Co musisz wiedzieć:

• Komisja Europejska oczekuje decyzji Parlamentu Europejskiego i rady Europejskiej ws. projektu rozszerzenia mechanizmu tzw. warunkowości na wszystkie fundusze UE
• Mechanizm został wcześniej przetestowany na Polsce i przyczynił się do upadku rządu Zjednoczonej Prawicy
• Doradca Prezydenta RP Karola Nawrockiego Jacek Saryusz-Wolski nazywa projekt "unijną budżetową smyczą"

Swą propozycję dotyczącą WRF Komisja Europejska opublikowała w lipcu i oczekuje teraz od Parlamentu Europejskiego i Rady, [gdzie będzie w tej sprawie obowiązywał jednomyślny tryb podejmowania decyzji], przyjęcia zarówno samych WRF jak i przepisów dotyczących tzw. praworządności.

Rozszerzenie mechanizmu warunkowości

Rozporządzenie w sprawie warunkowości z obecnych WRF miałoby zostać przeniesione do nowych WRF i nadal obowiązywać, ale w zmienionej formule. Jego generalizacja oznacza że jego stosowanie miałoby być rozszerzone na wszystkie fundusze UE i arbitralnie stosowane w związku dowolnie określanymi przez KE naruszeniami tzw. praworządności.

• Komisja chce wzmocnić swe władztwo nad państwami członkowskimi, pozatraktatowo zmieniając i centralizując ustrój UE w kierunku budowy unijnego państwa w miejsce wspólnoty suwerennych państw, dodając do wspólnego długu i unijnych podatków, instrument warunkowego zarządzania budżetem UE.
• Chce wymuszać na państwach członkowskich dyktowane przez siebie tzw. reformy, wg własnego uznania i ideologicznego zamysłu, niezależnie od demokratycznych wyborów obywateli państwa członkowskiego, gwałcąc je i samą demokrację, jeśli uzna to za stosowne.
• Chce do tego celu używać szantażu państw członkowskich sankcjami, za domniemane naruszenia tzw. praworządności, jak to wypraktykowała z powodzeniem na przykładzie niesławnego KPO.

Przebudowa struktury unijnych funduszy

Kluczowym elementem tego planu jest całkowita i rewolucyjna przebudowa struktury unijnych funduszy, przez wprowadzenie nowych krajowych oraz regionalnych planów partnerstwa, wzorowanych na KPO.

KE planuje radykalnie przebudować dwie największe unijne polityki: wspólną politykę rolną (WPR) i politykę regionalną/spójności. Około 540 dotychczasowych programów zostałoby zredukowane do 27 tak zwanych Narodowych i Regionalnych Planów Partnerstwa. Wypłata około 800 mld euro środków byłaby teraz uzależniona od zaakceptowanych przez Unię reform krajowych.

Warunki dostępu do funduszy

Ma być w nich uwzględniony wymóg przestrzegania zasad tzw. praworządności, ale także Karty Praw Podstawowych. Byłby to teraz element wszystkich tych planów. Zatem warunkiem uzyskania dostępu do funduszy UE byłoby przestrzeganie Karty i zasad praworządności. W przypadku naruszeń KE będzie miała instrument, który pozwoli jej wstrzymać płatności w całości lub w części, a ostatecznie również relokować fundusze.

Państwa członkowskie na unijnej budżetowej smyczy

Ten przebiegły i zgubny plan przewiduje że, ponieważ środki unijne będą ściśle powiązane z polskimi środkami budżetowymi w oparciu o zasadę dodatkowości, to unijny, relatywnie mały, budżetowy ogon będzie machał dużym krajowym budżetowym psem, a pośrednio polityką państwa członkowskiego. Inaczej mówiąc państwa członkowskie miałyby być trzymane na krótkiej unijnej budżetowej smyczy.

Mechanizmem warunkowości i tzw. praworządności będzie zawiadywał następca komisarza Didiera Reyndersa, Michael McGrath, irlandzki liberał, komisarz ds. demokracji, sprawiedliwości i praworządności, który już współpracuje i wielkie nadzieje pokłada w ministrze Waldemarze Żurku.

Najczęściej zadawane pytania - FAQ

Czym jest mechanizm warunkowości w Unii Europejskiej? Mechanizm warunkowości to narzędzie, które pozwala Komisji Europejskiej wstrzymywać lub ograniczać wypłaty funduszy unijnych dla państw członkowskich, jeśli uzna, że naruszają one zasady praworządności. Po raz pierwszy zastosowano go wobec Polski i Węgier.

Na czym polega nowa propozycja Komisji Europejskiej? Nowa propozycja zakłada rozszerzenie mechanizmu warunkowości na wszystkie fundusze UE w ramach kolejnych Wieloletnich Ram Finansowych (WRF). Oznacza to, że dostęp do środków unijnych miałby być uzależniony od przestrzegania tzw. zasad praworządności oraz Karty Praw Podstawowych.

Jakie zmiany w unijnym budżecie planuje Komisja Europejska? Komisja planuje radykalnie przebudować system finansowania, zastępując dotychczasowe 540 programów nowymi Krajowymi i Regionalnymi Planami Partnerstwa. Każdy z nich ma być zatwierdzany przez Brukselę i powiązany z oceną reform w danym państwie.

Dlaczego nowy budżet UE budzi kontrowersje w Polsce? Krytycy, w tym Jacek Saryusz-Wolski, ostrzegają, że projekt KE oznacza ograniczenie suwerenności finansowej państw członkowskich. Polska mogłaby być uzależniona od decyzji Komisji w kwestii wypłat środków, co Saryusz-Wolski określa mianem „unijnej budżetowej smyczy”.

Kto ma nadzorować realizację nowych zasad? Nowym komisarzem odpowiedzialnym za mechanizm warunkowości ma być Irlandczyk Michael McGrath, komisarz ds. demokracji, sprawiedliwości i praworządności. Według doniesień, już współpracuje on z ministrem Waldemarem Żurkiem.

Co może oznaczać nowy mechanizm dla Polski? Jeśli propozycje Komisji Europejskiej zostaną przyjęte, Polska może mieć ograniczony dostęp do środków unijnych, jeśli Bruksela uzna, że łamie zasady praworządności. W praktyce oznaczałoby to, że decyzje finansowe UE mogą wpływać bezpośrednio na krajowy budżet i politykę rządu.

Jakie są kolejne kroki w procesie przyjęcia WRF? Projekt Komisji musi zostać zatwierdzony przez Parlament Europejski i Radę Europejską. W tej drugiej obowiązuje zasada jednomyślności, więc każdy kraj członkowski – w tym Polska – ma prawo weta wobec nowego budżetu.