Szukaj
Konto

Klub Polskich Nieudaczników i pieniądze z Niemiec. Jak finansowano projekt „Polska Partia Niemiec”?

Bundeszentrale für politische Bildung w Bonn
Źródło: Wikipedia | Autor: Mats712 | Licencja: CC00 | Bundeszentrale für politische Bildung w Bonn
opinia
Klub Polskich Nieudaczników, działające od lat w Berlinie środowisko polskich twórców i satyryków, przygotował w 2018 roku projekt „Polska Partia Niemiec”. Inicjatywa znalazła się wśród przedsięwzięć wybranych do dofinansowania w konkursie niemieckiej Federalnej Centrali Kształcenia Politycznego (bpb), instytucji podlegającej federalnemu resortowi spraw wewnętrznych. Projekt przedstawiano jako satyryczną odpowiedź na prawicowy populizm. Co wiadomo o przyznanych środkach, celach przedsięwzięcia i jego dalszych losach?
Co musisz wiedzieć:
  • Klub Polskich Nieudaczników z Berlina stworzył w 2018 roku projekt „Polska Partia Niemiec”. Była to inicjatywa satyryczno-edukacyjna, a nie zarejestrowana partia polityczna.

  • Projekt znalazł się wśród przedsięwzięć wybranych do dofinansowania przez niemiecką Federalną Centralę Kształcenia Politycznego (bpb). Instytucja ta podlega federalnemu Ministerstwu Spraw Wewnętrznych. W przytoczonych materiałach nie wskazano dokładnej kwoty finansowania projektu.

  • Inicjatywa miała wykorzystywać satyrę do komentowania sytuacji politycznej w Polsce i Niemczech. Artykuł stawia pytania o przejrzystość finansowania i działalność projektu, jednak samo przyznanie dotacji nie dowodzi nieprawidłowości ani politycznego sterowania jego twórcami.

 

Klub Polskich Nieudaczników, beneficjent środków finansowych od agendy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Niemiec, działa w Berlinie od 2001 roku. To skupione głównie wokół, w mojej opinii, skrajnie lewicowego dziennikarza Adama Gusowskiego satyryczne środowisko polskich emigrantów, które organizuje rozmaite wydarzenia kulturalne i publikuje liczne podcasty po polsku i niemiecku. 

 

Kim są Klub Polskich Nieudaczników i Adam Gusowski?

Gusowski szczególnie uaktywnił się politycznie po dojściu do władzy Prawa i Sprawiedliwości. Wystąpił na przykład w serii „satyrycznych korespondencji” z Berlina, wygłaszanych pod pseudonimem Czarosław Gzyms. W odcinku pt. „Reparacje Hammurabiego” Gusowski dowcipkował, że „1,5 bln euro” „za wojenne zniszczenia” ma zostać przelane „na konto Prawa i Sprawiedliwości”. Potem wyliczył rzekome długi Polski wobec Niemiec, m.in. z tytułu pracy Polaków na czarno, a następnie dodał: „Niestety w wyniku nowych obliczeń wojennych Polska będzie musiała oddać Ziemie Zachodnie, ale umówmy się, Wrocław i Szczecin wcale nie są takie ładne, jak nam wmawiają niemieccy turyści. Z Breslau… z Berlina dla TVP Info… TVP Intro – Czarosław Gzyms”.

