O ile wzrósł koszt SAFE po podwyżce stóp procentowych przez EBC? Resort finansów odpowiada
- Ministerstwo Finansów nie podało konkretnej kwoty wzrostu kosztu SAFE po decyzji EBC. Oprocentowanie pożyczki zależy od kosztów finansowania UE, a nie bezpośrednio od podstawowej stopy EBC.
- Polska może wykorzystać 43,7 mld euro z SAFE. Poszczególne transze mają być powiązane z kosztem obligacji UE finansujących program.
- Wyższe stopy EBC mogą pośrednio zwiększać koszt SAFE, jeśli przełożą się na wyższe rentowności obligacji UE. Według MF SAFE powinien jednak pozostać tańszy od samodzielnego finansowania Polski na rynku.
MF: nie da się dziś wyliczyć wzrostu
MF wyjaśnia, że SAFE nie ma oprocentowania ustalanego bezpośrednio na podstawie stóp EBC. Komisja Europejska finansuje program emisjami obligacji UE, a koszt konkretnych transz zależy od kosztu tego finansowania.
Oprocentowanie transz pożyczek z SAFE będzie znane po zakończeniu danego okresu odsetkowego i będzie uzależnione od przyszłych warunków rynkowych po jakich KE będzie pozyskiwała finansowanie, jednak co do zasady koszty zaciągania zobowiązań przez KE na finansowanie SAFE powinny być dla Polski istotnie niższe niż rynkowe koszty samodzielnej emisji długu na rynkach finansowych z uwagi na wyższą wiarygodność kredytową UE niż Polski oraz większą płynność emisji w euro obligacji UE niż polskich obligacji w euro. Komisja przekazuje państwu członkowskiemu kwotę kosztów finansowania, kosztów administracyjnych i kosztów zarządzania płynnością nie później niż 20 dni roboczych przed datą płatności. Pierwsza spłata odsetek nastąpi rok po wypłacie (w roku 2027), a ostatnia po 45 latach od ostatniej wypłaconej transzy
- stwierdził resort finansów.
Reasumując, z mechanizmu ustalania oprocentowania pożyczek SAFE wynika, że podwyżka stóp EBC nie musi przekładać się bezpośrednio na wzrost oprocentowania pożyczek SAFE. Taki wpływ nastąpi w przypadku, gdy podwyżka krótkoterminowych stóp EBC będzie miała trwały wpływ na wzrost rentowności obligacji UE, będących punktem odniesienia dla wyznaczania oprocentowania pożyczek SAFE
- podkreślał.
Jak wskazuje resort finansów „potencjalny wzrost nominalnego poziomu średniego kosztu finansowania UE nie oznacza automatycznego zmniejszenia oszczędności dla Polski, podobnie jak ich potencjalny spadek nie oznacza automatycznego zwiększenia oszczędności. Przyszłe zmiany rynkowego kosztu finansowania dotyczyć będą zarówno UE, jak i Polski i mogą wynikać z takich czynników jak bieżąca i przyszła polityka pieniężna realizowana przez banki centralne czy sytuacja na rynkach finansowych. Oszczędność programu SAFE wynika z różnicy w możliwych do uzyskania kosztach finansowania, a nie z samego poziomu oprocentowania pożyczek z UE”.
Jak EBC może wpływać na SAFE?
1. EBC podnosi stopy.
2. Zmieniają się warunki finansowania na rynku euro.
3. Może wzrosnąć rentowność nowych obligacji UE.
4. To może podnieść koszt środków używanych do finansowania kolejnych transz SAFE.
5. Skala nie musi odpowiadać 1:1 zmianie stopy EBC.
Pierwsza duża próba dopiero przed Polską
W maju w Sejmie pytano Ministerstwo Finansów właśnie o to, jakie będzie oprocentowanie pierwszej transzy planowanej na jesień 2026 roku oraz czy rząd przygotował symulacje pokazujące skutki wzrostu stóp EBC o 1, 2 lub 3 punkty procentowe. Już wtedy wskazywano, że dokładne oprocentowanie kolejnych środków nie było znane w momencie podpisywania umowy.
