Ukraiński agrobiznes chce 1,1 mld euro wsparcia dla tranzytu. Polski ekspert krytykuje pomysł

UCAB określa sytuację jako faktyczną blokadę ukraińskich portów głębokowodnych, która – według organizacji – jest skutkiem rosyjskich ataków na żeglugę handlową i infrastrukturę portową. Sytuacja ta, zdaniem organizacji, znacząco utrudniła eksport ukraińskich produktów rolno-spożywczych i zagroziła stabilności finansowej sektora rolnego.

Według UCAB potencjał eksportu rolno-spożywczego Ukrainy w roku gospodarczym 2026/2027 wynosi około 64,4 mln ton. Przed blokadą porty głębokowodne obsługiwały około 90 proc. ukraińskiego eksportu rolnego, którego znaczna część tradycyjnie trafiała na rynki Bliskiego Wschodu, Afryki i Azji. Obecnie niemal 30 mln ton eksportowanych produktów będzie musiało zostać przekierowanych na alternatywne trasy przez sąsiednie państwa UE.

Według szacunków UCAB nawet w najbardziej optymistycznym scenariuszu wykorzystania transportu drogowego, kolejowego oraz korytarzy dunajskich przez Polskę, Rumunię, Mołdawię, Słowację i Węgry istniejące alternatywne szlaki będą w stanie obsłużyć tranzyt jedynie około 27 mln ton produktów rolno-spożywczych. Przekierowanie eksportu spowoduje dodatkowe koszty logistyczne przekraczające 1,1 mld euro, co odpowiada średnio około 41 euro za tonę.

UCAB wylicza kwotę 1,1 mld euro na podstawie szacowanego dodatkowego kosztu transportu na poziomie około 41 euro za tonę i wolumenu liczonego w dziesiątkach milionów ton.

Jednocześnie dodatkowe koszty transportu są bezpośrednio odliczane od ceny skupu płaconej ukraińskiemu producentowi. W przypadku zbóż i nasion oleistych dodatkowe 40 euro za tonę znacząco wpływa na opłacalność eksportu. W rezultacie ukraińskie produkty tracą konkurencyjność na tradycyjnych rynkach państw trzecich w porównaniu z produktami innych eksporterów, zwłaszcza Rosji, która nadal prowadzi eksport tradycyjnymi szlakami morskimi bez porównywalnego obciążenia logistycznego.

Skalę zależności od portów czarnomorskich pokazują dane Komisji Europejskiej: jeszcze w czerwcu około 90 proc. ukraińskiego eksportu zbóż, roślin oleistych i produktów pochodnych odbywało się przez Morze Czarne, a około 10 proc. przez unijne Korytarze Solidarności.

Ukraiński agrobiznes domaga się unijnego wsparcia

Bez dodatkowych mechanizmów wsparcia istnieje duże ryzyko, że nawet dostępna przepustowość alternatywnych tras tranzytowych nie zostanie w pełni wykorzystana, ponieważ eksport stanie się ekonomicznie nieopłacalny. Doprowadzi to do gromadzenia produktów w magazynach, problemów z płynnością finansową, ograniczenia przyszłej produkcji rolnej oraz spadku wpływów dewizowych generowanych przez sektor rolny. Według wyliczeń w roku gospodarczym 2026/2027 zagrożone są przychody z eksportu w wysokości około 7 mld euro

– wskazuje UCAB.

UCAB wzywa instytucje europejskie i partnerów do przyspieszenia praktycznych przygotowań oraz wdrożenia pakietu „środków towarzyszących”, zaproponowanego przez Komisję Europejską podczas negocjacji dotyczących przeglądu i aktualizacji warunków handlowych w ramach układu o stowarzyszeniu UE–Ukraina. Mechanizmy te mogą stać się jednym z najskuteczniejszych narzędzi wspierania nie tylko ukraińskiego sektora rolnego, ale również całej gospodarki Ukrainy, a jednocześnie wzmacniać unijny system transportowo-logistyczny i przyczyniać się do zapewnienia światowego bezpieczeństwa żywnościowego.

Według ekspertów UCAB jednym z pierwszych praktycznych elementów tych działań powinno być utworzenie mechanizmu wsparcia tranzytu ukraińskich produktów rolno-spożywczych przez terytorium państw członkowskich UE. Miałby on polegać na finansowaniu usług transportowych od granicy Ukrainy do europejskich portów głębokowodnych oraz innych centrów eksportowych, za pośrednictwem których towary trafiają na tradycyjne rynki państw trzecich.

