Co musisz wiedzieć:

• Kontrolerzy stwierdzili, że skomplikowane mechanizmy planowania i przyjmowania planów, w połączeniu z bardziej złożoną strukturą prawną nowej WPR, mogą doprowadzić do niepewności, która zmniejszy przewidywalność finansowania z perspektywy beneficjentów
• Trudno jest przedstawić realistyczne szacunki co do tego, jaki wpływ mogłyby mieć wnioski ustawodawcze Komisji Europejskiej na wysokość finansowania przydzielanego poszczególnym krajom.
• ETO potwierdził obawy Copa i Cogeca.

„Opinia audytorów, o którą wyraźnie wnioskowały Parlament Europejski i Rada, jest jednoznaczna: plan Komisji porusza poważne kwestie, począwszy od erozji wspólnego charakteru WPR w ramach proponowanego podejścia opartego na jednolitym funduszu, aż po niepewność i złożoność, jakie stworzy to dla rolników”

- czytamy w komunikacie.

• Nowy ruch obrony Zbigniewa Ziobry. Ważny wniosek trafił do sądu
• Wyłączenia prądu. Ważny komunikat dla mieszkańców Dolnego Śląska
• Kurierzy będą musieli udawać biznesmenów
• Nie żyje Edward Linde-Lubaszenko. Będzie pogrzeb państwowy?
• Ekspert: Za obchodzenie Konstytucji przez Sąd Najwyższy obywatel zapłaci wysoką cenę

Przewidywana renacjonalizacja

Zgodnie z wnioskiem Komisji dotyczącym wieloletnich ram finansowych (WRF) na lata 2028–2034 WPR zostanie znacząco przekształcona i zintegrowana w szerszy jednolity fundusz oraz wdrożenie jednolitych planów krajowych. Copa i Cogeca uważają, że rozwiązania te, choć przedstawiane jako środek mający na celu uproszczenie i zwiększenie elastyczności, konsekwentnie mogą prowadzić do pełnej renacjonalizacji WPR, która niesie ze sobą liczne, kaskadowe konsekwencje dla sektora rolnego.

Od czasu opublikowania wniosku w szczycie lata Komisja przedstawiła sugestie dotyczące częściowych dostosowań ze strony współprawodawców w następstwie poważnych protestów w rolnictwie w Brukseli i Strasburgu. W tym kontekście opinia Europejskiego Trybunału Obrachunkowego była z niecierpliwością oczekiwana przez cały sektor.

Nowa architektura prawna

„Europejski Trybunał Obrachunkowy potwierdza to, przed czym Copa i Cogeca ostrzegają od miesięcy. W opinii podkreślono w szczególności, że złożoność ustaleń dotyczących planowania i nowa architektura prawna mogą powodować niepewność dla państw członkowskich, zmniejszać przewidywalność dla beneficjentów i opóźniać dostarczanie środków, ostatecznie podważając deklarowany przez Komisję cel uproszczenia”

- zauważają organizacje zrzeszające rolników i branżę spożywczą.

„Dalsza niepewność wynika z faktu, że całkowite finansowanie WPR będzie znane dopiero po przyjęciu planów krajowych przez Radę, co komplikuje planowanie finansowe dla rolników i utrudnia porównania z obecną WPR”

- dodają.

Ryzyko podważenia wspólnych elementów WPR

„W swojej opinii Europejski Trybunał Obrachunkowy wyraźnie wskazuje na ryzyko podważenia wspólnych elementów WPR, co mogłoby prowadzić do nierównomiernej konkurencji i zakłóceń na rynku wewnętrznym. Wyłania się uderzający paradoks polityczny: w czasie, gdy UE wzywa do głębszej integracji, Komisja podejmuje działania mające na celu renacjonalizację swojej historycznie najbardziej zintegrowanej polityki”

- wskazują.

„Wreszcie w opinii podkreślono potrzebę przeniesienia dodatkowych przepisów z Funduszu do propozycji WPR, aby zachować ich kompletność i wspólny charakter, do czego wzywali przewodniczący Copa i Cogeca w niedawnym piśmie do współprawodawców”

- dodają.