Wrześniowa podwyżka EBC sprawia więc, że pytanie przestaje mieć wyłącznie teoretyczny charakter.
Jak ustalane jest oprocentowanie SAFE?
Resort finansów w udzielonej nam odpowiedzi przypomniał, że „pożyczka SAFE zaciągana jest przez Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK) na rzecz Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych (FWSZ). Zgodnie z ustawą o obronie Ojczyzny za planowanie wydatków FWSZ, w tym na obsługę długu, jak również za zarządzanie długiem Funduszu odpowiada BGK”.
Wyjaśnił, że pożyczki SAFE są finansowane poprzez emisję obligacji Unii Europejskiej (UE). Zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) 2024/2509 z dnia 23 września 2024 r. w sprawie zasad finansowych mających zastosowanie do budżetu ogólnego Unii, Komisja Europejska zaciąga zobowiązania na rynkach finansowych realizując zróżnicowaną strategię finansowania. Metodykę ustalania kosztu finansowania dla pożyczek oferowanych państwom członkowskim przez UE (zarówno w ramach RRF jak i SAFE) określa decyzja wykonawcza Komisji (UE, Euratom) 2024/1974 z dnia 12 lipca 2024 r. ustanawiająca ramy alokacji kosztów związanych z operacjami zaciągania pożyczek i zarządzania długiem w ramach zróżnicowanej strategii finansowania.
Zgodnie z obowiązującymi zasadami stosowanymi przez KE oprocentowanie pożyczek SAFE jest uzależnione od bieżącego ważonego kosztu emisji obligacji emitowanych przez KE na rzecz Unii Europejskiej na finansowanie realizowanych programów w półroczu, w którym nastąpi ciągnienie transzy, jak ma to już miejsce dla pożyczek w ramach RRF. Oprocentowanie jest ustalane na okres roku i aktualizowane w kolejnych latach w zależności od zmian w koszyku obligacji, który finansował daną transzę – zgodnie z metodologią określoną w powyższej decyzji wykonawczej Komisji, każda nowo zaciągana transza jest przypisywana do nowego koszyka obligacji określającego koszt finansowania Komisji Europejskiej w danym półrocznym przedziale obejmującym okresy styczeń-czerwiec oraz lipiec-grudzień
- napisał resort finansów.
Polska może wykorzystać 43,7 mld euro
8 maja 2026 r. Polska podpisała umowę pożyczki SAFE. Wcześniej, 12 marca, prezydent Karol Nawrocki zawetował ustawę o Finansowym Instrumencie Zwiększenia Bezpieczeństwa SAFE.
Polskę reprezentowali m.in. minister obrony Władysław Kosiniak-Kamysz i minister finansów i gospodarki Andrzej Domański. W podpisaniu uczestniczyli również przedstawiciele Banku Gospodarstwa Krajowego oraz Komisji Europejskiej.
Polska może otrzymać 43,7 mld euro, czyli około 185 mld zł. Jest największym beneficjentem całego programu SAFE. To nie dotacja, lecz pożyczka.
Maksymalny okres finansowania wynosi 45 lat, przy czym przewidziano 10-letni okres karencji w spłacie kapitału. Pożyczka została zaciągnięta na rzecz Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych, a środki mają być wypłacane zgodnie z harmonogramem realizacji programu.
Polski plan obejmuje prawie 140 projektów dotyczących m.in. Tarczy Wschód, dronów i systemów antydronowych, cyberbezpieczeństwa, ochrony infrastruktury krytycznej Bałtyku, przestrzeni kosmicznej, sztucznej inteligencji i mobilności wojskowej.
Oprocentowanie SAFE nie zostało ustalone na 45 lat
Polska nie podpisała umowy, w której wszystkie 43,7 mld euro byłyby oprocentowane według jednej, niezmiennej przez dziesięciolecia stopy. Koszt poszczególnych transz SAFE zależy od warunków, na jakich sama Unia Europejska pozyskuje finansowanie na rynku.
