Rozpoczął się Adwent - nowy rok liturgiczny i oczekiwanie na przyjście Zbawcy

Adwent, od łacińskiego „adventus” - przyjście, to liturgiczny okres oczekiwania na przyjście Mesjasza - eschatologiczne, na końcu czasów oraz to związane z tajemnicą wcielenia, które celebrowane jest podczas Świąt Bożego Narodzenia. W zachodniej tradycji chrześcijańskiej czas trwania adwentu wyznaczają cztery niedziele. Ten okres liturgiczny rozpoczyna nowy rok kościelny, zaczyna się I nieszporami I Niedzieli Adwentu.
 Rozpoczął się Adwent - nowy rok liturgiczny i oczekiwanie na przyjście Zbawcy
/ pixabay.com/Myriams-Fotos

Przez czas przygotowania na przyjście Pana przeprowadza katolików przede wszystkim liturgia - kładąc nacisk na czytania starotestamentalnych proroków oraz - głównie poprzez Msze roratnie - towarzyszenie Maryi. 

Kolory adwentu

W adwencie kolorem szat liturgicznych jest fiolet. To echo postnego charakteru tego okresu. 

Wyjątek stanowi trzecia niedziela adwentu - Gaudete. „Już z pewnej odległości pokazuje ona blask Bożego Narodzenia. Ten blask rozświetlił fiolet, który towarzyszy temu czasowi oczekiwania w liturgii i w ten sposób powstał liturgiczny kolor różany (nie mylić z różowym!). Jako ciekawostkę mogę dodać, że np. w rycie ambrozjańskim takim dodatkowym kolorem było morello – granatowy, który oprócz ascezy i pokuty akcentował element maryjny” – wyjaśnia w rozmowie z KAI ks. Dawid Tyborski.

Roraty 

Jak wyjaśnia KAI dr Paweł Beyga, sama nazwa pochodzi od tradycyjnej łacińskiej mszalnej antyfony na wejście, w której występują słowa "Rorate caeli desuper et nubes pluant justum". Polskim tłumaczeniem tego łacińskiego fragmentu jest refren pieśni „Niebiosa rosę spuśćcie nam z góry”.

– Tradycyjnie przez wieki roraty sprawowane były o poranku i była to adwentowa msza wotywna o Matce Bożej. W katedrze na Wawelu działali tzw. rorantyści. Był to męski zespół wokalny ufundowany przez króla Zygmunta I Starego w 1540 r., działający do końca XVIII w. Wschód był symbolem przychodzącego Chrystusa, dlatego chrześcijanie przez wieki w większości miejsc zwracali się na modlitwie ku wschodowi, a świątynie były orientowane. Msza roratnia, rozpoczynająca się w ciemności a kończąca o świtaniu, wskazywała na Chrystusa jako światłość świata – mówi teolog.

Roratom towarzyszy roratnia świeca, symbol Niepokalanej niosącej Chrystusa - Światłość świata. 
Na Wawelu używało się podobnego do żydowskiej menory czy chanukiji świecznika, ten zwyczaj czasem praktykowany jest również współcześnie - nawiązywał do oddających cześć Bogu siedmiu stanów w dawnej Rzeczpospolitej, dziś wskazuje raczej na starotestamentalne przesłanie proroków i pamięć o żydowskich korzeniach chrześcijaństwa.

Innym zwyczajem są, cenione zwłaszcza przez dzieci, lampiony. 

Wielkie antyfony

Ostatnie dni Adwentu, od 17 grudnia, stanowią bezpośrednie przygotowanie do celebrowania Bożego Narodzenia. Charakterystyczne dla tego czasu są Wielkie Antyfony, zwane także „Antyfonami O!”, gdyż każda z nich zaczyna się właśnie od tej litery. Obecne są w liturgii Adwentu od czasów Grzegorza Wielkiego. Znane zwłaszcza z wieczornych nieszporów, kiedy śpiewamy je przed hymnem „Magnificat”, swoje miejsce znalazły też we Mszy świętej.

