Duże zmiany w ETS. Bruksela stawia na dekarbonizację

Odnosząc się do głównych zmian zaproponowanych w ramach przeglądu unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji, KE poinformowała, że „niniejszy wniosek gwarantuje, że system EU ETS przyczyni się do inwestycji gospodarczych, odporności i konkurencyjności Unii, realizując jednocześnie ogólnogospodarczy cel klimatyczny na rok 2040 poprzez zmiany w czterech kluczowych wymiarach. Zapewnia przemysłowi elastyczność i zachęty do wyboru najczystszej ścieżki, dekarbonizacji i konkurencyjności w Europie”.

Komisja przewiduje znaczące wzmocnienie wsparcia na rzecz dekarbonizacji ze szczególnym uwzględnieniem inwestycji, zgodnie z konkluzjami Rady Europejskiej z czerwca 2026 r. i czystym porozumieniem przemysłowym. I tak kluczową zmianą ma być utworzenie Banku Dekarbonizacji Przemysłu (IDB) w celu zapewnienia 100 miliardów euro środków na projekty dekarbonizacji przemysłu i zwrotu większej części dochodów z EU ETS sektorom objętym EU ETS. Wprowadzony też zostanie Program ETS Investment Booster, który ma pobudzić działalność Banku, nagradzając firmy, które zainwestują na wczesnym etapie dekarbonizacji, kwotą szacowaną na 30 miliardów dolarów euro w ramach fazy I Banku Dekarbonizacji Przemysłowej. KE wymienia też utrzymanie Funduszu Innowacji jako kluczowego narzędzia wprowadzania innowacji niskoemisyjnych na rynek i usprawniania wdrażania branż czystych technologii.

Plan KE przewiduje również wzmocnienie wymogów dotyczących sposobu, w jaki państwa członkowskie wydają przychody z aukcji ETS. Państwa członkowskie będą zobowiązane przeznaczyć 50% swoich krajowych dochodów z ETS na inwestycje mające na celu dekarbonizację sektorów ETS.

Nowe kredyty

Dostosowanie EU ETS do unijnego celu redukcji emisji na rok 2040 wynoszącego -90%, dostosowanie trajektorii redukcji EU ETS od 2031 r. Zmiana ta oznacza, że uprawnienia będą nadal wydawane do lat 40. XXI wieku. Aktualizuje współczynnik redukcji liniowej (LRF) o 3,7% na lata 2031–2035 i 1,7% na lata 2036–2040.

KE rozważa wykorzystania międzynarodowych kredytów o wysokiej integralności od 2036 r., zgodnie z postanowieniami Europejskiego prawa klimatycznego, poprzez utworzenie instrumentu umożliwiającego zakup takich kredytów w celu stworzenia dodatkowej przestrzeni emisyjnej w ramach EU ETS do 2%, przy jednoczesnym utrzymaniu celu 90%.

Włączenie wysokiej jakości stałych krajowych pochłaniaczy dwutlenku węgla o mocy 250 Mt do systemu ETS stworzy więcej przestrzeni do oddychania dla przemysłu UE (można udostępnić więcej uprawnień) i pobudzi rynek pochłaniania. Rezerwa stabilności rynku stanie się bardziej dynamiczna, a jej parametry zostaną dostosowane do kurczącego się rynku po 2030 roku. Tempo absorpcji uprawnień spadnie z obecnych 24% do 12%, co oznacza, że więcej zezwoleń będzie mogło pozostać na rynku dłużej

– argumentuje Komisja Europejska.

Czytaj również

KE zaproponowała sankcje uderzające w przemytników migrantów

KE przyjęła strategię dotyczącą hodowli zwierząt. Ekspert: Potrzeba odpowiedniego finansowania

Konkurencyjność czy system ETS? Debata w PE

W siedzibie KE klimatyzacja działa tylko dla wybranych

KE chce przedłużenia ochrony Ukraińców uciekających przed wojną

Brak porozumienia ws. nowych podatków może spowodować zmniejszenie budżetu UE o 40%

Uzależnienie wsparcia od dekarbonizacji

KE przewiduje również modernizację bezpłatnej alokacji poprzez rozszerzenie alokacji opartej na wskaźnikach referencyjnych poza rok 2030, przy jednoczesnym uzależnieniu dalszego wsparcia od inwestowania w dekarbonizację w UE i kontynuacji możliwości wspierania pośrednich kosztów emisji dwutlenku węgla.

