Powstała Europejska Strategia Morska
W konsultacjach nad spisaniem Europejskiej Strategii Morskiej uczestniczyli m.in. działacze Sekcji Krajowej Przemysłu Okrętowego NSZZ „S”.
„Sektor morski znajduje się pod presją”
Przemysł stoczniowy, naprawa statków, sprzęt morski i powiązane łańcuchy dostaw odgrywają kluczową rolę w krajobrazie przemysłowym i gospodarczym Europy. Stocznie i producenci sprzętu morskiego mają strategiczne znaczenie dla autonomii morskiej Europy, „błękitnej” gospodarki (transformacji energetycznej) i „neutralności klimatycznej”
– piszą związkowcy z industriAll Europe i zwracają uwagę, że europejski przemysł stoczniowy to 300 stoczni, 22 tys. dostawców sprzętu i firm usługowych. Zapewnia 576 tys. bezpośrednich i pół miliona pośrednich miejsc pracy, generując produkcję o wartości 125 mld euro, co stanowi 23,8 proc. światowej produkcji technologii morskich (482,5 mld euro).
Sektor morski znajduje się pod presją ze względu na napięcia geopolityczne, wyzwania gospodarcze i środowiskowe oraz szybki wzrost konkurencji, zwłaszcza z Azji. Aby chronić strategiczną autonomię Europy, promować odporność przemysłową i zapewnić tworzenie wysokiej jakości miejsc pracy, industriAll Europe opowiada się za solidną i perspektywiczną strategią morską Unii Europejskiej. Przemysł stoczniowy ma wymiar strategiczny. Ponad 80 proc. handlu zagranicznego Unii i 40 proc. handlu wewnętrznego odbywa się drogą morską. Unijna żegluga kontroluje 40 proc. światowej floty. Stocznie w UE są światowymi liderami w dziedzinie przemysłu stoczniowego
– czytamy w Europejskiej Strategii Morskiej.
Geopolityka a sektor morski
Napięcia związane z bezpieczeństwem energetycznym i zakłóceniami w łańcuchu dostaw podkreślają potrzebę silnego europejskiego przemysłu stoczniowego, zdolnego do wspierania strategicznej niezależności i zdolności obronnych Europy. IndustriAll Europe opowiada się za utrzymaniem pozostałych miejsc pracy dobrej jakości i tworzeniem nowych możliwości
– deklarują związkowcy.
Komisja Europejska ogłosiła w marcu 2025 r. zwiększenie wydatków na obronność w ramach unijnej inicjatywy ReArm. IndustriAll Europe twierdzi, że zwiększone wydatki na obronę w kontekście polityki zaciskania pasa nie odpowiedzą na wyzwania, przed którymi stoi Europa. Europejski sektor stoczniowy charakteryzuje się również oddziałem marynarki wojennej, który jest kluczowym atutem strategicznym dla Europy. Odgrywa ona kluczową rolę w zapewnianiu strategicznej autonomii UE w dziedzinie marynarki wojennej poprzez projektowanie, integrację i budowę zaawansowanych i kosztownych jednostek.
Azjatycka konkurencja
Pomimo tego, że europejscy stoczniowcy są liderem w wyspecjalizowanych segmentach, takich jak statki wycieczkowe i zaawansowane technologie morskie, muszą stawić czoła silnej konkurencji z Azji (ChRL, Korea Południowa i Japonia). Gospodarki azjatyckie umocniły swoją dominację w światowym przemyśle stoczniowym dzięki agresywnej polityce przemysłowej, dużym subsydiom państwowym i strategicznym inwestycjom.
Od 2000 r. Chiny i Korea Południowa stały się ważnymi graczami, rzucając wyzwanie UE w postaci ogromnej pomocy państwa, subsydiowania stali i łatwiejszego dostępu do finansowania, ale także wymogów dotyczących zawartości lokalnej sprzyjających produkcji krajowej i innych form protekcjonizmu.
Pomoc UE dla przemysłu stoczniowego została zniesiona w 2003 r., co postawiło Europę w niekorzystnej sytuacji konkurencyjnej. Unijni armatorzy zamawiają obecnie głównie spoza Europy, aby skorzystać z niższych kosztów, co zaostrza wyzwania dla krajowego przemysłu. Ponadto nieskuteczność ram WTO i brak unijnych instrumentów ochrony handlu, które mają zastosowanie do przemysłu stoczniowego (np. środków antydumpingowych), doprowadziły do powstania różnicy cen między statkami europejskimi i azjatyckimi.