Antyfony te stanowią jakby okrzyki radości, wzywające Pana różnymi imionami: Mądrość, Adonai, Korzeń Jessego, Klucz Dawida, Wschód, Król narodów czy Emmanuel. Imiona te są głęboko zakorzenione we wskazujących na oczekiwanego Mesjasza proroctwach Starego Testamentu.

Piękną obietnicę kryją również pierwsze litery wyśpiewywanych w antyfonach imion – tytułów oczekiwanego Mesjasza, stanowiące akrostych: gdy odczytamy je od tyłu, powstaje tajemnicze łacińskie hasło „Ero cras” (Emmanuel – Rex – Oriens – Clavis – Radix – Adonai – Sapientia), czyli „Jutro przybędę”.

Muzyka 

Oprócz wspaniałego liturgicznego chorału gregoriańskiego, z którego najbardziej znana jest antyfona „Rorate caeli desuper” – wspaniałą liturgiczną, ale także biblijną i duchową katechezę, stanowią tradycyjne polskie pieśni nabożne. Warto docenić nie tylko poetyckie teksty i przejmujące melodie, ale także bogactwo odniesień biblijnych czy patrystycznych. Wiele z tych pieśni bazuje na tekstach liturgicznych.

– W skarbcu adwentowej muzyki sakralnej odnajdziemy piękne, wielozwrotkowe pieśni, które rzucają światło na bardzo szeroką perspektywę okresu poprzedzającego Boże Narodzenie: odnajdziemy w nich zarówno odwołania do historii zbawienia i proroctw odnoszących się do Jezusa, jak i obraz paruzji, ostatecznego przyjścia Syna Bożego na końcu czasów, np. pieśń „Kiedyż przyjdzie sprawiedliwy”– opowiada Piotr Ulrich, kantor Scholae Cantorum Beati Vladislai.

Kolejnym obrazem w adwentowej muzyce sakralnej jest scena zwiastowania Pańskiego – obecna w popularnych pieśniach takich jak „Archanioł Boży Gabryjel”, "Po upadku człowieka grzesznego" czy mniej znana „Posyła do Panny”. – Warto pamiętać, że na roratach przez wieki opis zwiastowania wg św. Łukasza był śpiewany jako Ewangelia mszalna. Z Mszą wotywną o NMP Rorate wiążą się najdonioślejsze polskie tradycje muzyczne.

Międzynarodową popularność zrobiła adwentowy twórczość Jana Sebastiana Bacha. „Muzyka Bacha często odnosi się w sposób bezpośredni do czasu Adwentu, poprzez użycie tekstów i melodii chorału protestanckiego, które wiele razy gościły w warsztacie kompozytorskim wielkiego lipskiego kantora. Kantaty czy organowe opracowania pieśni adwentowych w postaci preludiów chorałowych, w których Bach używał różnorodnych technik kompozytorskich, to skarbnica muzyki związanej z czasem oczekiwania na przyjście Pana” - mówi KAI dr Jakub Pankowiak. 

Jedną z ulubionych pieśni adwentowych Bacha była „Nun komm, der Heiden Heiland” (przyjdź Zbawicielu pogan), napisana do tekstu Marcina Lutra z 1524 roku. – Opracowaniem właśnie tej melodii Bach rozpoczął swój cykl preludiów chorałowych „Orgelbuchlein”. Kompozytor używał jej aż trzykrotnie, pisząc swoje osiemnaście wielkich chorałów lipskich, wplatając melodię w sopran ubrany w koloraturę, ornamentowany cantus firmus czy wreszcie umieszczając melodię w basie, nad którym rozbrzmiewa cudowna fuga. Wszystko to okraszone jest szeregiem figur retorycznych, wskazujących na zbliżającego się Chrystusa – opowiada dr Pankowiak. 

