Zgodnie z dotychczas obowiązującymi rozwiązaniami osoby uprawnione mogły ubiegać się o przyznanie świadczenia pieniężnego w kwocie 400 zł miesięcznie, co do zasady na okres roku, po spełnieniu określonego kryterium dochodowego. Od dnia 31 sierpnia 2017 r. świadczenie pieniężne, w wysokości 402,72 zł, będzie przyznawane bezterminowo oraz bez względu na dochód osoby uprawnionej.

Poza zmianą zasad przyznawania świadczenia pieniężnego nowelizacja ustawy zmienia też zasady przyznawania pomocy pieniężnej. Między innymi pomoc pieniężna w formie jednorazowej może być przyznana nie częściej niż raz na 12 miesięcy. Natomiast pomoc pieniężna w formie pomocy okresowej może być przyznana na okres 6 miesięcy.

Ponadto nowela przyznaje działaczom opozycji antykomunistycznej oraz osobom represjonowanym z powodów politycznych o potwierdzonym statusie działacza opozycji lub osoby represjonowanej nowe uprawnienia:

• prawo do korzystania poza kolejnością ze świadczeń opieki zdrowotnej, z usług farmaceutycznych udzielanych w aptekach oraz prawo do korzystania z leczenia specjalistycznego bez skierowania,
• prawo pierwszeństwa do środowiskowej opieki socjalnej, w tym w uzyskaniu miejsca w domu pomocy społecznej,
• okresy osadzenia w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia lub okresy internowania uwzględnia się w wymiarze podwójnym przy ustalaniu prawa do emerytury lub renty osoby uprawnionej, na zasadach określonych w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,
• możliwość udzielania przez samorząd terytorialny pomocy osobom uprawnionym, w zakresie udogodnień komunikacyjnych, świadczeń mieszkaniowych, kulturalnych, zdrowotnych i oświatowych.

Poza zmianami związanymi z zakresem pomocy nowela zmienia definicję osoby represjonowanej, obejmując nią osoby represjonowane w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r. Ponadto od dnia 31 sierpnia 2017 r. legitymacja i odznaka działacza opozycji będą przyznawane z urzędu, wraz z decyzją o przyznaniu statusu działacza opozycji, a nie jak dotychczas na odrębnie składany wniosek.

Ostatnie ze zmian dotyczą organizacji pomocy udzielanej osobom uprawionym. Regulacja tworzy Radę do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych działającą przy szefie Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Zmienia się też usytuowanie dotychczasowych wojewódzkich rad konsultacyjnych do spraw działaczy opozycji i osób represjonowanych. Rady te mają działać nie przy zarządach województw, a przy wojewodach. W skład rad mają wchodzić działacze opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowane z powodów politycznych o potwierdzonym statusie działacza opozycji lub osoby represjonowanej.

Oczekiwanym efektem wprowadzenia powyższych rozwiązań będzie zagwarantowanie pomocy większej liczbie działaczy opozycji antykomunistycznej i osób represjonowanych z powodów politycznych.

Działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy, prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.  Do okresu 12 miesięcy nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r.

Osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.:

1. przebywała w:

a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,

b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. nr 29, poz. 154, z późn. zm.) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

2.  przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

3. brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:

a)  na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2014 r. poz. 1075), poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,

b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,

c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,

d) została z nią rozwiązana umowa o pracę,

e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,

f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;

4. była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie:

1. która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i

2. co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na wniosek.

Do wniosku dołącza się:

• dowody potwierdzające spełnienie warunków dla uznania osoby za działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych,
• decyzję administracyjną prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w sprawie spełniania warunków do uzyskania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, albo dokument potwierdzający nadanie Krzyża Wolności i Solidarności,
• aktualną fotografię wnioskodawcy.

Prawo do świadczenia pieniężnego i pomocy pieniężnej przysługuje działaczowi opozycji antykomunistycznej lub osobie represjonowanej z powodów politycznych o potwierdzonym statusie działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Ponadto świadczenie pieniężne i pomoc pieniężną przyznaje, w drodze decyzji administracyjnej, szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na wniosek osoby uprawnionej. Zgodnie z nowelizacją w stosunku do osób uprawnionych, które w dniu wejścia jej w życie pobierają świadczenie pieniężne, szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych dokona z urzędu zmiany decyzji w sprawie przyznania świadczenia pieniężnego w zakresie okresu, na jaki to świadczenie zostało przyznane.

Na stronie internetowej Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych zostały udostępnione formularze wniosków według stanu prawnego obowiązującego od dnia 31 sierpnia 2017 r., tj. wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, wniosek dla członka rodziny zmarłego działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego, wniosek o przyznanie jednorazowej pomocy pieniężnej i wniosek o przyznanie okresowej pomocy pieniężnej.

Kontakt: Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, ul. Wspólna 2/4, 00-926 Warszawa, tel. 22-661-81-29, 22-661-87-06

Do pobrania: Wniosek osoby ubiegającej się o przyznanie uprawnień kombatanckich i Rekomendację wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich można pobrać tutaj

http://www.kombatanci.gov.pl/pl/uprawnienia/formularze.html

Łukasz Sulej