Co musisz wiedzieć:

• Wyroki TK obowiązują od chwili ogłoszenia – publikacja w Dzienniku Ustaw ma charakter techniczny i nie warunkuje ich mocy prawnej.
• Sądy, które ignorują orzeczenia TK, ryzykują błędy – prowadzi to do wadliwych rozstrzygnięć i naruszeń konstytucyjnych praw stron.
• Brak stosowania wyroków TK generuje koszty – może skutkować roszczeniami odszkodowawczymi wobec Skarbu Państwa, które ostatecznie obciążą podatników.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 7 listopada 2025 r. (sygn. I ACa 42/25) to kolejny przykład prawidłowego, konsekwentnego podejścia sądu powszechnego do statusu orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego. Choć sprawa dotyczyła formalnie rozwodu, a rozstrzygnięcie zapadło w przedmiocie m.in. kosztów postępowania i wynagrodzenia kuratora, uzasadnienie zawiera istotny wątek ustrojowy: jednoznaczne przyjęcie, że wyroki Trybunału Konstytucyjnego wiążą sądy niezależnie od tego, czy zostały opublikowane w Dzienniku Ustaw.

Orzeczenia TK wiążą sądy – publikacja nie decyduje o ich mocy

Sąd Apelacyjny nie miał wątpliwości, że punktem odniesienia jest Konstytucja RP, w szczególności art. 190, który przesądza o powszechnej mocy obowiązującej i ostateczności orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego. Z perspektywy konstytucyjnej publikacja wyroku nie jest aktem konstytutywnym, lecz czynnością techniczną organu władzy wykonawczej. Skutek prawny orzeczenia Trybunału powstaje z chwilą jego ogłoszenia  na sali rozpraw, a nie dopiero z chwilą opublikowania go przez Prezesa Rady Ministrów.

To stanowisko ma znaczenie nie tylko teoretyczne. W sprawie I ACa 42/25 znalazło ono bardzo konkretny wyraz w rozstrzygnięciu dotyczącym wynagrodzenia kuratora ustanowionego dla osoby o nieznanym miejscu pobytu. Sąd, stosując skutki orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, przyjął podstawę prawną pozwalającą na zasądzenie należnego wynagrodzenia, zamiast obniżać je w oparciu o rozwiązania zakwestionowane przez Trybunał. Innymi słowy  sąd nie „udawał”, że wyroku Trybunału nie ma tylko dlatego, że nie został on opublikowany.

Ignorowanie wyroków TK może kosztować podatnika miliony

W tym miejscu wyraźnie widać różnicę między sądami, które respektują Konstytucję w jej pełnym brzmieniu, a tymi, które odmawiają stosowania skutków nieopublikowanych wyroków Trybunału Konstytucyjnego. W części orzecznictwa apelacyjnego wciąż spotyka się bowiem praktykę, w której sądy wprost negują znaczenie orzeczeń TK, a rozstrzygnięcia wydane z uwzględnieniem takich wyroków są uchylane i przekazywane do ponownego rozpoznania wyłącznie z tego powodu, że orzeczenie Trybunału nie zostało opublikowane.

Ta praktyka jest nie tylko wadliwa ustrojowo, lecz także niebezpieczna finansowo. Jeżeli sąd nie stosuje skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego i w konsekwencji: obniża należne wynagrodzenie kuratora, pełnomocnika czy innego uczestnika postępowania,  odmawia określonego świadczenia jak w przypadku emerytów albo wydaje rozstrzygnięcie sprzeczne z konstytucyjnym standardem potwierdzonym przez TK, to powstaje realna, wymierna szkoda majątkowa. A skoro źródłem tej szkody jest bezprawne zaniechanie władzy publicznej  polegające na nieopublikowaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego, to otwiera się droga do odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa na podstawie art. 417 kodeksu cywilnego.