Wieniec 

Celebrowaniu Adwentu tradycyjnie towarzyszy wieniec z czterema świecami, zapalanymi w kolejne niedziele. Umieszczany jest w kościołach, ale nierzadko także w domach. Ta tradycja ma źródło w praktyce luterańskiej. Pierwszy wieniec adwentowy przygotował w 1839 r. luterański ksiądz Johann Hinrich Wichern, a już na początku XX wieku zwyczaj rozpowszechnił się także wśród katolików, również w Polsce. 

Kolejnym świecom przypisuje się symbolikę – pokoju (naprawienie jedności z Bogiem, zaburzonej przez grzech Adama i Ewy), wiary (nawiązując do starotestamentalnych patriarchów), miłości (lub według innych radości) i nadziei (albo nauczanie proroków i wierność Bożym obietnicom). Palące się świece symbolizują czuwanie, oczekiwanie na Mesjasza i wreszcie obecność Zbawcy. 

Podobny zwyczaj - zapalanie świec w kolejne świąteczne dni - praktykują Żydzi, w czasie często pokrywającym się z adwentem celebrujący święto Chanuka. 

Kalendarz adwentowy 

Popularny wciąż nawet poza religijnymi kontekstami kalendarze adwentowe również zapoczątkowane zostały w XIX wieku u luteran. Każdemu dniowi towarzyszy drobna niespodzianka, w różnych formach.

Dawid Gospodarek


Oceń artykuł
Wczytuję ocenę...

 

POLECANE
Zmiany w Konstytucji? Kosiniak-Kamysz: Rozpocznie się procedura z ostatniej chwili
Zmiany w Konstytucji? Kosiniak-Kamysz: Rozpocznie się procedura

Wicepremier, szef MON i prezes PSL Władysław Kosiniak-Kamysz poinformował w niedzielę, że w tym tygodniu rozpocznie się w parlamencie procedura dotycząca zmiany rozdziału konstytucji w obszarze Trybunału Konstytucyjnego.

Polak bohaterem meczu w nowym klubie. Sieć obiegło nagranie z ostatniej chwili
Polak bohaterem meczu w nowym klubie. Sieć obiegło nagranie

Karol Świderski zdobył bramkę dla Hellasu Verona. Zrobił to w pięknym stylu. Sieć obiegło nagranie, na którym widać sukces Polaka.

Tragedia w Wielkopolsce. Nie żyje nastolatka z ostatniej chwili
Tragedia w Wielkopolsce. Nie żyje nastolatka

18-latka nagle straciła przytomność na terenie posesji przy domu – poinformował w niedzielę PAP oficer dyżurny ostrzeszowskiej straży pożarnej asp. Tomasz Mądry. Kilka godzin później zmarła. Dzień wcześniej szukała pomocy na nocnym dyżurze ostrzeszowskiego szpitala.

Brutalna napaść w Warszawie. Nowe informacje z ostatniej chwili
Brutalna napaść w Warszawie. Nowe informacje

Kilka dni temu media obiegła wstrząsająca informacja o odnalezieniu ciała nagiej kobiety. Poszkodowana leżała na klatce schodowej przy ul. Żurawiej w Warszawie. W sprawie zatrzymano 23-letniego Doriana. S, który dopuścił się brutalnego czynu. Teraz na jaw wyszły nowe informacje.

Znamy kandydata PiS na prezydenta Białegostoku z ostatniej chwili
Znamy kandydata PiS na prezydenta Białegostoku

Szef klubu radnych PiS w Radzie Miasta obecnej kadencji Henryk Dębowski jest kandydatem tego ugrupowania w wyborach na prezydenta Białegostoku. Nominację ogłoszono w niedzielę podczas regionalnej konwencji PiS w Białymstoku.

Brytyjski MON: W lutym straty Rosjan były najwyższe od początku wojny z ostatniej chwili
Brytyjski MON: W lutym straty Rosjan były najwyższe od początku wojny

Średnia dobowa liczba rosyjskich ofiar na Ukrainie - łącznie zabitych i rannych - wyniosła w lutym tego roku 983 i była najwyższa od początku wojny – przekazało w niedzielę brytyjskie ministerstwo obrony.