Gusowski stwierdził też, że Jarosław Kaczyński „to nie jest normalny człowiek, ale maszyna, która tę cała maszynerię wprawiła w ruchu”. Diagnozę tę postawił w ramach serii skeczów Klubu, podczas których „badaniom lekarskim” poddawano serce i nerki prezesa Prawa i Sprawiedliwości, a wcześniej premiera Polski. Z kolei w lutym 2017 roku, kiedy ambasada polska w Berlinie miała trudności z wynajęciem kina na jeden pokaz filmu „Smoleńsk” Antoniego Krauzego, Gusowski zorganizował własną projekcję tego „najgorszego filmu roku”, jak pisał dziennik TAZ. Zrobił to po to, żeby „prawicowo-nacjonalistyczne kręgi w Warszawie nie mogły dłużej twierdzić, że w Berlinie jest cenzura”. Po filmie zorganizował dyskusję, by „zaklasyfikować film” i „zakończyć tę imprezę z humorem”, ale – jak zaznaczył – bez „bagatelizowania  tragedii, która wstrząsnęła krajem i podzieliła społeczeństwo”. Chyba jednak podczas projekcji „Smoleńska” było całkiem wesoło. Z reportażu Philippa Fritza pt. „Odrobinę więcej niż pornografia” dowiadujemy się bowiem, że niektórzy na widowni pili wódkę i pękali ze śmiechu. Z kolei przy okazji pokazu filmu przez polską ambasadę, który potem w końcu doszedł jednak do skutku - wraz z dyskusją z udziałem Bronisława Wildsteina - „satyryczna korespondencja” Gusowskiego brzmiała tak:

„Berlinale. […] ‘Smoleńsk’ wystartuje w nowej, specjalnie dla tego filmu stworzonej, kategorii filmu propagandowego i zmierzy się z północnokoreańską produkcją […]. Po raz pierwszy w historii festiwalu kino zostało poświęcone, a po seansie krótkie kazanie wygłosi ksiądz Wildschwein. […] Z Pekina… z Berlina dla TVN Trwam… dla TVP Nitro – Czarosław Gzyms”. 

 

Czym była „Polska Partia Niemiec”?

Pod koniec 2017 roku Gusowski uznał, że żarty się skończyły, Polskę ogarnia coraz większa fala „prawicowego populizmu” i trzeba zacząć działać w wielkiej polityce. Postanowił więc stworzyć „Polską Partię Niemiec” - projekt edukacyjny, na który dofinansowanie przyznała mu Federalna Centralna Kształcenia Politycznego (Bundeszentrale für politische Bildung), podlegająca Ministerstwu Spraw Wewnętrznych Niemiec. A wszystko to - z okazji stulecia odzyskania niepodległości przez Polskę.

Jak Bundeszentrale dofinansowała projekt PPD?

Bundeszetrale, agenda MSW Niemiec, z budżetem ponad 100 mln euro rocznie, często i intensywnie przygląda się Polsce. O zamieszczonej na jej stronie „analizie” rzekomej „instrumentalizacji pamięci” w postaci stworzenia Muzeum Ulmów w Markowej pisałem na Tysol tutaj. Z okazji stulecia odzyskania przez Polskę niepodległości Bundeszentrale także podjęła kilka inicjatyw. Między innymi rozpisała „Konkurs idei” (Ideenwettbewerb), poprzez który szukała „pomysłów na oferty edukacyjne z kreatywnym i innowacyjnym podejściem do Polski”. Zgłoszono 142 projekty, 15 otrzymało 1000 euro premii, a 11 spośród nich również roczne dofinansowanie – na start. Do tych ostatnich należał też projekt „Polska Partia Niemiec PPD – Klub Polskich Nieudaczników zakłada fikcyjną partię”. W ocenie jury zakwalifikowane projekty były innowacyjne i rokowały „wysoką jakość artystyczną bądź edukacyjną”. Kwota rocznego dofinansowania nie jest znana.

W jury zasiadło pięć osób: przedstawicielka Instytutu Goethego, przedstawicielka Muzeum Żydowskiego w Berlinie, reprezentant Centrum Badań Historycznych PAN w Berlinie oraz dwie pracownice Bundeszentrale, w tym Katarzyna Wielga-Skolimowska, którą polski MSZ kilka miesięcy wcześniej odwołał z funkcji szefowej Instytutu Polskiego w Berlinie. Wielga-Skolimowska jest obecnie dyrektorem artystycznym niemieckiej Federalnej Fundacji Kultury, „jednej z największych fundacji kulturalnych w Europie, finansowanych ze środków publicznych”. Jej budżet od niemieckiego Ministra ds. Kultury i Mediów wynosi 40 mln euro rocznie. W oficjalnym życiorysie na stronie Fundacji Wielga-Skolimowska pomija epizod swojej pracy dla agendy MSW Niemiec, rodzi on natomiast pytanie o polskie przypisy, które zezwalają naszym dyplomatom na pracę w instytucji finansowanej przez resort siłowy innego państwa bez jakiegokolwiek okresu karencji. Wróćmy jednak do „projektu edukacyjnego” Adama Gusowskiego.