W majowej interpelacji poselskiej wskazano — powołując się na wcześniejsze wypowiedzi przedstawicieli rządu — że koszt kolejnych transz ma zależeć od kosztu emisji obligacji UE. To oznacza, że zmiana sytuacji na europejskim rynku długu może wpływać na ostateczny koszt ponoszony przez Polskę.
Nie istnieje prosty automat:
EBC podnosi stopy o 0,25 pkt proc. → oprocentowanie SAFE rośnie dokładnie o 0,25 pkt proc.
SAFE nie jest bezpośrednio indeksowany do podstawowej stopy EBC. Mechanizm jest bardziej złożony. Komisja Europejska pożycza pieniądze na rynkach finansowych, przede wszystkim poprzez emisję obligacji UE. Koszt pozyskania tych środków jest następnie uwzględniany przy finansowaniu przekazywanym państwom członkowskim.
Polityka EBC wpływa na warunki finansowe w strefie euro i na rentowności europejskiego długu, ale rentowność konkretnych obligacji zależy również od wielu innych czynników: oczekiwań dotyczących kolejnych decyzji banku centralnego, inflacji, terminów zapadalności, popytu inwestorów czy globalnej sytuacji na rynku długu.
Podwyżka z 10 września może zwiększyć koszt finansowania SAFE, jeśli przełoży się na trwały wzrost rentowności obligacji UE — wynika z odpowiedzi MF.
EBC nie deklaruje końca cyklu podwyżek
Istotny jest jeszcze jeden element komunikatu z Frankfurtu. EBC nie zadeklarował, że wrześniowa podwyżka kończy cykl. Rada Prezesów podkreśliła, że nie deklaruje z góry określonej ścieżki stóp procentowych. Kolejne decyzje mają być podejmowane na podstawie aktualnych danych o inflacji, gospodarce i transmisji polityki pieniężnej. Dla Polski oznacza to dodatkową niepewność.
Jeżeli inflacja pozostanie uporczywie wysoka i EBC będzie dalej podnosił stopy, warunki finansowania w Europie mogą pozostać bardziej restrykcyjne przez dłuższy czas. A SAFE ma finansować polską obronność przez wiele lat.
Dlaczego SAFE może nadal być tańszy?
Rząd przedstawia jednak drugą stronę rachunku. Minister finansów Andrzej Domański przekonywał podczas podpisywania umowy, że SAFE jest wyjątkowo korzystnym sposobem finansowania modernizacji armii. Według Ministerstwa Finansów pożyczka gwarantowana przez budżet UE pozwala znacząco ograniczyć koszt obsługi finansowania w porównaniu z emisją długu bezpośrednio przez Skarb Państwa lub BGK. Domański mówił nawet, że potencjalne oszczędności dla finansów publicznych mogą sięgnąć 80 mld zł.
Samo stwierdzenie zatem, że oprocentowanie pożyczki może wzrosnąć, nie oznacza jeszcze, że finansowanie przestaje być opłacalne. Jeżeli w tym samym czasie rośnie również koszt długu emitowanego przez Polskę, SAFE nadal może pozostawać tańszą opcją.
Kluczowe pytanie: ile Polska zapłaci po podwyżkach EBC?
Na obecnym etapie nie da się więc wskazać, o ile wrześniowa decyzja EBC zwiększy koszt SAFE dla Polski. Kluczowy będzie koszt finansowania UE przypisany do poszczególnych transz oraz jego relacja do kosztu, po jakim Polska mogłaby pozyskać te same środki samodzielnie.
Parlament Europejski zgodził się rozpocząć negocjacje nad projektem cyfrowego euro
Egzekucja kary dla Gazpromu zablokowana. Jest kontrola poselska w Ministerstwie Finansów
Solidarność przeciwko podwyżce podatku cukrowego. Wspólny apel branży do Ministerstwa Finansów
Fiat Money: Ani SAFE UE, ANI SAFE 0
Pracownicy zbrojeniówki nie mogą czuć się „safe”? Pracodawcy wypowiedzieli im PUZP