W trosce o bezpieczeństwo żywnościowe

Przewidywany harmonogram przyjęcia kolejnych WRF na lata 2028–2034 jest dość trudny, co zostało również uwzględnione w innej opinii Europejskiego Trybunału Obrachunkowego na temat wniosku dotyczącego WRF.

Dla Copa i Cogeca publikacja tej opinii stanowi przełomowy moment. Organizacje wezwały Parlament Europejski i Radę do podjęcia działań zgodnie z tymi zaleceniami i zadbania o to, aby WPR pozostała silną, wspólną i przewidywalną polityką wspierającą europejskich rolników, społeczności wiejskie i bezpieczeństwo żywnościowe.

Opinia ETO

Europejski Trybunał Obrachunkowy sformułował opinię na temat projektowanych przepisów, które – jeśli zostaną przyjęte – będą regulować kwestie związane z rolnictwem i produkcją żywności w UE w latach 2028–2034. W opublikowanej dziś opinii Europejski Trybunał Obrachunkowy przedstawił Parlamentowi Europejskiemu i Radzie UE swoją niezależną, ekspercką ocenę na temat wniosków ustawodawczych Komisji Europejskiej, które dotyczą wspólnej polityki rolnej (WPR) i wspólnej organizacji rynków produktów rolnych. Kontrolerzy sformułowali uwagi odnoszące się do proponowanej koncepcji i wdrażania przyszłej WPR, mając na uwadze kwestie zapewnienia należytego zarządzania finansami, rozliczalności i unijnej wartości dodanej. Zwrócili uwagę na kilka zagrożeń wynikających z niepewności i braku jasności co do niektórych rozwiązań oraz podkreślili, że konieczne jest zapewnienie możliwości prześledzenia, dokąd trafia finansowanie unijne.

WRF

W 2025 r. Komisja przedstawiła propozycję unijnego budżetu na lata 2028–2034, określanego jako wieloletnie ramy finansowe (WRF). Ma on sięgać łącznie kwoty 2 bln euro. Największym elementem WRF byłby Europejski Fundusz, którego budżet ma wynosić około 865 mld euro. WPR, czyli obecnie główny unijny program wydatkowania na rolnictwo, byłaby jedną z polityk finansowanych ze środków tego nowego funduszu, w oparciu o plany krajowe. Oznacza to, że po raz pierwszy od ustanowienia WPR w 1962 r. nie istniałby odrębny fundusz na potrzeby rolnictwa. We wniosku Komisji zaproponowano również istotną zmianę koncepcji finansowania, a mianowicie zniesienie dwóch dotychczasowych filarów wsparcia w ramach WPR, z których pierwszy obejmował wsparcie na rzecz rolników i sektora rolno-spożywczego, a drugi – rozwój obszarów wiejskich.

Wątpliwości kontrolerów

Kontrolerzy stwierdzili, że skomplikowane mechanizmy planowania i przyjmowania planów, w połączeniu z bardziej złożoną strukturą prawną nowej WPR, mogą doprowadzić do niepewności, która zmniejszy przewidywalność finansowania z perspektywy beneficjentów, opóźni udostępnianie środków finansowych, a ostatecznie może wręcz zniweczyć spodziewane uproszczenie przepisów. W ramach porozumienia międzyinstytucjonalnego między przewodniczącymi Parlamentu Europejskiego i Komisji oraz prezydencją Rady z listopada 2025 r. uzgodniono, że niektóre przepisy zawarte w projekcie rozporządzenia w sprawie Europejskiego Funduszu mają zostać przeniesione do rozporządzenia w sprawie WPR. Kontrolerzy są zdania, że rozporządzeniem w sprawie WPR powinno zostać objętych jeszcze więcej przepisów dotyczących WPR, co zapewniłoby całościowe podejście do wspólnej polityki rolnej.