Chce ponadto wprowadzić ukierunkowane elementy upraszczające, które przyniosą korzyści przemysłowi i władzom publicznym poprzez zmniejszenie kosztów przestrzegania przepisów administracyjnych i usprawnienie wdrażania systemu.

Transformacja energetyczna zostaje utrzymana

Zdaniem KE pozytywny efekt da „wykazanie ciągłej solidarności za pośrednictwem Funduszu Modernizacyjnego wykorzystującego fundusze ETS w celu ulepszenia systemów energetycznych i przyczynienia się do dekarbonizacji przemysłu w państwach członkowskich o niższych dochodach”.

Propozycja obejmuje silne zabezpieczenia dotyczące praworządności, mające na celu ochronę zasobów Funduszu Modernizacyjnego. Oznacza to, że wszelka pomoc zostanie objęta mechanizmem warunkowości.

Przyspieszenie dekarbonizacji

KE przewiduje przyspieszenie dekarbonizacji sektora morskiego i lotniczego, integrację spalania odpadów komunalnych oraz zapewnienie dalszego wsparcia dla zrównoważonych paliw lotniczych.

Bezpośrednie wsparcie dedykowane sektorom morskim i lotniczym na rzecz wykorzystania produkowanych w UE zrównoważonych paliw lotniczych i morskich, czystych technologii i wodoru ma polegać na zapewnieniu „skutecznych cen emisji dwutlenku węgla w odniesieniu do sprawiedliwego udziału UE w międzynarodowych emisjach lotniczych poprzez zastosowanie EU ETS do odlatujących lotów międzynarodowych do miejsc docelowych w promieniu 5000 km od centrum UE oraz do wszystkich przylatujących i odlatujących lotów odrzutowcami biznesowymi”. KE w dalszym ciągu wdraża się również CORSIA w prawie na lata 2027–2035 i wspiera działania wielostronne poprzez wprowadzenie mechanizmu odliczeń kosztów poniesionych w ramach CORSIA, unikając podwójnych cen emisji dwutlenku węgla.

KE chce także zwiększenia skuteczności systemu dla sektora morskiego poprzez zmniejszenie ryzyka uchylania się od płacenia podatków, rozszerzenie niektórych odstępstw i zapewnienie równych warunków działania poprzez rozszerzenie zakresu ETS na niektóre kategorie mniejszych statków (od 400 do 5000 tonażu brutto). Wniosek wprowadza również środki upraszczające dla przedsiębiorstw żeglugowych i wspiera postęp w Międzynarodowej Organizacji Morskiej (IMO) poprzez unikanie podwójnych płatności ze strony przedsiębiorstw żeglugowych.

Promowanie wychwytywania CO2

KE chce także promować wychwytywanie i wykorzystywanie dwutlenku węgla w obiegu zamkniętym (CCU) wraz ze stopniowym włączaniem spalania odpadów komunalnych do ETS, wspierane odpowiednimi zabezpieczeniami i środkami inwestycyjnymi. Zmienia to również punkt, w którym uwzględniane są emisje wychwyconego CO2 zawartego w produktach i e-paliwach, tworząc alternatywną ścieżkę dekarbonizacji dla trudnych do ograniczenia gałęzi przemysłu.

ETS

ETS (EU Emissions Trading System) to unijny system handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych, którego celem jest ograniczenie emisji dwutlenku węgla oraz wspieranie transformacji energetycznej. System działa na zasadzie „cap-and-trade”, czyli wyznaczenia maksymalnego limitu emisji dla objętych nim sektorów gospodarki oraz umożliwienia przedsiębiorstwom kupna i sprzedaży uprawnień do emisji. Firmy, które emitują mniej CO₂, niż wynosi przyznany im limit, mogą sprzedać niewykorzystane uprawnienia, natomiast przedsiębiorstwa przekraczające limit muszą dokupić dodatkowe pozwolenia. ETS obejmuje m.in. sektor energetyczny, przemysł energochłonny i lotnictwo, a jego rola stopniowo rośnie w ramach realizacji celów klimatycznych Unii Europejskiej.

Od 2013 r. system EU ETS wygenerował ponad 270 mld euro przychodów, z czego około trzy czwarte przeznaczono dla państw członkowskich, a także zapewnił około 255 mld euro bezpłatnych środków na wsparcie transformacji.