Czytaj również

Niemiecki resort obrony: SAFE i EDIP są w szczególnym interesie Niemiec

Problemy z paliwem w Rosji. Regiony wprowadzają limity po ukraińskich atakach

Gen. Samol: Rosjanie zwiększają użycie rakiet balistycznych i na to musimy się przygotować

Prof. Zapałowski: „Naziści na Ukrainie chcą uczyć Polaków tolerancji”

Negocjacje o tranzycie przez Polskę ukraińskiego zboża toczą się poza MRiRW. Ostry komentarz Sachajki

Zmęczenie Ukrainą staje się paliwem politycznym

Kto faktycznie skorzystałby z 1,1 mld euro?

UCAB argumentuje, że środki w znacznej części trafiałyby do europejskich przewoźników, portów i firm logistycznych. Krytycy odpowiadają jednak, że niezależnie od formalnego odbiorcy pieniędzy ekonomicznym efektem mechanizmu byłoby obniżenie kosztów eksportu ukraińskich produktów.

Około 590 mln euro trafiłoby do europejskich operatorów kolejowych, ponad 240 mln euro do operatorów portów i terminali przeładunkowych, około 135 mln euro do firm logistycznych i spedytorów, a kolejne 135 mln euro do innych uczestników łańcucha transportowego

– wylicza UCAB.

Według szacunków UCAB finansowanie tej skali mogłoby wygenerować ponad 1,5 mld euro łącznej aktywności gospodarczej w unijnym sektorze transportowym i logistycznym oraz zapewnić około 300–400 mln euro dodatkowych wpływów podatkowych do budżetów państw członkowskich.

Wprowadzając taki mechanizm, UE nie tylko wspierałaby ukraiński eksport, lecz również faktycznie inwestowałaby we własną infrastrukturę transportową i logistyczną, tworząc dodatkowy popyt na usługi europejskich przewoźników, portów i operatorów logistycznych. Jednocześnie pomogłoby to utrzymać konkurencyjność ukraińskich produktów rolno-spożywczych, wesprzeć gospodarkę Ukrainy oraz zapewnić stabilne dostawy żywności na tradycyjne rynki światowe

– twierdzi UCAB.

Ukraina zabiega również o 220 mln euro dla rolników

Niezależnie od propozycji UCAB ukraińskie Ministerstwo Polityki Rolnej zwróciło się do Komisji Europejskiej o około 220 mln euro bezzwrotnej pomocy. Środki miałyby służyć rekompensowaniu części kosztów odsetek od kredytów, aby poprawić płynność gospodarstw w warunkach ograniczonego eksportu. Jest to odrębny mechanizm od proponowanego przez UCAB finansowania kosztów tranzytu.

Polski ekspert krytykuje propozycję UCAB

– Dla porównania roczna rezerwa rolna UE na sytuacje kryzysowe dla rolników 27 państw członkowskich to ok. 450 mln euro – stwierdza ekspert Jacek Zarzecki, wiceprzewodniczący zarządu Polskiej Platformy Zrównoważonej Wołowiny.

W obecnej Wspólnej Polityce Rolnej podstawowa rezerwa rolna wynosi co najmniej 450 mln euro rocznie. Nie jest to jednak sztywny maksymalny limit nadzwyczajnego wsparcia: w lipcu 2026 r. państwa UE zatwierdziły mobilizację 540 mln euro dla rolników dotkniętych wzrostem kosztów energii i nawozów.

Problem jest fundamentalny, bo pokrycie kosztów transportu nie jest neutralną pomocą, ale to wspieranie konkurencyjności ukraińskiego eksportu rolnego. W tym samym czasie UE wymaga od własnych rolników kosztownych standardów, a jednocześnie miałaby z publicznych pieniędzy obniżać koszty i wzmacniać konkurencyjność ukraińskich holdingów?

– zauważa ekspert.

Solidarność z Ukrainą nie może oznaczać finansowania przewagi konkurencyjnej nad rolnikami UE. To byłaby aberracja umysłowa

– ocenia.

Czy UE zgodziła się na 1,1 mld euro?

Na moment publikacji Komisja Europejska nie ogłosiła decyzji o uruchomieniu mechanizmu finansowania tranzytu w wysokości 1,1 mld euro.