Jak wygrać z Zielonym Ładem

„Sondaż jak senny koszmar PiS” – tak jeszcze kilka lat temu media lewicowo-liberalne komentowały wyniki badań, według których aż 81 proc. Polaków popierało Zielony Ład. W ostatnim czasie krajobraz tej politycznej i społecznej wojny zmienił się jednak nie do poznania. Nawet w najbardziej optymistycznych dla zwolenników unijnej polityki klimatycznej badaniach Polacy są dziś w tej kwestii podzieleni niemal po równo. W tych mniej przychylnych przewagę zdobywają już sceptycy – według badania Ogólnopolskiej Grupy Badawczej z 2025 roku aż 65 proc. Polaków opowiada się za wyjściem ze strategii Zielonego Ładu. To pokazuje, że obóz przeciwników tej polityki odniósł realny sukces komunikacyjny. Warto więc postawić pytanie: co zadziałało i jest warte kontynuowania, a co można zrobić jeszcze skuteczniej?

I kto tu jest naprawdę ideowy?

Gdy przyjrzeć się badaniom dokładniej, uwzględniając wiek, miejsce zamieszkania czy status społeczny, trudno nie zauważyć jednego: Polacy zaczęli postrzegać Zielony Ład przez pryzmat najbardziej podstawowego doświadczenia, czyli własnego poziomu życia. Wysokość rachunków, ceny energii, koszty ogrzewania, ograniczenia dotyczące samochodów czy kolejne regulacje zaczęły być odczuwane nie jako abstrakcyjna debata o klimacie, ale jako konkretna ingerencja w codzienne życie. To właśnie okazało się największą słabością Zielonego Ładu. Projekt przedstawiany jako moralna misja zaczął być odbierany jako kosztowny system przymusów.

Ten proces ma jednak swoją pułapkę komunikacyjną. Zwolennicy Zielonego Ładu bardzo chętnie przedstawiają jego przeciwników jako ludzi kierujących się wyłącznie własnym interesem: wygodą, egoizmem i niechęcią do wyrzeczeń. Po jednej stronie mają więc stać „ideowcy”, gotowi poświęcić coś dla dobra planety, przyszłych pokoleń czy zagrożonych gatunków. Po drugiej zaś ci, którzy „widzą tylko czubek własnego nosa”. Ten podział trzeba zakwestionować, bo jest on nie tylko propagandowy, lecz także fałszywy.

Czytaj również

Greenexit? To da się zrobić! Nowy numer "Tygodnika Solidarność"

Zapaść w motoryzacji. Co trzecia firma planuje zwolnienia

Alarm ws. nowych planów Brukseli. Polska i inne kraje ostrzegają przed uderzeniem w przemysł

"Zielony Ład. Na zgubę Polski i Polaków?". Przed nami ważna debata pod patronatem Solidarności

Rafał Woś: To głosowanie trzeba przypominać ludziom

Rafał Woś: Klimatyści boją się głosu Polaków

Wychowywanie społeczeństwa siłą

W rzeczywistości sprzeciw wobec Zielonego Ładu również może być postawą ideową, i to zakorzenioną w wartościach znacznie bliższych demokracji niż wizja forsowana przez unijne elity. Przeciwnicy Zielonego Ładu mogą odwoływać się jednocześnie do dwóch wielkich wartości: wolności i równości. Wolności – ponieważ Zielony Ład coraz częściej przybiera formę systemu administracyjnego przymusu. Gdy okazało się, że społeczeństwa nie chcą przyjmować „zielonej rewolucji” dobrowolnie, pojawiły się kolejne zakazy, normy, podatki i sankcje. Ograniczanie sposobu ogrzewania domów, presja na likwidację samochodów spalinowych czy próby narzucania obywatelom określonego stylu życia nie są odbierane jako „moralnie słuszne”, lecz jako polityka „wychowywania” społeczeństw siłą. To właśnie tutaj przeciwnicy Zielonego Ładu mogą zdobywać przewagę także wśród ludzi mniej podatnych na argument ekonomiczny. Stawką przestają być wyłącznie rachunki. Staje się nią pytanie o model społeczeństwa: czy obywatel ma jeszcze prawo sam decydować o swoim życiu i ponosić koszty własnych wyborów, czy też ma zostać podporządkowany wizji projektowanej przez ponadnarodowych "zielonych oligarchów".