 

Jak niemieckie media i instytucje przedstawiały inicjatywę?

Satyra satyrą i fikcja fikcją, ale inicjatywę stworzenia Polskiej Partii Niemiec potraktowano w Niemczech bardzo poważnie. Świadczą o tym liczne relacje medialne, w tym w mediach tak opiniotwórczych jak Deutschlandfunk Kultur, a także ranga konferencji prasowej, na której ją ogłoszono. Odbyła się ona w styczniu 2018 roku w siedzibie Towarzystwa Niemieckiego (Deutsche Gesellschaft) w samym sercu Berlina. To instytucja finansowana m.in. właśnie przez Bundeszentrale, czyli pośrednio przez MSW Niemiec, a o jej politycznej randze świadczy skład gremiów. Dość powiedzieć, że obecnie w kuratorium „Towarzystwa” zasiada była kanclerz Angela Merkel.

Za stołem, przy którym Gusowski wypowiadał się o „zagrożeniu dla naszej wolności i demokracji” przez PiS i AfD, stały flagi Niemiec i Unii Europejskiej, a nieopodal popiersie Jeana Moneta, „ojca założyciela UE”. Jak donosiły media, Polska Partia Niemiec miała być „proeuropejska i postnarodowa” oraz stanowić reakcję na „rosnące sukcesy prawicowych populistów w Polsce i Niemczech oraz coraz większą obecność prawicowych radykałów i nacjonalistów”.

Na konferencji prasowej głos zabrał rzecznik prasowy Bundeszentrale, który powiedział, że celem „konkursu idei” było m.in. „poruszanie tematu percepcji Polski w niemieckiej opinii publicznej”. W relacji dziennika TAZ z konferencji napisano, że… „tymczasem polscy prawicowi radykałowie sprzymierzyli się już nawet z Narodowodemokratyczną Partią Niemiec” (czyli z neonazistami niemieckimi), w związku z czym „w rządzie (Zjednoczonej Prawicy – AD) w Warszawie strzelają korki od szampana”, a nie wiadomo też, jakie „duchy wkrótce zaczną siać zamęt” i w Niemczech. Na konferencji obecny był również przedstawiciel niemieckiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych, co według dziennika „TAZ” świadczyło o tym, „jak bardzo poważnie oficjalny świat polityki traktuje te sprawy”.

 

Współpraca Gusowskiego z ARTE a umowa TVP

Działalność partii miała obejmować spotkania, „pokazy satyryczne” i „rundy eksperckie”. Jako „eksperta” Gusowski planował zaprosić m.in. komunistę Gregora Gysi, od końca lat 1960. członka, a następnie ostatniego przewodniczącego Socjalistycznej Partii Jedności Niemiec (SED), która sprawowała dyktatorskie rządy komunistyczne w NRD. Po zjednoczeniu Niemiec Gysi był czołowym politykiem skrajnie lewicowej partii die Linke i wielokrotnym posłem do Bundestagu. Według ustaleń Bundestagu przekazywał informacje Stasi.

Nie wiadomo, jakie działania koniec końców podjęła Polska Partia Niemiec. Publicznie nie są też dostępne żadne sprawozdania czy rozliczenia z Bundeszentrale. Choć Gusowski planował „po tym roku zarejestrować” PPD jako „prawdziwą partię”, jednak do tego nie doszło. Nie wiadomo dlaczego. Jak można przeczytać na stronie internetowej Instytutu Goethego, „po wyczerpaniu się finansowania od Federalnej Centrali Kształcenia Politycznego” nieudacznicy rozwiązali partię, „która satyrą polityczną miała zwalczać prawicowy populizm w Polsce”. Ostatnio Adam Gusowski intensywnie współpracuje z niemiecko-francuską telewizją ARTE, robiąc dla niej krótkie filmiki o Polsce. Jeden z ostatnich „na wesoło” opisuje figurę „Jezusa ze Świebodzina” i katolicką wiarę w Polsce. Nie wiadomo czy „satyry” Gusowskiego nie będzie finansować też polski podatnik – 16 października br. TVP podpisała umowę stowarzyszeniową z ARTE, deklarując wkład finansowy w kwocie minimum 200 tysięcy euro rocznie.

