MSWiA odwraca skutki ustawy dezubekizacyjnej. Funkcjonariusze PRL odzyskują świadczenia

MSWiA przywraca świadczenia byłym funkcjonariuszom PRL

Tzw. ustawa dezubekizacyjna z grudnia 2016 roku obniżyła emerytury i renty osobom uznanym za pełniące służbę na rzecz totalitarnego państwa w PRL. Regulacja autorstwa PiS od początku była przedmiotem sporu prawnego, m.in. ze względu na zarzut stosowania odpowiedzialności zbiorowej. Według MSWiA obniżanie świadczeń następowało bez indywidualnej oceny zasług, postawy czy ewentualnych przewinień poszczególnych osób.

Jak poinformował resort "Rzeczpospolitą", od 13 grudnia 2023 roku wydano łącznie ponad 2,7 tys. pozytywnych decyzji, 40 decyzji negatywnych oraz blisko tysiąc decyzji umarzających postępowania - w obu instancjach. Kwota wyrównań wypłaconych w wyniku pozytywnych decyzji administracyjnych wyniosła już blisko 436 mln zł.

Czytaj również

Tak walczono z pamięcią o Powstaniu Warszawskim

Zniewalanie myśli. Media od PRL do dziś

Kierwiński wzywa Zawiszę do przeprosin. Sprawa może trafić do sądu

Marcin Bąk: Grunwald jako symbol

45-lecie TS: Krzysztof Czabański - "Przywileje"

Kierwiński mówił o badaniu krwi na SOR. Media: MSWiA temu zaprzecza

Świadczenia wracają bez zmiany ustawy

Podstawą przywracania świadczeń jest art. 8a ustawy zaopatrzeniowej. Przepis pozwala ministrowi spraw wewnętrznych w szczególnie uzasadnionych przypadkach wyłączyć stosowanie regulacji prowadzących do obniżenia świadczenia. Ta ścieżka administracyjna nabrała znaczenia wobec braku zmian w samej ustawie. Jej nowelizacja wymagałaby przeprowadzenia pełnego procesu legislacyjnego, a wejście nowych przepisów w życie zależałoby również od stanowiska prezydenta Karola Nawrockiego.

W rezultacie konsekwencje ustawy są obecnie w znacznym stopniu odwracane za pomocą indywidualnych decyzji administracyjnych, zamiast jednej regulacji uchylającej jej skutki - czytamy.

Blisko 2,6 mld zł wyrównań po wyrokach sądów

Decyzje administracyjne to jednak tylko część pieniędzy wypłacanych byłym funkcjonariuszom PRL. Według danych MSWiA do końca września 2025 roku państwo wypłaciło także blisko 2,6 mld zł wyrównań w wykonaniu prawomocnych wyroków sądowych przywracających świadczenia. Resort wskazuje przy tym, że trwające przez wiele lat postępowania sądowe powodowały dodatkowe koszty dla państwa.

Ważna uchwała Sądu Najwyższego

Istotne znaczenie dla orzecznictwa miała uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z września 2020 roku. SN wskazał, że przy ocenie "służby na rzecz totalitarnego państwa" należy brać pod uwagę wszystkie okoliczności konkretnej sprawy. Chodzi m.in. o przebieg służby, charakter wykonywanych zadań oraz indywidualne działania danego funkcjonariusza.

W sprawach związanych z ustawą dezubekizacyjną zapadały również rozstrzygnięcia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. W sprawie Bieliński przeciwko Polsce ETPC stwierdził naruszenie prawa do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie oraz prawa do skutecznego środka odwoławczego. Trybunał nie przesądził jednak w tym orzeczeniu, że sama konstrukcja ustawy dezubekizacyjnej naruszała Konwencję praw człowieka.