Równie mocny jest argument równości. Zielony Ład najmocniej uderza bowiem nie w ludzi najbogatszych, lecz w klasy średnie i niższe. Dla zamożnych elit wyższe rachunki za energię czy zakup nowego samochodu elektrycznego są zaledwie niedogodnością. Dla milionów obywateli żyjących „od pierwszego do pierwszego” mogą oznaczać nawet pogrążenie się w ubóstwie. Zielony Ład coraz częściej wygląda więc jak projekt, w którym koszty „wzniosłych celów” przerzuca się na tych, którzy mają najmniej politycznej i ekonomicznej siły, by się obronić.

W tym sensie stosunek do Zielonego Ładu stał się wręcz testem na autentyczność przywiązania do demokracji. Gdy tylko pojawia się pomysł referendum lub oddania głosu obywatelom, siły zwykle mieniące się demokratycznymi nagle zaczynają przekonywać, że społeczeństwo „nie rozumie problemu”, „uległo populizmowi” albo „trzeba je ochronić przed nim samym”. Demokratyczne procedury okazują się słuszne tylko wtedy, gdy dają oczekiwany wynik. I właśnie tutaj jest być może największa słabość obozu Zielonego Ładu. Im bardziej jego zwolennicy próbują narzucać społeczeństwom kosztowne zmiany wbrew rosnącemu oporowi, tym bardziej sami zaczynają wyglądać nie jak demokraci, lecz jak ludzie pyszni i aroganccy, przekonanie o swojej moralnej i intelektualnej wyższości.

Bez wojowania „nauką”

Równie niebezpieczne jak przedstawianie przeciwników Zielonego Ładu jako „bezideowych egoistów” jest ustawienie całego sporu na osi naukowości. Taka linia podziału politycznie i komunikacyjnie jest dla sceptyków skrajnie niekorzystna. Badania opinii publicznej pokazują bowiem coś znacznie bardziej złożonego: istnieje ogromna grupa ludzi, którzy jednocześnie uznają istnienie zmian klimatycznych i wpływ człowieka na klimat, a mimo to sprzeciwiają się Zielonemu Ładowi. I nie ma w tym żadnej sprzeczności. W rzeczywistości postaw jest zatem znacznie więcej niż prosty podział na „wierzących” i „negacjonistów”. Jedni uważają, że zmiany klimatu istnieją, ale ich skutki są wyolbrzymiane. Inni są przekonani, że problem jest realny, lecz proponowane rozwiązania są nieskuteczne albo niewspółmiernie kosztowne. Jeszcze inni sądzą, że zmiany klimatyczne to tylko jeden z wielu kryzysów i nie mogą usprawiedliwiać całkowitego podporządkowania polityki gospodarczej, energetycznej i społecznej jednej idei.

Właśnie dlatego wciąganie całego sporu na pole „naukowości” jest strategicznym błędem. Oznacza dobrowolne zawężanie własnego obozu do ludzi o najbardziej radykalnych poglądach, podczas gdy większość społeczeństwa myśli znacznie bardziej pragmatycznie. Politykę wygrywa się szerokimi koalicjami społecznego niezadowolenia, a nie ideologiczną czystością. Mówiąc brutalnie: jeśli znacząca część sceptyków zacznie przekonywać, że każdy uznający antropogeniczne zmiany klimatu jest „klimatycznym religiantem”, „ekofanatykiem” albo „ofiarą propagandy”, sama zacznie wypychać potencjalnych sojuszników w objęcia własnych przeciwników. A przecież ktoś może uważać, że klimat się zmienia, i jednocześnie nie chcieć likwidacji samochodów spalinowych, przymusowej termomodernizacji domu czy drastycznego podnoszenia kosztów życia.