 

Pytania do Klubu Polskich Nieudaczników

W związku ze sprawą skierowaliśmy szereg pytań do Klubu Polski Nieudaczników. Nie otrzymaliśmy na nie odpowiedzi:

"W 2018 r. otrzymali Państwo dofinansowanie Federalnej Centrali Kształcenia Politycznego na projekt "Polska Partia Niemiec - Klub Polskich Nieudaczników zakłada fikcyjną partię". W związku z planowanym artykułem na ten temat zwracamy się z uprzejmą prośbą o odpowiedź na następujące pytania:

  • Jaka była łączna roczna kwota dofinansowania tego projektu?
  • Jakie były cele realizacji tego projektu?
  • Jakie działania podjęli Państwo w ramach realizacji projektu?
  • Czy gdzieś jest dostępne publicznie rozliczenie projektu?
  • Z jakich powodów, mimo pierwotnych planów, projekt nie zaowocował założeniem faktycznej partii politycznej?"

 

Pytania do dyrektor Federalnej Fundacji Kultury i Katarzyny Wielgi-Skolimowskiej

W związku z powyższą publikacją skierowaliśmy również pytania do Federalnej Fundacji Kultury i P. Dyrektor Wielgi-Skolimowskiej. Nie otrzymaliśmy na nie odpowiedzi:

  • "W jakim okresie P. Wielga-Skolimowska po zwolnieniu przez polskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych w grudniu 2016 r. zatrudniona była w Federalnej Centrali Kształcenia Politycznego?
  • Za co była tam odpowiedzialna?
  • Z jakiego powodu informacja o jej pracy w Federalnej Centrali Kształcenia Politycznego nie znalazła się w jej oficjalnym biogramie na stronie internetowej Federalnej Fundacji Kultury?"

 

Pytania do Federalnej Centrali Kształcenia Politycznego

W związku z powyższą publikacją, skierowaliśmy do Federalnej Centrali Kształcenia Politycznego następujące pytania. Nie otrzymaliśmy na nie odpowiedzi:

  • "W jakim okresie P. Wielga-Skolimowska po zwolnieniu przez polskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych w grudniu 2016 r. zatrudniona była w Federalnej Centrali Kształcenia Politycznego?
  • Za co była tam odpowiedzialna? 

W roku 2018 Federalna Centrala Kształcenia Politycznego dofinansowała projekt "Polska Partia Niemiec - Klub Polskich Nieudaczników zakłada fikcyjną partię", realizowany w ramach "Konkursu idei":

  • Jak wysoka była łączna kwota dofinansowania tego projektu w roku 2018?
  • Co było celem projektu?
  • Jakie działania zostały zrealizowane w ramach tego projektu?
  • Czy rozliczenie projektu jest dostępne publicznie? Jeśli tak - gdzie? Jeśli nie - z jakiego powodu?
  • Czy Federalna Centrala Kształcenia Politycznego wspierała również inne projekty Klubu Polskich Nieudaczników w ciągu ostatnich 20 lat? Jeśli tak, jakie i jaka była kwota finansowania?"


 
Więcej podobnych historii znajdą Państwo w mojej książce „Szatan z Dworca Zoo”, którą serdecznie polecam.


Źródła:

 

[Autor - Anonimowy Dyplomata jest autentycznym, mającym za sobą doświadczenie pracy w Niemczech, dyplomatą pragnącym zachować anonimowość ze względów osobistych i zawodowych]

[Tytuł, lead, sekcja "Co musisz wiedzieć" i śródtytuły od Redakcji]

Komentarzy: 0
Data publikacji: 20.11.2026 18:03
Źródło: bpb/ Deutschlandfunk Kultur/ taz/ Federalna Fundacja Kultury/ TVP–ARTE