Burza w Pałacu Buckingham. Nagłe zniknięcie królowej z ostatniej chwili
Burza w Pałacu Buckingham. Nagłe zniknięcie królowej

W ostatnim czasie w Pałacu Buckingham nie brakuje emocji. Niedawno głośnym echem odbiła się informacja o operacji księżnej Kate, a niedługo później poważnej chorobie króla Karola III. Teraz okazuje się, że królowa Camilla ogłosiła, że na pewien czas musi "zniknąć".

Elon Musk „za” rozwiązaniem NATO? Szokujący wpis z ostatniej chwili
Elon Musk „za” rozwiązaniem NATO? Szokujący wpis

„Zawsze zastanawiałem się, dlaczego NATO nadal istnieje, mimo że jego największy wróg i powód jego utworzenia, Układ Warszawski, został rozwiązany” – pisze na platformie X jej właściciel Elon Musk. Problem w tym, że Układ Warszawski był reakcją na NATO, a nie odwrotnie.

Dr Sokołowski: Prawica ma problem z myśleniem magicznym z ostatniej chwili
Dr Sokołowski: Prawica ma problem z myśleniem magicznym

– Czego w ogóle PiS chciał? Czy chciało konserwatyzmu? Na pewno polityka tej partii łączyła dwie sprzeczne sprawy: przywiązanie do tradycyjnej obyczajowości i religijności, uznawania Kościoła jako ważnej instytucji społecznej, i próby modernizacji państwa. Ale to im się w spójny obraz nie połączyło – mówi dr Jacek Sokołowski, politolog i prawnik, autor książki „Transnaród. Polacy w poszukiwaniu politycznej formy”, w rozmowie z Jakubem Pacanem.

Ekspert: Do niemieckich elit zaczyna docierać, że Polska staje się groźną konkurencją dla Niemiec Wiadomości
Ekspert: Do niemieckich elit zaczyna docierać, że Polska staje się groźną konkurencją dla Niemiec

Trwa dyskusja na temat artykułu Frankfurter Rundschau "Polska: od podwykonawcy do niemieckiego konkurenta". W dyskusji wziął udział również były polski wysoki urzędnik państwowy i były zastępca przewodniczącego KNF Artur Kluczny.

REKLAMA

Rozpoczął się Adwent - nowy rok liturgiczny i oczekiwanie na przyjście Zbawcy

Adwent, od łacińskiego „adventus” - przyjście, to liturgiczny okres oczekiwania na przyjście Mesjasza - eschatologiczne, na końcu czasów oraz to związane z tajemnicą wcielenia, które celebrowane jest podczas Świąt Bożego Narodzenia. W zachodniej tradycji chrześcijańskiej czas trwania adwentu wyznaczają cztery niedziele. Ten okres liturgiczny rozpoczyna nowy rok kościelny, zaczyna się I nieszporami I Niedzieli Adwentu.
 Rozpoczął się Adwent - nowy rok liturgiczny i oczekiwanie na przyjście Zbawcy
/ pixabay.com/Myriams-Fotos

Przez czas przygotowania na przyjście Pana przeprowadza katolików przede wszystkim liturgia - kładąc nacisk na czytania starotestamentalnych proroków oraz - głównie poprzez Msze roratnie - towarzyszenie Maryi. 

Kolory adwentu

W adwencie kolorem szat liturgicznych jest fiolet. To echo postnego charakteru tego okresu. 

