Co musisz wiedzieć?

• Operacja Market Garden (1944) – aliancka ofensywa mająca skrócić wojnę poprzez szybkie zajęcie mostów w Holandii.
• Brygada gen. Sosabowskiego wylądowała w Driel i osłaniała Brytyjczyków w Arnhem. Straty sięgnęły 25 proc.
• Mimo bohaterstwa Sosabowski został odsunięty od dowodzenia, obarczony winą za błędy alianckiego dowództwa.
• W 2006 r. Holandia pośmiertnie uhonorowała generała i jego żołnierzy najwyższymi odznaczeniami.
• W Driel, w 81. rocznica odsłonięto tablicę upamiętniającą bohaterstwo Polskiej Brygady Spadochronowej.

"Sprawiedliwość dla gen. Sosabowskiego!"

Pamięć o bohaterach uczcił także holenderski aktor i reżyser Redbad Klynstra-Komarnicki, przypominając, że blisko 20 lat temu holenderski rząd uhonorował 1. Polską Samodzielną Brygadę Spadochronową najwyższym odznaczeniem wojskowym.

„Dziś, 20 września 2025 r., mija 81. rocznica Operacji Market Garden. Pamiętamy o bohaterskiej 1. Polskiej Samodzielnej Brygadzie Spadochronowej, która lądowała pod Driel, by ratować Brytyjczyków w Arnhem. Mimo 25 proc. strat i braku zaopatrzenia, bronili przyczółka z odwagą! W 2006 r. holenderski rząd uhonorował ich sztandar najwyższym odznaczeniem wojskowym – sprawiedliwość dla gen. Sosabowskiego!”

– podkreślił.

• Komunikat dla mieszkańców woj. małopolskiego
• Ważny komunikat dla mieszkańców Krakowa
• "Było to żenujące". Burza po programie TVN
• Ta książka anonimowego dyplomaty może wstrząsnąć stosunkami niemiecko-polskimi: "Dzieci, projektujemy sobie burdel" [18+]
• Pilny komunikat dla mieszkańców Szczecina
• To prawdziwy skarb. Sensacyjne odkrycie pod Hrubieszowem

Narodziny polskiej Brygady Spadochronowej w Wielkiej Brytanii

Urodzony w 1892 r. Stanisław Sosabowski po kampanii wrześniowej znalazł się najpierw we Francji, a w 1940 r. w Anglii, gdzie przekształcił 4 Brygadę Kadrową Strzelców w 1 Samodzielną Brygadę Spadochronową. Jej hasłem było „Najkrótszą drogą!” – symbol powrotu do Polski na spadochronach. Sosabowski, ceniony przez Brytyjczyków, odmówił jednak objęcia dowództwa nad wspólną brytyjsko-polską dywizją.

Powstanie Warszawskie – niewysłana pomoc

W sierpniu 1944 r., gdy wybuchło Powstanie Warszawskie, Brygada była gotowa do lotu nad stolicę. Alianci z powodów politycznych i wojskowych nie wyrazili zgody. Atmosfera frustracji w jednostce narastała – generał musiał hamować bunty. Tragicznie los dotknął jego syna, który jako żołnierz AK stracił wzrok.

Operacja Market Garden – plan, przebieg i dramat Arnhem

Ambitny plan Montgomery’ego

Operacja Market Garden, rozpoczęta 17 września 1944 roku, była największą operacją powietrznodesantową II wojny światowej. Jej celem było przełamanie niemieckiej linii obrony w Holandii poprzez zdobycie mostów na rzekach – od belgijskiej Mozy aż po Ren. Plan marszałka Bernarda Montgomery’ego zakładał błyskawiczny marsz sił lądowych XXX Korpusu Brytyjskiego, które miały połączyć się ze spadochroniarzami amerykańskimi, brytyjskimi i polskimi.

Zadanie Polaków

Brygada Sosabowskiego została przydzielona do wsparcia brytyjskiej 1. Dywizji Powietrznodesantowej, walczącej o most w Arnhem. To właśnie tam miało rozstrzygnąć się powodzenie całej operacji. Polacy mieli wzmocnić wyczerpane oddziały i utrzymać przyczółek do nadejścia głównych sił.

Opóźnienia i katastrofa logistyczna

Zrzut Polaków był wielokrotnie przekładany z powodu złej pogody. Ostatecznie 21 września 1944 r. 1. Samodzielna Brygada Spadochronowa wylądowała nie w Arnhem, lecz w pobliskim Driel, na południowym brzegu Renu. Tymczasem Brytyjczycy bronili się  w Oosterbeek.

Polacy podjęli dramatyczne próby przeprawy przez Ren, jednak z powodu silnego ognia niemieckiego i zbyt małej liczby łodzi większość żołnierzy została zatrzymana po południowej stronie. Mimo to Polacy osłaniali Brytyjczyków, ponosząc ogromne straty – sięgające jednej czwartej stanu osobowego.

Spotkanie generałów i decyzje o ewakuacji

23 września do Driel dotarła część brytyjskiej 43. Dywizji Piechoty. Na naradzie z udziałem gen. Sosabowskiego, gen. Horrocksa, gen. Urquharta i gen. Browninga zapadła decyzja o dalszej przeprawie. Sosabowski sprzeciwiał się planowi, wskazując na ogromne ryzyko strat, ale jego głos został zignorowany.

W nocy z 25 na 26 września rozpoczęto ewakuację resztek brytyjskiej 1. Dywizji Powietrznodesantowej. Razem z nimi walczyli i osłaniali odwrót żołnierze polskiej Brygady. Około 160 Polaków przeprawiono na północny brzeg, wielu jednak dostało się do niewoli.

Niesprawiedliwe oskarżenia

Choć Polacy walczyli z niezwykłą determinacją, a Sosabowski ostrzegał przed ryzykownym planem, po klęsce Market Garden to właśnie na niego i jego Brygadę próbowano zrzucić winę. Generał został odsunięty od dowództwa – decyzja ta do dziś budzi sprzeciw historyków.

Generał robotnik

Po wojnie Sosabowski pozostał w Wielkiej Brytanii. Zdemobilizowany w 1948 r., pracował jako robotnik w fabryce, jednocześnie pozostając symbolicznym przywódcą polskich spadochroniarzy.

„Przez 17 lat pracowałem w fabryce jako zwykły robotnik, a jednocześnie żyłem jako generał – ojciec polskich spadochroniarzy”

– wspominał. Zmarł w Londynie w 1967 r.

„Historyczny moment! Brytyjski minister stanu ds. obrony, Lord Vernon Coaker, odsłonił tablicę w Driel, która w końcu uznaje niezwykły wkład Polskiej Brygady Spadochronowej Generała Stanisława SOSABOWSKIEGO w bitwę pod Arnhem.”

N A R E S Z C I E ‼️‼️‼️ https://t.co/7Km2FdKSZb pic.twitter.com/tmuwYplerU

— Jacek Saryusz-Wolski (@JSaryuszWolski) September 20, 2025

Dziś, 20 września 2025 r., mija 81. rocznica Operacji Market Garden. Pamiętamy o bohaterskiej 1. Polskiej Samodzielnej Brygadzie Spadochronowej, która lądowała pod Driel, by ratować Brytyjczyków w Arnhem. Mimo 25% strat i braku zaopatrzenia, bronili przyczółka z odwagą! W 2006 r.… https://t.co/gE7tu7iBow

— Redbad 🇵🇱|🇳🇱 Świat to teatr, aktorami ludzie. (@Redbad_) September 20, 2025