Flaga UE w sądach. Polska nie podpisała deklaracji nr 52 o Fladze Europy

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości Waldemara Żurka z dnia 26 czerwca 2026 r. wprowadza do Regulaminu urzędowania sądów powszechnych § 8a, nakazujący umieszczanie na budynku sądu albo przed nim „flagi państwowej Rzeczypospolitej Polskiej oraz flagi Unii Europejskiej”. Przepis ma wejść w życie po trzech miesiącach od ogłoszenia, a więc 3 października 2026 r.:

"Na budynku, w którym mieści się sąd, tymczasowa siedziba sądu albo ośrodek lub wydział zamiejscowy sądu, albo przed tym budynkiem umieszcza się flagę państwową Rzeczypospolitej Polskiej oraz flagę Unii Europejskiej"

Wbrew pozorom nie jest to regulacja czysto dekoracyjna. Sąd nie jest budynkiem neutralnym symbolicznie. Jest miejscem, w którym państwo wykonuje władzę sądowniczą w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej. Dlatego flaga biało-czerwona nie jest tam jedną z wielu flag. Jest konstytucyjnym znakiem państwa, objętym obowiązkiem czci i szacunku. Każdy drugi symbol może być eksponowany tylko w sposób, który nie zaciera tej hierarchii.

Polska nie podpisała deklaracji nr 52 o Fladze Europy

W sensie historycznym i prawnym trafniejsze jest więc określenie: "flaga Europy" albo "flaga europejska". Znak dwunastu złotych gwiazd na błękitnym tle został przyjęty przez Radę Europy w grudniu 1955 r. Dopiero później został przejęty przez Wspólnoty Europejskie, a następnie przez instytucje Unii Europejskiej. Jest zatem równocześnie symbolem Rady Europy, organizacji ochrony praw człowieka, oraz symbolem używanym przez Unię. Nie jest znakiem stworzonym przez Unię ani symbolem wyłącznie unijnym. 
 
To rozróżnienie ma znaczenie. Rzeczpospolita Polska nie podpisała deklaracji nr 52 dołączonej do aktu końcowego konferencji międzyrządowej przyjmującej traktat z Lizbony. Szesnaście państw oświadczyło w niej, że flaga, hymn, dewiza, euro i Dzień Europy pozostają dla nich symbolami wspólnoty obywateli Unii oraz ich związku z nią. Polska do tego grona nie przystąpiła. Nie oznacza to zakazu posługiwania się flagą Europy. Oznacza jednak, że Polska nie złożyła własnego politycznego oświadczenia, iż traktuje ten znak jako swój symbol wspólnotowy.

Co to jest "flaga Unii Europejskiej"?

Nowelizacja nie określa jednak ani relacji starszeństwa, ani miejsca flag, ani sposobu ich rozmieszczenia, ani nawet wzoru symbolu określonego jako „flaga Unii Europejskiej”. Używa nazwy rozpowszechnionej politycznie, ale uproszczonej historycznie i prawnie. Znak dwunastu złotych gwiazd na błękitnym tle nie został stworzony przez Unię Europejską. Został przyjęty najpierw jako flaga Europy przez Radę Europy, a instytucje Wspólnot Europejskich, a następnie Unii Europejskiej, zaczęły używać tego samego znaku dopiero później. 

W sensie ścisłym rozporządzenie powinno mówić raczej o „fladze Europy, używanej przez Radę Europy oraz Unię Europejską”. Taka formuła byłaby zgodna z genezą symbolu i nie sugerowałaby, że znak ten powstał jako własny symbol Unii albo że w polskim systemie ma status równorzędny fladze państwowej.

Praktyka heraldyczna

Nie ma w Polsce kompletnej, ustawowo skodyfikowanej etykiety flagowej. Jest natomiast utrwalona praktyka heraldyczna, weksylologiczna i dyplomatyczna, zgodnie z którą flaga państwa gospodarza zajmuje miejsce uprzywilejowane. W układzie dwóch flag oznacza to zasadniczo pierwszeństwo biało-czerwonej, w szczególności po lewej stronie z perspektywy obserwatora. Nie chodzi o uprzejmy zwyczaj. Chodzi o konsekwencję konstytucyjnej ochrony symboli Rzeczypospolitej. 
 