Wyjątek stanowi trzecia niedziela adwentu - Gaudete. „Już z pewnej odległości pokazuje ona blask Bożego Narodzenia. Ten blask rozświetlił fiolet, który towarzyszy temu czasowi oczekiwania w liturgii i w ten sposób powstał liturgiczny kolor różany (nie mylić z różowym!). Jako ciekawostkę mogę dodać, że np. w rycie ambrozjańskim takim dodatkowym kolorem było morello – granatowy, który oprócz ascezy i pokuty akcentował element maryjny” – wyjaśnia w rozmowie z KAI ks. Dawid Tyborski.

Roraty 

Jak wyjaśnia KAI dr Paweł Beyga, sama nazwa pochodzi od tradycyjnej łacińskiej mszalnej antyfony na wejście, w której występują słowa "Rorate caeli desuper et nubes pluant justum". Polskim tłumaczeniem tego łacińskiego fragmentu jest refren pieśni „Niebiosa rosę spuśćcie nam z góry”.

– Tradycyjnie przez wieki roraty sprawowane były o poranku i była to adwentowa msza wotywna o Matce Bożej. W katedrze na Wawelu działali tzw. rorantyści. Był to męski zespół wokalny ufundowany przez króla Zygmunta I Starego w 1540 r., działający do końca XVIII w. Wschód był symbolem przychodzącego Chrystusa, dlatego chrześcijanie przez wieki w większości miejsc zwracali się na modlitwie ku wschodowi, a świątynie były orientowane. Msza roratnia, rozpoczynająca się w ciemności a kończąca o świtaniu, wskazywała na Chrystusa jako światłość świata – mówi teolog.

Roratom towarzyszy roratnia świeca, symbol Niepokalanej niosącej Chrystusa - Światłość świata. 
Na Wawelu używało się podobnego do żydowskiej menory czy chanukiji świecznika, ten zwyczaj czasem praktykowany jest również współcześnie - nawiązywał do oddających cześć Bogu siedmiu stanów w dawnej Rzeczpospolitej, dziś wskazuje raczej na starotestamentalne przesłanie proroków i pamięć o żydowskich korzeniach chrześcijaństwa.

Innym zwyczajem są, cenione zwłaszcza przez dzieci, lampiony. 

Wielkie antyfony

Ostatnie dni Adwentu, od 17 grudnia, stanowią bezpośrednie przygotowanie do celebrowania Bożego Narodzenia. Charakterystyczne dla tego czasu są Wielkie Antyfony, zwane także „Antyfonami O!”, gdyż każda z nich zaczyna się właśnie od tej litery. Obecne są w liturgii Adwentu od czasów Grzegorza Wielkiego. Znane zwłaszcza z wieczornych nieszporów, kiedy śpiewamy je przed hymnem „Magnificat”, swoje miejsce znalazły też we Mszy świętej.

Antyfony te stanowią jakby okrzyki radości, wzywające Pana różnymi imionami: Mądrość, Adonai, Korzeń Jessego, Klucz Dawida, Wschód, Król narodów czy Emmanuel. Imiona te są głęboko zakorzenione we wskazujących na oczekiwanego Mesjasza proroctwach Starego Testamentu.

Piękną obietnicę kryją również pierwsze litery wyśpiewywanych w antyfonach imion – tytułów oczekiwanego Mesjasza, stanowiące akrostych: gdy odczytamy je od tyłu, powstaje tajemnicze łacińskie hasło „Ero cras” (Emmanuel – Rex – Oriens – Clavis – Radix – Adonai – Sapientia), czyli „Jutro przybędę”.

Muzyka 

Oprócz wspaniałego liturgicznego chorału gregoriańskiego, z którego najbardziej znana jest antyfona „Rorate caeli desuper” – wspaniałą liturgiczną, ale także biblijną i duchową katechezę, stanowią tradycyjne polskie pieśni nabożne. Warto docenić nie tylko poetyckie teksty i przejmujące melodie, ale także bogactwo odniesień biblijnych czy patrystycznych. Wiele z tych pieśni bazuje na tekstach liturgicznych.