W przeciwieństwie do innych dużych gospodarek z dużymi sektorami technologii morskich (np. Chin, Japonii, Korei Południowej i USA) UE nie stosuje polityki sektorowej ani specjalnego wsparcia w swoim strategicznym sektorze technologii morskich.
Europa powinna przyjąć wymogi „Made in Europe” i wprowadzić warunki w instrumentach finansowych UE, aby zagwarantować, że pieniądze europejskich podatników będą wspierać inwestycje w Europie. Takie podejście zapobiegłoby wykorzystywaniu funduszy na projekty takie jak budowa lub modernizacja statków w stoczniach azjatyckich, zwłaszcza gdy statki te są przeznaczone do użytku europejskiego.
Ryzyko społeczne
Ryzyko społeczne związane z przemysłem morskim nie rozkłada się równomiernie i są regiony, w których brakuje zasobów do egzekwowania surowych norm bezpieczeństwa, co prowadzi do większego ryzyka dla pracowników. Pracownicy w regionach narażonych na ekstremalne zjawiska pogodowe lub podnoszący się poziom mórz są narażeni na dodatkowe ryzyko.
IndustriAll Europe wspiera strategię z wbudowanym planem inwestycji przemysłowych, z powiązaniem z nim uwarunkowań społecznych przy silnym zaangażowaniu związków zawodowych w celu promowania odpornej, sprawiedliwej i zrównoważonej przyszłości europejskiego przemysłu oraz wysokiej jakości zatrudnienia.
Przemysł offshore
Związek między działalnością na morzu a przemysłem stoczniowym w Europie jest ściśle powiązany. Obie gałęzie przemysłu opierają się na uzupełniających się umiejętnościach, infrastrukturze i technologii. Przemysł offshore (morska energia wiatrowa, poszukiwanie ropy naftowej i gazu) opiera się na statkach dostarczających platformy (PSV), statkach do instalacji turbin wiatrowych (WTIV) i statkach o dużym udźwigu. Statki te są często budowane przez stocznie europejskie, które odgrywają kluczową rolę w projektowaniu i budowie statków dostosowanych do specyficznych potrzeb sektora offshore, zapewniając zaawansowane bezpieczeństwo, wydajność operacyjną i zgodność z normami środowiskowymi.
Prawa pracownicze
Strategia morska UE musi szanować i chronić prawa socjalne, pracownicze i związkowe, wspierać tworzenie wysokiej jakości zatrudnienia, sprawiedliwość, sprawiedliwą transformację i pozytywną konwergencję społeczną.
Związkowcy przypominają, że strategia ta ma podkreślać znaczenie dialogu społecznego, rokowań zbiorowych oraz zapewniać efektywne i skuteczne prawa pracowników do informacji, konsultacji i uczestnictwa we wdrażaniu transformacji przemysłowej.
Delegowani
Tożsamość UE opiera się na sprawiedliwości społecznej, godności ludzkiej i solidarności. Kiedy pracownicy delegowani w sektorze stoczniowym i morskim są wyzyskiwani, te podstawowe wartości są podważane.
Dyrektywa o delegowaniu pracowników i jej zmiany na mocy dyrektywy 2018/957/UE ustanawiają ramy prawne regulujące prawa pracowników delegowanych w UE. Dysproporcje w wynagrodzeniach między państwami członkowskimi wysyłającymi i przyjmującymi pracowników delegowanych stwarzają dodatkowe wyzwania i naruszają zasadę równej płacy za taką samą pracę w tym samym miejscu.
Sektor morski stoi przed wyzwaniami, takimi jak niedobór siły roboczej. Aby przyciągnąć i zatrzymać talenty, przemysł musi oferować godne warunki pracy, dobrej jakości miejsca pracy i konkurencyjne płace, aby zyskać na atrakcyjności. Dzięki priorytetowemu traktowaniu praw pracowniczych w strategii morskiej UE rozwiązanie problemu wyzysku pracowników delegowanych chroni godność osobistą, a także wzmacnia odporność całego sektora morskiego.
Dobrej jakości miejsca pracy powinny stanowić podstawę strategii morskiej UE, ponieważ promują równość, napędzają tworzenie względnego dobrobytu, stoją na straży godności wszystkich poprzez pracę i wzmacniają systemy demokratyczne. Z kolei niska jakość miejsc pracy szkodzi zdrowiu i dobrostanowi, utrwala ubóstwo pracujących i ubóstwo ich dzieci, wzmacnia nierówności na rynku pracy.
IndustriAll Europe wzywa decydentów do priorytetowego traktowania inwestycji przemysłowych z uwzględnieniem uwarunkowań społecznych, egzekwowania standardów socjalnych oraz do zdecydowanego stawiania czoła wyzwaniom stojącym przed sektorem. Wtedy Europa pozostanie światowym liderem w przemyśle morskim, a jednocześnie będzie tworzyć wysokiej jakości miejsca pracy.