Brak stosowania wyroków TK otwiera drogę do odszkodowań

W tym sensie odmowa stosowania nieopublikowanych wyroków TK nie „chroni porządku prawnego”, lecz generuje przyszłe roszczenia. Skarb Państwa zostaje narażony na koszty, które nie wynikają z orzecznictwa sądów stosujących Konstytucję, ale z bezprawnego zaniechania organu władzy wykonawczej. Odpowiedzialność ta  obejmuje nie tylko jednorazowe odszkodowania, lecz także długofalowe konsekwencje finansowe, wynikające z masowości spraw, w których skutki wyroków Trybunału są ignorowane.

W praktyce oznacza to jedno: rachunek za niepublikowanie wyroków Trybunału Konstytucyjnego nie zostanie zapłacony przez abstrakcyjne „państwo”, lecz przez wszystkich obywateli. To z ich podatków będą finansowane odszkodowania, wyrównania i koszty procesów wywołanych chaosem normatywnym. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie w sprawie I ACa 42/25 pokazuje, że można i należy tego uniknąć, stosując Konstytucję wprost i respektując moc wiążącą orzeczeń Trybunału od chwili ich ogłoszenia.

Im więcej sądów pójdzie tą drogą, tym mniejsze będą przyszłe koszty bezprawnego zaniechania. Im więcej sądów będzie ignorować wyroki Trybunału tylko dlatego, że nie zostały opublikowane, tym pewniejsze jest jedno: odpowiedzialność Skarbu Państwa stanie się faktem, a jej ciężar poniosą obywatele, którzy z tym zaniechaniem nie mieli nic wspólnego.

[Autor - Sędzia Kamila Borszowska-Moszowska, zastępca rzecznika dyscyplinarnego przy Sądzie Okręgowym w Świdnicy, wykładowca KSSiP i Akademii Nauk Stosowanych im. Angelusa Silesiusa]

[Tytuł, lead, sekcje "Co musisz wiedzieć", "Co to oznacza dla polskiego podatnika i obywatela", FAQ i śródtytuły od Redakcji]

Co to oznacza dla polskiego podatnika:

• Realne koszty finansowe – ignorowanie wyroków TK może prowadzić do masowych roszczeń odszkodowawczych, które będą wypłacane z budżetu państwa, czyli z podatków obywateli.
• Więcej spraw sądowych i dłuższe postępowania – chaos prawny oznacza kolejne apelacje, uchylane wyroki i powtórne procesy, co zwiększa koszty funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości.
• Ryzyko nierównego traktowania – podatnik może otrzymać inne rozstrzygnięcie w identycznej sprawie w zależności od tego, czy sąd respektuje wyroki TK, czy je ignoruje.
• Mniejsza przewidywalność prawa – brak jasnych reguł podważa zaufanie do państwa i utrudnia planowanie decyzji finansowych i życiowych.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy wyroki Trybunału Konstytucyjnego obowiązują bez publikacji w Dzienniku Ustaw? Tak. Zgodnie z Konstytucją RP wyroki TK mają moc powszechnie obowiązującą od momentu ogłoszenia na sali rozpraw, a publikacja ma charakter techniczny, nie konstytutywny.

Dlaczego część sądów odmawia stosowania nieopublikowanych wyroków TK? Niektóre składy orzekające uznają, że brak publikacji podważa skuteczność wyroku, mimo że takie stanowisko nie wynika wprost z Konstytucji i jest kwestionowane przez część orzecznictwa.

Jakie mogą być skutki finansowe ignorowania wyroków TK? Odmowa ich stosowania może prowadzić do szkód majątkowych po stronie obywateli, a w konsekwencji do roszczeń odszkodowawczych wobec Skarbu Państwa.

Kto zapłaci za ewentualne odszkodowania? Koszty te poniosą pośrednio podatnicy, ponieważ odszkodowania i koszty procesów są finansowane z budżetu państwa.

Co zmienia wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 7 listopada 2025 r.? Pokazuje on, że sądy mogą i powinny stosować wyroki TK niezależnie od publikacji, co ogranicza chaos prawny i zmniejsza ryzyko przyszłych kosztów dla państwa i obywateli.