„Nienawiść. Jak cenzura niszczy nasz świat” – książka, która zmusza do myślenia

12.09.2025 10:53

Książka „Nienawiść. Jak cenzura niszczy nasz świat” — Źródło: grafika: Wydawnictwo WEI

W dobie coraz częstszych debat o wolności słowa, mowie nienawiści i granicach ingerencji państwa w język — książka „Nienawiść. Jak cenzura niszczy nasz świat” autorstwa Nadine Strossen to lektura niemal obowiązkowa. Opublikowana przez Wydawnictwo WEI w 2025 roku, ta książka oferuje świeże spojrzenie na temat niezwykle skomplikowany: kiedy krytyka, nieraz bolesna czy prowokacyjna, staje się zagrożeniem – i czy cenzura to faktycznie najlepsza odpowiedź.

Co musisz wiedzieć

Nadine Strossen analizuje, jak koncepcja "mowy nienawiści" jest używana w różnych krajach — często w sposób niekonsekwentny — i pokazuje, że definicja tej kategorii bywa bardzo umowna.
Autorka podkreśla, że prawo amerykańskie (oparte o Pierwszą Poprawkę) ustala, że władza państwowa może interweniować jedynie wtedy, gdy mowa nienawiści prowadzi do konkretnej szkody — nie wystarczy że wypowiedź jest obraźliwa lub wywołuje dezkomfort.
Strossen stawia pytanie: czy zakazy i regulacje rzeczywiście zmniejszają nienawiść i dyskryminację, czy też czasem ich skutki są odwrotne do zamierzonych? Czy cenzura nie szkodzi debatcie publicznej, gdy kasuje przestrzeń dla krytyki i sprzeciwu?
Kluczowym argumentem jest to, że lepszym narzędziem niż tłumienie - jest aktywizm, kontrargument, edukacja i otwarta dyskusja.

Kim jest Nadine Strossen

Autorka, wybitna prawniczka i była prezes American Civil Liberties Union, od lat zajmuje się obroną praw obywatelskich i konstytucyjnych. Jej książka to głos w jednej z najważniejszych dyskusji współczesności: czy ograniczanie mowy nienawiści przez zakazy i cenzurę rzeczywiście rozwiązuje problem, czy raczej prowadzi do jeszcze większych napięć i osłabienia demokracji.

Strossen zwraca uwagę, że pojęcie "mowy nienawiści" jest niezwykle nieprecyzyjne i często stosowane w sposób uznaniowy, zależny od bieżącej polityki i klimatu społecznego. Autorka przywołuje przykłady z różnych krajów, pokazując, że tam, gdzie państwo ingeruje zbyt mocno, efekty bywają odwrotne do zamierzonych: zamiast budować mosty i zmniejszać napięcia, prowadzi to do tłumienia debaty, radykalizacji poglądów i braku możliwości otwartego sprzeciwu wobec rzeczywiście niebezpiecznych zjawisk.

Centralnym punktem jej rozważań jest amerykańska Pierwsza Poprawka, która od lat stanowi fundament debaty o wolności słowa. Strossen podkreśla, że w USA ograniczenia wypowiedzi dopuszcza się tylko wtedy, gdy prowadzą one bezpośrednio do przemocy lub realnej szkody. Choć jej argumenty wyrastają z amerykańskiego kontekstu prawnego, to jednak mają szersze znaczenie - zwłaszcza dziś, gdy także w Europie coraz częściej pojawiają się spory o granice tego, co można powiedzieć, a co powinno być zakazane.

Czy cenzura niszczy nasz świat?

Książka nie daje prostych recept. Zamiast tego prowokuje do refleksji nad tym, jak rozmawiać o zjawisku mowy nienawiści, aby nie wylewać dziecka z kąpielą. Według Strossen lepszą odpowiedzią niż cenzura jest otwarta dyskusja, kontrargument, edukacja i aktywne zaangażowanie społeczne. Tylko w ten sposób można zmieniać postawy i realnie przeciwdziałać dyskryminacji, zamiast spychać ją w podziemie, gdzie staje się jeszcze groźniejsza.

Publikacja została bardzo dobrze przyjęta na świecie, a polskie wydanie ma szansę stać się ważnym głosem także w naszej debacie publicznej. To książka adresowana nie tylko do prawników czy studentów, ale także do dziennikarzy, działaczy społecznych i wszystkich, którzy na co dzień korzystają z mediów tradycyjnych i cyfrowych. W dobie narastających sporów politycznych, kampanii internetowych i konfliktów kulturowych lektura Strossen pozwala lepiej zrozumieć, dlaczego wolność słowa jest tak istotna i dlaczego próby jej ograniczania mogą prowadzić do rezultatów odwrotnych od zamierzonych.

Książkę "Nienawiść. Jak cenzura niszczy nasz świat" można kupić na stronie Wydawnictwa WEI TUTAJ