Komisja Heraldyczna pozostaje jedynym wyspecjalizowanym organem państwowym, którego ustawowym zadaniem jest opiniowanie spraw związanych z heraldyką i weksylologią. Nie jest jednak organem ustanawiającym powszechnie obowiązujące normy. Jej stanowisko nie wiąże Ministra Sprawiedliwości ani sądów, lecz powinno być traktowane jako podstawowy punkt odniesienia przy ustalaniu prawidłowego protokołu flagowego. Tym bardziej niepokojące jest, że nowelizacja nakłada obowiązek ekspozycji dwóch flag, a zarazem nie rozstrzyga zasadniczego pytania: jak zabezpieczyć widoczne pierwszeństwo symbolu państwa polskiego. 

Flaga Maryjna

Sprawa ma także wymiar historyczny. Arsène Heitz, autor projektu flagi, wskazywał na inspirację maryjną: błękit kojarzony z ikonografią Matki Bożej i krąg dwunastu gwiazd nawiązujący do obrazu Niewiasty z Apokalipsy św. Jana: „Niewiasta obleczona w słońce, a księżyc pod jej stopami, a na jej głowie wieniec z gwiazd dwunastu”. Projekt został przyjęty 8 grudnia 1955 r., w uroczystość Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny. Pojęcie Flagi Unii Europejskiej nie istnieje na gruncie polskiego porządku prawnego.

Zatem rozporządzenie posługuje się czymś czego nie ma. Postulować zatem  należy o jego precyzyjne uregulowanie § 8a, który powinien brzmieć „Flagi Maryjnej autorstwa Arsène Heitza, którą za flagę przyjęły Rada Europy i Unia Europejska”. Nawiązanie do Maryi i daty ustanowienia tej flagi w dniu  Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny, niewątpliwie pozwoli rozwiązać istniejący obecnie problem starszeństwa flag, wobec milczenia rozporządzenia w tej materii. Jest to tym bardziej konieczne, że Rozporządzenie korzysta z cudzego utworu, jakim jest ta flaga, więc wypada podać jej autora i rzeczywisty kontekst dzieła.

[Adw. Michał Skwarzyński - doktor nauk prawnych o specjalności Prawa Człowieka. Adiunkt w Katedrze Praw Człowieka – Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, Wydział Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji. Adwokat, w ramach praktyki adwokackiej specjalizuje się w sprawach ochrony praw człowieka]

[Tytuł, lead, sekcje "Co musisz wiedzieć" i "Co to oznacza w praktyce", a także śródtytuły od Redakcji]

Co to oznacza w praktyce?

• Od 3 października 2026 roku na budynku sądu powszechnego lub przed nim mają być eksponowane dwie flagi: Rzeczypospolitej Polskiej oraz Unii Europejskiej.
• Rozporządzenie nie określa zasad ich rozmieszczenia, dlatego nie rozstrzyga, która flaga powinna zajmować miejsce pierwszeństwa ani w jaki sposób mają być wyeksponowane.
• Nowe przepisy nie zmieniają konstytucyjnego statusu polskich symboli państwowych. Flaga Rzeczypospolitej Polskiej pozostaje jedynym symbolem państwowym chronionym przez Konstytucję RP.
• Brak szczegółowych wytycznych może prowadzić do różnej praktyki w poszczególnych sądach, zwłaszcza w zakresie kolejności i sposobu eksponowania obu flag.
• Nowelizacja może stać się przedmiotem dalszej dyskusji prawnej i konstytucyjnej, zwłaszcza w zakresie interpretacji przepisów dotyczących symboli państwowych oraz miejsca symboli europejskich w polskim porządku prawnym.