Kolejna niepewność może wynikać z faktu, że łączna kwota finansowania z WPR będzie znana dopiero po przyjęciu planów krajowych w ramach Europejskiego Funduszu. Dla odbiorców środków finansowych rozwiązanie to oznacza, że nie będą prawdopodobnie w stanie oszacować na etapie planowania, jakiej kwoty finansowania mogą się spodziewać. Wyzwaniem może być ponadto porównywanie wydatków w ramach wspólnej polityki rolnej na podstawie obecnych WRF z potencjalnym przydziałem środków finansowych na podstawie kolejnych WRF.

Dodatkowym źródłem niepewności jest brak jasności co do tego, które interwencje w ramach WPR miałyby opierać się na produktach, a które na kamieniach milowych i wartościach docelowych. Niepewność ta może prowadzić do przyjęcia niespójnych rozwiązań w poszczególnych państwach UE. W tym kontekście kontrolerzy podkreślają, że także w przypadkach, gdy interwencje opierają się na kamieniach milowych i wartościach docelowych, należy zapewnić rozliczalność i możliwość monitorowania wydatków. W szczególności możliwość monitorowania przepływu środków finansowych z rachunków unijnych do beneficjentów końcowych, przykładowo rolników, jest warunkiem koniecznym, by Europejski Trybunał Obrachunkowy mógł wykonywać powierzone mu zadania.

Istniejące ryzyka

Biorąc pod uwagę zakres proponowanych zmian i elastyczność przyznaną państwom UE, jeśli chodzi o opracowanie planów krajowych, trudno jest przedstawić realistyczne szacunki co do tego, jaki wpływ mogłyby mieć wnioski ustawodawcze Komisji na wysokość finansowania przydzielanego poszczególnym krajom. Należy także zwrócić uwagę, że większa elastyczność zapewniona państwom UE nie powinna osłabiać dążenia do realizacji wspólnych celów WPR, takich jak: godziwe dochody rolników, troska o środowisko i działania na rzecz klimatu oraz bezpieczeństwo żywnościowe. W przeciwnym razie elastyczność ta mogłaby poskutkować powstaniem nierównych warunków działania dla rolników i negatywnie wpłynąć na uczciwą konkurencję oraz funkcjonowanie rynku wewnętrznego. Aby ograniczyć to ryzyko, Komisja, której rola w zakresie sterowania tym obszarem polityki została wzmocniona, będzie musiała skutecznie pełnić swoją funkcję.

Informacje ogólne

Funkcjonujące dotychczas oddzielnie fundusze mają zostać połączone w jeden fundusz określany jako Europejski Fundusz, który miałby obejmować finansowanie unijne na rzecz różnych długotrwałych strategii politycznych przydzielane w oparciu o plan krajowy sporządzony odrębnie dla każdego państwa. Podstawą płatności na rzecz państw członkowskich w ramach WPR byłyby albo uzyskane produkty, albo osiągnięte kamienie milowe i wartości docelowe. Środki budżetowe przydzielone na WPR miałyby obejmować kwotę przeznaczoną na wsparcie dochodów rolników w wysokości co najmniej 293,7 mld euro (jest to kwota „wyodrębniona” na ten cel) oraz środki finansowe spoza wyodrębnionej kwoty na rzecz realizacji innych działań w ramach WPR, takich jak program rozwoju obszarów wiejskich LEADER wzmacniający pozycję społeczności lokalnych, wsparcie dla regionów najbardziej oddalonych oraz unijny program dla szkół. W porozumieniu międzyinstytucjonalnym zaproponowano, by docelowy poziom finansowania na rzecz rolnictwa wyniósł 10% środków finansowych spoza wyodrębnionej kwoty (co najmniej 48,7 mld euro w cenach bieżących). Ponadto w ramach umowy o partnerstwie UE-MERCOSUR Komisja wystąpiła z propozycją, by od 2028 r. państwa UE miały dodatkowo dostęp do około 45 mld euro w ramach kwoty elastyczności, które będą mogły przeznaczyć na zaspokojenie potrzeb rolników i społeczności wiejskich.