Ukraińcy wyjeżdżają z Polski. Czy aby na pewno?

Polska głównym czynnikiem spadku w statystykach UE

Jak podaje Eurostat, pod koniec września 2026 roku w całej Unii Europejskiej statusem ochrony czasowej objętych było około 4,37 mln obywateli Ukrainy. Oznacza to spadek o 61 055 osób względem sierpnia. Głównym źródłem tej zmiany była Polska, gdzie w ciągu zaledwie jednego miesiąca z rejestrów zniknęło 80 850 osób.

Trend spadkowy nad Wisłą narastał już od początku lata. W czerwcu ubyło 6 335 osób, w lipcu 8 110, a w sierpniu 13 665. Wrześniowy skok jest jednak bezprecedensowy. W tym samym czasie w wielu innych państwach Wspólnoty odnotowano wzrosty: w Niemczech przybyło 5 515 osób, w Rumunii 3 900, a we Włoszech 2 505. Łącznie 25 państw UE zyskało około 19,8 tys. osób, co nie równoważy odpływu z Polski.

Dlaczego polskie rejestry tracą obywateli Ukrainy?

Z analizy danych oraz badań opinii publicznej wynika, że na sytuację nakłada się kilka czynników – zarówno prawnych, jak i społecznych.

1. Weryfikacja dokumentów i polityka Kijowa Zgodnie z nowymi polskimi regulacjami, osoby, które uzyskały status ochrony czasowej bez ważnego dokumentu podróży, miały czas do 31 sierpnia 2026 roku na przejście procedury weryfikacyjnej. Ci, którzy nie potwierdzili swojej tożsamości, automatycznie utracili ochronę. Jednocześnie władze w Kijowie intensyfikują działania na rzecz powrotu swoich obywateli – szczególnie młodych mężczyzn w wieku poborowym – ściśle współpracując w tym zakresie z państwami UE. Podobne mechanizmy zadziałały w Czechach, gdzie od 5 sierpnia 2026 roku wstrzymano udzielanie ochrony mężczyznom bez uregulowanego stosunku do służby wojskowej, co we wrześniu przełożyło się na spadek tamtejszych statystyk o 6 640 osób.

2. Pogorszenie nastrojów społecznych Nie bez znaczenia pozostaje zmiana atmosfery społecznej. Według badań Centrum Badania Opinii Społecznej (CBOS) poziom sympatii Polaków wobec Ukraińców spadł z 51 proc. w 2023 roku do 29 proc. w 2026 roku. Z kolei statystyki wskazują, że liczba udokumentowanych przypadków przemocy wobec obywateli Ukrainy wzrosła w 2026 roku o 30 proc. w porównaniu z rokiem ubiegłym. Według sondażu grupy socjologicznej Rating Group, niemal co trzeci uchodźca w Polsce zetknął się w ciągu ostatniego roku z przejawami dyskryminacji ze względu na narodowość, a co piąty – z powodu posługiwania się językiem ukraińskim.

Czy 80 tysięcy osób rzeczywiście opuściło Polskę?

Zestawienie danych z poszczególnych krajów podważa tezę, że wszyscy wykreśleni z polskich rejestrów przenieśli się dalej na Zachód. Gdyby 80 tys. osób wyjechało do innych państw UE, znalazłoby to odzwierciedlenie w tamtejszych statystykach, które wzrosły jednak zaledwie o niespełna 20 tys. Oznacza to, że znikająca grupa albo wróciła na Ukrainę, albo wyjechała poza Unię, albo pozostała w Polsce bez ważnego statusu ochrony.

Równie słabo broni się hipoteza o masowym przechodzeniu na standardowe formy legalizacji pobytu. W całym pierwszym półroczu 2026 roku w Polsce wydano zaledwie 69 tys. zezwoleń na pobyt – i jest to wartość łączna dla wszystkich cudzoziemców, a nie wyłącznie dla obywateli Ukrainy. Z kolei obywatelstwo polskie w 2024 roku otrzymało 16 647 osób, w 2025 roku około 19 tys., a w 2026 roku prezydencka procedura nadawania obywatelstwa jest realizowana w mocno ograniczonym zakresie. Liczby te nie są w stanie wytłumaczyć jednorazowego ubytku rzędu 80 tysięcy osób.

Ryzyko szarej strefy i wyzwanie dla rynku pracy

Najbardziej niepokojący scenariusz zakłada, że znaczna część osób, która utraciła status ochrony czasowej, nie opuściła terytorium Polski, przechodząc w tzw. status nieuregulowany. Choć brakuje precyzyjnych danych pozwalających oszacować skalę tego zjawiska, trwająca wojna oraz trudna sytuacja humanitarna na Ukrainie w obliczu nadchodzącej zimy sprawiają, że pozostanie w Polsce – nawet bez legalnych dokumentów – może być dla wielu jedynym wyborem.

Z perspektywy społecznej i pracowniczej jest to sytuacja wymagająca pilnej uwagi państwa. Osoby pozbawione legalnego statusu pobytowego stają się całkowicie bezbronne wobec nieuczciwych praktyk, są wypychane do szarej strefy, pozbawiane ochrony Kodeksu pracy oraz ubezpieczeń społecznych. Zjawisko to nie tylko uderza w podstawowe prawa tych ludzi, ale również tworzy nieuczciwą konkurencję dla legalnie zatrudnionych pracowników w Polsce, prowadząc do zaniżania standardów płacowych i warunków zatrudnienia. Wrześniowy spadek w statystykach to wyraźny sygnał, że dotychczasowy model zarządzania migracją i rynkiem pracy wymaga rzetelnej weryfikacji i uszczelnienia.