– Jak widziałem tu, przed Pałacem, pochód z krzyżem, to myślałem: „Boże, zaczyna się rewolucja”. Ta mobilizacja tłumów, to było groźne

– mówił w 2011 roku historyk Norman Davies, którego zdaniem trafne było porównywanie marszów z pochodniami idących pod Pałac Prezydencki do nazistowskich marszów z lat 30.

– Z pochodniami maszerowali hitlerowcy i ich entuzjaści. W przedwojennej Polsce z pochodniami chodzili polscy faszyści. O co chodzi tym razem?

– pisał w 2010 roku na łamach „Polityki” Adam Szostkiewicz po marszu zwolenników pozostawienia Krzyża Smoleńskiego pod Pałacem Prezydenckim.

W charakterystycznym dla siebie krótkim przemówieniu ustępująca kanclerz mówiła: „Czuję wdzięczność i pokorę. Pokorę wobec urzędu, który dane mi było sprawować tak długo, wdzięczność – za zaufanie. Zaufanie – zawsze zdawałam sobie z tego sprawę – jest ważnym kapitałem w polityce. Nie jest to nic oczywistego i za to dziękuję z całego serca”.

Podkreśliła, że „16 lat na stanowisku kanclerza federalnego to lata pełne wrażeń i często bardzo wymagające”.

„Nasza demokracja rozwija się dzięki zdolności do angażowania się w krytyczną debatę i autokorektę. Żyje ona w oparciu o solidarność i zaufanie, a przy okazji również w oparciu o zaufanie do faktów i do tego, że wszędzie tam, gdzie zaprzecza się wiedzy naukowej, szerzy teorie spiskowe i agitację, musi być wyrażony sprzeciw” – mówiła Merkel.

„Chciałabym zachęcić Państwa do patrzenia na świat oczami innych, do dostrzegania czasami niewygodnych i przeciwstawnych punktów widzenia innych oraz do pracy na rzecz równowagi interesów. Dziękuję również za polityczną kulturę sporu, której zazdrości nam wiele innych narodów”.

„Jestem przekonana, że możemy nadal dobrze kształtować przyszłość, jeśli do pracy przystąpimy nie w złym humorze, z pretensjami, z pesymizmem (…), ale z pogodą ducha w sercu. Właśnie tej pogody ducha w naszych sercach życzę nam wszystkim, (…) naszemu krajowi, także na przyszłość” – oświadczyła kanclerz w pożegnalnym przemówieniu podczas Wielkiego Capstrzyku.

Korpus muzyczny Bundeswehry zagrał na pożegnanie kanclerz wybrane przez nią na tę okazję utwory: „Du hast den Farbfilm vergessen” („Zapomniałeś o kolorowym filmie”) Niny Hagen, który był wielkim przebojem w NRD w 1974 roku, „Fuer mich soll's rote Rosen regnen” („Niech pada dla mnie deszcz czerwonych róż”) oraz hymn kościelny „Grosser Gott, wir loben Dich” („Wielki Boże, chwalimy Cię”).

Uroczystość była transmitowana przez stację ZDF. Widzowie mogli ujrzeć, że zazwyczaj poważna kanclerz Merkel uśmiecha się, a nawet przez moment delikatnie kiwa głową do rytmu, słuchając utworu Niny Hagen, a podczas melodii „Fuer mich soll's rote Rosen regnen” jest wyraźnie wzruszona.

Po zakończeniu ceremonii wojskowej na dziedzińcu Ministerstwa Obrony oklaskiwana przez gości imprezy Merkel wyjęła ze stojącego na podium wazonu jedną czerwoną różę, wsiadła do rządowej limuzyny, z szerokim uśmiechem pomachała zgromadzonym i odjechała.

Angelę Mercel zastąpi Olaf Scholz. Bundestag oficjalnie powinien wybrać następcę Merkel w przyszłą środę.

Z Berlina Berenika Lemańczyk (PAP)

bml/ mal/