– W skarbcu adwentowej muzyki sakralnej odnajdziemy piękne, wielozwrotkowe pieśni, które rzucają światło na bardzo szeroką perspektywę okresu poprzedzającego Boże Narodzenie: odnajdziemy w nich zarówno odwołania do historii zbawienia i proroctw odnoszących się do Jezusa, jak i obraz paruzji, ostatecznego przyjścia Syna Bożego na końcu czasów, np. pieśń „Kiedyż przyjdzie sprawiedliwy”– opowiada Piotr Ulrich, kantor Scholae Cantorum Beati Vladislai.

Kolejnym obrazem w adwentowej muzyce sakralnej jest scena zwiastowania Pańskiego – obecna w popularnych pieśniach takich jak „Archanioł Boży Gabryjel”, "Po upadku człowieka grzesznego" czy mniej znana „Posyła do Panny”. – Warto pamiętać, że na roratach przez wieki opis zwiastowania wg św. Łukasza był śpiewany jako Ewangelia mszalna. Z Mszą wotywną o NMP Rorate wiążą się najdonioślejsze polskie tradycje muzyczne.

Międzynarodową popularność zrobiła adwentowy twórczość Jana Sebastiana Bacha. „Muzyka Bacha często odnosi się w sposób bezpośredni do czasu Adwentu, poprzez użycie tekstów i melodii chorału protestanckiego, które wiele razy gościły w warsztacie kompozytorskim wielkiego lipskiego kantora. Kantaty czy organowe opracowania pieśni adwentowych w postaci preludiów chorałowych, w których Bach używał różnorodnych technik kompozytorskich, to skarbnica muzyki związanej z czasem oczekiwania na przyjście Pana” - mówi KAI dr Jakub Pankowiak. 

Jedną z ulubionych pieśni adwentowych Bacha była „Nun komm, der Heiden Heiland” (przyjdź Zbawicielu pogan), napisana do tekstu Marcina Lutra z 1524 roku. – Opracowaniem właśnie tej melodii Bach rozpoczął swój cykl preludiów chorałowych „Orgelbuchlein”. Kompozytor używał jej aż trzykrotnie, pisząc swoje osiemnaście wielkich chorałów lipskich, wplatając melodię w sopran ubrany w koloraturę, ornamentowany cantus firmus czy wreszcie umieszczając melodię w basie, nad którym rozbrzmiewa cudowna fuga. Wszystko to okraszone jest szeregiem figur retorycznych, wskazujących na zbliżającego się Chrystusa – opowiada dr Pankowiak. 

Wieniec 

Celebrowaniu Adwentu tradycyjnie towarzyszy wieniec z czterema świecami, zapalanymi w kolejne niedziele. Umieszczany jest w kościołach, ale nierzadko także w domach. Ta tradycja ma źródło w praktyce luterańskiej. Pierwszy wieniec adwentowy przygotował w 1839 r. luterański ksiądz Johann Hinrich Wichern, a już na początku XX wieku zwyczaj rozpowszechnił się także wśród katolików, również w Polsce. 

Kolejnym świecom przypisuje się symbolikę – pokoju (naprawienie jedności z Bogiem, zaburzonej przez grzech Adama i Ewy), wiary (nawiązując do starotestamentalnych patriarchów), miłości (lub według innych radości) i nadziei (albo nauczanie proroków i wierność Bożym obietnicom). Palące się świece symbolizują czuwanie, oczekiwanie na Mesjasza i wreszcie obecność Zbawcy. 

Podobny zwyczaj - zapalanie świec w kolejne świąteczne dni - praktykują Żydzi, w czasie często pokrywającym się z adwentem celebrujący święto Chanuka. 

Kalendarz adwentowy 

Popularny wciąż nawet poza religijnymi kontekstami kalendarze adwentowe również zapoczątkowane zostały w XIX wieku u luteran. Każdemu dniowi towarzyszy drobna niespodzianka, w różnych formach.

Dawid Gospodarek



Oceń artykuł
Wczytuję ocenę...

 

Polecane
Emerytury
Stażowe