Co musisz wiedzieć:

• Wacław Felczak był wybitnym historykiem i kurierem tatrzańskim, który w czasie wojny utrzymywał łączność między rządem RP na uchodźstwie a okupowaną Polską.
• Po wojnie został skazany na dożywocie przez komunistyczne władze, a po zwolnieniu poświęcił się pracy naukowej i wspieraniu węgierskiej opozycji.
• To właśnie on zainspirował młodego Viktora Orbána do założenia partii, która stała się początkiem jego politycznej kariery.

Felczak, Marusarz, Orban

23 października 1993 r. – w 37. rocznicę wybuchu antykomunistycznego powstania w Budapeszcie – zmarł Wacław Felczak, historyk, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, znawca tematyki węgierskiej. Pochowany obok innych tatrzańskich kurierów na Pęksowym Brzyzku w Zakopanem. Bo Felczak po 1939 r. był też żołnierzem, organizatorem łączności między polskimi władzami na uchodźstwie a okupowanym krajem. A podczas pogrzebu Felczaka zmarł jego podkomendny – kurier i skoczek narciarski Stanisław Marusarz.

Wacław Felczak urodził się 29 maja 1916 r. w Golbicach pod Łęczycą jako najmłodsze, ósme dziecko w patriotycznej rodzinie Antoniego i Michaliny z Pałczyńskich. Relacjami polsko-węgierskimi zainteresował się, studiując historię na Uniwersytecie Poznańskim. Jego zamiłowanie znalazło wyraz w pracy magisterskiej o Władysławie Bentkowskim, uczestniku powstań polskich z 1831 i 1863 r. oraz węgierskiego z 1849 r.

• Wyłączenia prądu na Śląsku. Ważny komunikat
• KRUS wydał komunikat dla rolników
• Komunikat dla mieszkańców woj. świętokrzyskiego
• Blisko 5,1 mln zł. Komunikat dla mieszkańców woj. małopolskiego
• PKO BP wydał komunikat
• Komunikat ZUS dla emerytów

Działalność konspiracyjna

Od kwietnia 1940 r. Felczak tworzył w Budapeszcie Placówkę „W” umożliwiającą łączność między rządem Władysława Sikorskiego a Polską. Sam – pod pseudonimem „Lech” – kilkadziesiąt razy przekraczał zieloną granicę, przenosząc pocztę, meldunki i prasę konspiracyjną, a także przeprowadzając na Węgry ważne postacie Państwa Podziemnego czy Polaków, którzy chcieli wstąpić do Armii Polskiej na Zachodzie. Kilkukrotnie aresztowany, uciekał z niewoli. Za to wojenne bohaterstwo otrzymał Krzyż Virtuti Militari.

Gdy w marcu 1944 r. oddziały niemieckie wkroczyły na Węgry, Felczak skutecznie ukrywał się przed Gestapo. Szybko wrócił do niepodległościowej działalności kurierskiej, posługując się fałszywymi papierami na nazwisko Vaclav Kaztur lub Wacław Lechicki. Związany z paryską placówką Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, w sierpniu i grudniu 1946 r. udawał się nielegalnie do Polski. Jako jedyny kurier miał poparcie prezydenta Władysława Raczkiewicza i premiera Tomasza Arciszewskiego, a także przywódców stronnictw politycznych, z którymi prowadził rozmowy w kraju i na emigracji.

Aresztowanie i działalność opozycyjna

Od czerwca 1947 r. Felczak wrócił do pracy naukowej – na paryskiej Sorbonie, jednak w połowie 1948 r. znów był na kurierskim szlaku, przeprowadzając na Zachód zagrożonych niepodległościowców: przyjaciół, a na prośbę Stanisława Mikołajczyka przywódców PSL. Tym razem się nie udało. Aresztowany 22 grudnia 1948 r. przez czechosłowacką bezpiekę, przewieziony na Rakowiecką, po długotrwałych torturach i sfingowanym procesie został skazany na dożywocie. Zwolniony w październiku 1956 r.

Sześć lat później obronił rozprawę doktorską pt. „Węgierska polityka narodowościowa przed wybuchem powstania 1848 roku”. Jego późniejsza „Historia Węgier” zyskała nad Dunajem znakomite recenzje jako napisana „sercem węgierskim, a duszą słowiańską”. Ale Felczak, wyjeżdżając na Węgry, współtworzył też tamtejszą antykomunistyczną opozycję. W 1987 r. pytany na spotkaniu ze studentami, co robić, odpowiedział:

„Załóżcie partię polityczną. Prawdopodobnie zamkną was za to, ale wszystko wskazuje na to, że nie będziecie musieli długo siedzieć”.

Pytającym był młody prawnik Viktor Orbán.

[Tytuł, niektóre śródtytuły, lead i sekcja "Co musisz wiedzieć" pochodzą od redakcji]