To bardzo ważne: przeciwnicy Zielonego Ładu nie muszą wygrać sporu o klimat, by wygrać spór o zielone polityki unijne. Wystarczy, że przekonają większość społeczeństwa, iż proponowana terapia jest bardziej dotkliwa niż sama choroba. Dlatego najskuteczniejsza strategia nie polega na wojowaniu argumentami „naukowymi”, lecz na przesuwaniu dyskusji na poziom konkretnych kosztów społecznych, wolności obywatelskich, bezpieczeństwa energetycznego i demokratycznej kontroli nad polityką gospodarczą. To na tym polu przeciwnicy Zielonego Ładu są dziś najsilniejsi.

Mój przyjaciel radykał

Przeciwnicy Zielonego Ładu nie mają często lepszych sprzymierzeńców niż najbardziej fanatyczni wyznawcy tej ideologii. Im bardziej radykalne stają się język i pomysły ekologicznych aktywistów, tym łatwiej społeczeństwo zaczyna dostrzegać, że nie chodzi już wyłącznie o ochronę środowiska, lecz o próbę głębokiej przebudowy stylu życia, gospodarki, kultury i relacji społecznych.

Najpierw kwestia formy. Określenia w rodzaju „klimatyczny debil”, regularnie rzucane pod adresem sceptyków, doskonale pokazują pogardę, agresję i przekonanie o własnej intelektualnej wyższości. Tego typu język, wbrew temu, co wydaje się ekoradykałom, nie buduje poparcia. Ludzie mogą tolerować nawet kontrowersyjne idee, ale bardzo źle znoszą bycie traktowanymi jak ciemna masa, którą trzeba wychować albo zawstydzić. Dlatego eksponowanie takich postaw jest dla sceptyków niezwykle korzystne. Podobnie działa nagłaśnianie najbardziej skrajnych propozycji: zakazy podróży lotniczych dla zwykłych obywateli, ograniczenia spożycia mięsa, administracyjne ingerowanie w dietę społeczeństwa, pomysły racjonowania energii czy stopniowego wypychania ludzi z domów jednorodzinnych... nawet jeśli część tych projektów pojawia się dziś jedynie w środowiskach aktywistycznych, działają one na wyobraźnię społeczną znacznie mocniej niż najbardziej skomplikowane raporty ekonomiczne.

Właśnie ta wyobraźnia ma tu kluczowe znaczenie. Ludzie zaczynają zadawać sobie pytanie: co będzie, jeśli to oni naprawdę zdobędą pełnię wpływu? Jeśli dzisiejsze absurdalne pomysły jutro staną się obowiązującą polityką? Strach przed utratą normalnego życia jest jednym z najsilniejszych motywatorów politycznych. Warto przy tym pamiętać o jeszcze jednej rzeczy. Najbardziej doświadczeni propagandyści rzadko mówią społeczeństwu wszystko wprost. Najdalej idące cele często pozostają na poziomie debat eksperckich albo rozmów we własnym gronie. Radykałowie są o tyle użyteczni, że mówią głośno to, co bardziej „umiarkowani” wolą dawkować etapami.

Dlatego jednym z najważniejszych zadań przeciwników Zielonego Ładu powinno być nieustanne wymuszanie jasności i pokazywanie społecznych konsekwencji najbardziej radykalnych projektów. W polityce ogromne znaczenie ma bowiem nie tylko to, kto ma rację, ale także to, kto wydaje się rozsądny. A rozsądek ocenia się zarówno po treści, jak i po języku, stylu i stosunku do zwykłych ludzi.

[Niektóre śródtytuły i sekcja "Co musisz wiedzieć" pochodzą od redakcji]