Żądania industriAll Europe wobec decydentów
- Uznanie przemysłu stoczniowego za sektor strategiczny w ramach polityki przemysłowej UE, a tym samym potrzeba włączenia przemysłu stoczniowego do strategii morskiej UE i planu inwestycyjnego zrównoważonego transportu.
- Plan inwestycyjny w zakresie zrównoważonego transportu powinien koncentrować się na rozwoju infrastruktury paliw alternatywnych, budowie statków o zerowej emisji netto i modernizacji.
- Zabezpieczenie łańcuchów dostaw krytycznych komponentów i materiałów energetycznych na skalę europejską ma znaczenie dla zwiększenia suwerenności energetycznej i zmniejszenia zależności od źródeł zewnętrznych.
- Zwiększenie środków na programy badawczo-rozwojowe na szczeblu europejskim i krajowym sektora stoczniowego. Należy wziąć pod uwagę koncentrację regionalną, dostosowując inwestycje do potrzeb każdego regionu.
- Ustanowienie ogólnounijnych programów wspierających uczenie się i rozwój umiejętności przez całe życie.
- Przeznaczyć specjalne środki finansowe na inicjatywy w zakresie podnoszenia i zmiany kwalifikacji związane z powstającymi technologiami morskimi.
- Wprowadzenie wiążących przepisów łączących finansowanie unijne z przestrzeganiem norm pracy i norm socjalnych.
- Wzmocnienie mechanizmów monitorowania w celu zapewnienia zgodności z normami społecznymi i normami pracy.
- Uwarunkowania społeczne muszą leżeć u podstaw strategii morskiej UE i planu inwestycyjnego w zrównoważony transport, aby zagwarantować, że inwestycje publiczne promują wysokiej jakości miejsca pracy, równość płci i prawa pracownicze.
- Przedsiębiorstwa otrzymujące środki unijne powinny wdrożyć politykę społeczną, taką jak plany szkoleń i podnoszenie kwalifikacji pracowników w zakresie opieki społecznej.
- Dostosowane do potrzeb zachęty finansowe dla sektora stoczniowego w celu zapewnienia konkurencyjności Europy.
- Fundusze publiczne muszą być uzależnione od unijnych norm socjalnych, zapewniając godne warunki pracy w całym sektorze.
- Inwestowanie w bardziej ekologiczne stocznie musi obejmować lepsze środki bezpieczeństwa, takie jak nowoczesny sprzęt i zmniejszone narażenie na materiały toksyczne.
- Polityka morska UE musi egzekwować poszanowanie układów zbiorowych pracy jako podstawy stosunków pracy, ochrony praw pracowniczych i wspierania dialogu społecznego.
- Przedsiębiorstwo otrzymujące fundusze UE powinno inwestować na terytorium UE, aby utrzymać konkurencyjność UE i tworzyć wysokiej jakości miejsca pracy.
- Państwa członkowskie muszą wzmocnić mechanizmy egzekwowania prawa, aby zapewnić zgodność z dyrektywą o delegowaniu pracowników. Obejmuje to rygorystyczne kontrole, kary za nieprzestrzeganie przepisów i współpracę transgraniczną.
- IndustriAll Europe opowiada się za polityką mającą na celu rozwiązanie problemu różnic w wynagrodzeniach między państwami członkowskimi, wspierając konwergencję standardów życia i pracy w całej UE.
- Opracowanie kompleksowego systemu uznawania kwalifikacji.
- Zapewnienie standaryzacji programów szkoleniowych.
Europejski sektor stoczniowy znajduje się w krytycznym momencie. Bez ukierunkowanych działań Europie grozi utrata kluczowego elementu swojej bazy przemysłowej i strategicznej autonomii morskiej. Każde euro inwestycji publicznych musi przynosić korzyści pracownikom i nie może być kierowane na praktyki, które osłabiają ochronę pracy lub napędzają dumping socjalny. Dlatego apelujemy o silne uwarunkowania społeczne związane z jakimkolwiek finansowaniem publicznym
– komentuje Isabelle Barthès, zastępca sekretarza generalnego industriAll Europe.
IndustriAll European Trade Union to federacja niezależnych i demokratycznych związków zawodowych, reprezentujących pracowników w sektorach metalurgicznym, chemicznym, energetycznym, górniczym, tekstylnym, odzieżowym i obuwniczym oraz branżach pokrewnych. Jest ona członkiem Europejskiej Konfederacji Związków Zawodowych (ETUC) i partnerem IndustriALL Global Union.
