UE może nie być gotowa do obrony w 2030 r. ETO wskazuje główne problemy
- Wydatki obronne państw UE wzrosły od 2020 do 2025 r. o niemal 80 proc., osiągając łącznie około 418 mld euro rocznie.
- ETO ostrzega, że same większe budżety nie wystarczą, jeśli państwa nadal będą planować zakupy głównie osobno i powielać część zdolności.
- Największe bariery to rozdrobnienie systemów obronnych, wąskie gardła przemysłowe, zależność od dostawców spoza Europy i powolna koordynacja polityczna.
Według kontrolerów ETO w ostatnich latach unijna polityka obronna wyraźnie zmieniła kierunek: od reagowania na kryzysy przeszła w stronę wzmacniania gotowości państw członkowskich i planowania. Towarzyszy temu znaczący wzrost wydatków na obronność.
UE uruchomiła szereg inicjatyw, w ramach których państwa członkowskie mogą nawiązać współpracę i połączyć wysiłki na rzecz wzmocnienia obronności. Niemniej wciąż pozostaje wiele do zrobienia, aby UE mogła osiągnąć gotowość obronną do 2030 r. Kluczowe znaczenie będzie miało wykorzystanie pojawiających się możliwości i uwzględnienie istniejących zagrożeń
- uważa Marek Opioła, członek Trybunału odpowiedzialny za przegląd, cytowany w raporcie.
Co oznacza gotowość obronna UE do 2030 r.?
Nie chodzi o jeden formalny próg, po którego przekroczeniu UE stanie się „gotowa do wojny”. Readiness 2030 to zestaw działań mających zwiększyć zdolności obronne państw członkowskich — m.in. poprzez uzupełnianie najważniejszych braków w uzbrojeniu i amunicji, zwiększanie produkcji przemysłu obronnego, wspólne zakupy, poprawę mobilności wojskowej oraz lepszą koordynację planowania.
Dlaczego UE może nie zdążyć?
Trybunał zwrócił uwagę, że europejski sektor obronny przez lata zmagał się z niedoinwestowaniem, niewystarczającymi zapasami amunicji, długimi terminami dostaw oraz uzależnieniem od producentów spoza Europy. Problemem pozostają także ograniczenia infrastruktury transportowej i rozdrobnienie krajowych systemów obronnych.
W ocenie kontrolerów obecny wzrost nakładów stwarza szansę na zwiększenie możliwości produkcyjnych europejskiego przemysłu obronnego, rozwój nowych technologii oraz zacieśnienie współpracy między państwami. Wśród potencjalnych kierunków wskazano m.in. tworzenie klastrów obronnych oraz rozwijanie współpracy z Ukrainą.
Jednocześnie Trybunał ostrzegł, że do 2030 r. trudno będzie osiągnąć strategiczną autonomię UE i zdolność do samodzielnego prowadzenia operacji wojskowych o dużej intensywności. Barierami pozostają m.in. zależność od Stanów Zjednoczonych, ograniczone możliwości europejskiego przemysłu oraz powolna koordynacja działań na poziomie politycznym.
Czym jest autonomia strategiczna UE?
Autonomia strategiczna UE to koncepcja, według której Unia Europejska powinna być zdolna do samodzielnego działania w kluczowych obszarach, zwłaszcza wtedy, gdy nie może liczyć na partnerów zewnętrznych.
Początkowo termin dotyczył głównie bezpieczeństwa i obronności – chodziło o to, by Europa miała własne zdolności wojskowe i nie była całkowicie zależna od USA. Z czasem pojęcie rozszerzono. Dziś mówi się m.in. o autonomii w energetyce, produkcji uzbrojenia, półprzewodnikach i innych kluczowych technologiach, surowcach krytycznych, lekach, infrastrukturze cyfrowej oraz łańcuchach dostaw.
Termin jest jednak politycznie niejednoznaczny. Francja tradycyjnie kładzie duży nacisk na większą samodzielność Europy, podczas gdy część państw Europy Środkowo-Wschodniej obawia się, żeby „autonomia” w dziedzinie obronności nie oznaczała osłabienia więzi transatlantyckiej i roli NATO. Krytycy tej koncepcji, w tym Jacek Saryusz-Wolski wskazują, iż może ona być wstępem do centralizacji państw UE i przekształcenia wspólnoty w jedno unijne superpaństwo.
Jak kształtowały się wydatki na obronność w ostatnich latach?
W latach 2020 - 2025 wydatki państw UE na obronność zwiększyły się łącznie o niemal 80 proc. Kontrolerzy wskazują jednak, że sam wzrost finansowania nie gwarantuje osiągnięcia zakładanych zdolności. Obecny model planowania, jak czytamy w dokumencie, w dużej mierze opiera się na decyzjach poszczególnych państw, co przy niewystarczającej koordynacji na poziomie unijnym może prowadzić do dublowania inwestycji, powstawania luk w zdolnościach i dalszego rozdrobnienia rynku.
Z raportu wynika, że roczne budżety na obronność krajów UE łącznie wzrosły z 262 mld euro w 2022 r. do 418 mld euro w 2025 r. Wzrost krajowych budżetów nie musi oznaczać wzrostu wspólnych zdolności. Jeśli kilka państw kupuje podobne systemy osobno, a nie inwestuje w obszary, których brakuje całej Europie, większe wydatki mogą utrwalać fragmentację zamiast ją zmniejszać.
Na jakie problemy napotykają państwa UE?
Problemem może być również zdolność przemysłu do zagospodarowania rosnących środków. Ograniczona dostępność materiałów, komponentów oraz wykwalifikowanych pracowników może powodować opóźnienia w realizacji projektów.
Trybunał zwrócił też uwagę na rosnącą rolę finansowania obronności za pomocą instrumentów dłużnych. Wśród nich znajduje się pożyczka 150 mld euro w ramach instrumentu SAFE, mająca przyspieszyć zwiększanie gotowości obronnej Unii Europejskiej, oraz pożyczka w wysokości 90 mld euro dla Ukrainy, z czego 60 mld euro ma zostać przeznaczone na cele obronne. Zdaniem kontrolerów większe wykorzystanie długu i unijnych gwarancji kredytowych może zwiększać presję na stabilność fiskalną państw i budżet UE.
Czym jest ETO?
Europejski Trybunał Obrachunkowy jest zewnętrznym kontrolerem UE. W skład kolegium Trybunału wchodzi po jednym członku z każdego państwa członkowskiego. Wspomaga ich około 900 pracowników ze wszystkich krajów UE.
Niemiecki resort obrony: SAFE i EDIP są w szczególnym interesie Niemiec
Gen. Wroński: „Ta iluzja na wschodniej flance będzie kosztować życie”
Sikorski proponuje „Legion Europejski”. Gen. Wroński wskazuje cztery zagrożenia
Negocjacje o tranzycie przez Polskę ukraińskiego zboża toczą się poza MRiRW. Ostry komentarz Sachajki
Nowe przepisy UE o opakowaniach zaczynają być stosowane. Firmy mierzą się z kosztami i niejasnościami
