Polska branża cementowa na krawędzi. Natalia Kołc: Nie możemy kazać naszym firmom konkurować ze związanymi rękoma

- Zalew cementu z Ukrainy i kryzys w branży: Polska branża cementowa mierzy się jednocześnie z wysokimi cenami energii, kosztami unijnego systemu ETS oraz gwałtownym wzrostem importu spoza UE – w 2025 r. wyniósł on 1,73 mln ton, a napływ cementu z Ukrainy wzrósł od 2019 r. o ponad 3800 proc.
- Specyfika emisji: Około 60–65 proc. emisji CO2 w cementowniach wynika z reakcji chemicznej podczas wypalania wapienia, czego nie da się wyeliminować samą zmianą paliwa, a technologie wychwytywania dwutlenku węgla są niezwykle kosztowne.
- Postulaty wobec rządu i UE: Zdaniem przedstawicielki Konfederacji zamiast wprowadzania kolejnych mechanizmów regulacyjnych, takich jak cło węglowe (CBAM), konieczne jest odejście od obecnego kształtu systemu ETS oraz obniżenie cen energii dla przemysłu.
- Ochrona miejsc pracy: Choć polskie cementownie należą w większości do zagranicznych koncernów, dają one zatrudnienie polskim pracownikom, płacą tu podatki i stanowią kluczowy element bezpieczeństwa gospodarczego kraju.
Kryzys branży cementowej
Konrad Wernicki: – Polska branża cementowa jest w bardzo trudnej sytuacji – z jednej strony dociskana przez regulacje unijnej polityki klimatycznej, z drugiej przez nieuczciwą konkurencję spoza UE, głównie z Ukrainy. Czy Konfederacja dostrzega kryzys tej branży, czy ma kontakt z przedsiębiorcami i pracownikami branży?
Natalia Kołc: – Jest w trudnej sytuacji i dostrzegamy ten problem. Polska branża cementowa jest ważnym elementem naszej gospodarki, a jej kondycja ma znaczenie nie tylko dla budownictwa, ale również dla bezpieczeństwa państwa. Musimy jednak właściwie zdiagnozować źródła problemu, bo nie sprowadzają się one wyłącznie do importu cementu z Ukrainy.
Przede wszystkim mamy do czynienia z kumulacją kilku czynników: wysokich cen energii w Polsce, kosztów związanych z systemem ETS oraz rosnącej konkurencji ze strony producentów spoza Unii Europejskiej.
Warto zwrócić uwagę na specyfikę samej produkcji cementu. Około 60–65 proc. emisji CO2 powstaje w wyniku reakcji chemicznej podczas wypalania wapienia, czyli procesu, którego nie da się wyeliminować przez samo zastąpienie węgla innym paliwem. Pozostała część emisji wynika przede wszystkim ze spalania paliw i zużycia energii elektrycznej. Oznacza to, że nawet cementownia, która przejdzie na bardziej ekologiczne źródła energii, nadal będzie miała poważny problem z emisjami procesowymi.
Ich ograniczenie wymaga kosztownych instalacji wychwytywania, transportu i magazynowania CO2. To technologie wymagające ogromnych nakładów inwestycyjnych, infrastruktury i odpowiednich warunków technicznych. Nie można zakładać, że wszystkie zakłady będą w stanie szybko i ekonomicznie wdrożyć takie rozwiązania.
Warto też powiedzieć o strukturze właścicielskiej. W Polsce funkcjonuje dziewięć cementowni z pełnym cyklem produkcyjnym, a sektor jest praktycznie w całości kontrolowany przez zagraniczne grupy kapitałowe, m.in. Cemex, Heidelberg Materials, Holcim, CRH, Dyckerhoff, Mapei i podmioty związane z Miebach. Nie jest to więc branża zdominowana przez polski kapitał. Nie zmienia to jednak faktu, że zakłady działające w Polsce zapewniają miejsca pracy, płacą podatki i tworzą zaplecze dla polskiej gospodarki.
Z perspektywy Konfederacji kluczowe jest zapewnienie przedsiębiorstwom stabilnych i konkurencyjnych warunków prowadzenia działalności. Nie chodzi o rozdawanie przywilejów czy zamykanie rynku przed konkurencją, ale o usunięcie regulacyjnych obciążeń, które sztucznie podnoszą koszty produkcji w Europie.
Apel branży cementowej do premiera
– Sytuacja jest na tyle zła, że Stowarzyszenie Producentów Cementu wystosowało apel do premiera Donalda Tuska. Czy rząd zrobi coś w ich sprawie?
– Rząd powinien przede wszystkim odpowiedzieć na pytanie, dlaczego produkcja w Polsce staje się coraz mniej konkurencyjna. Nie wystarczy apelować do przedsiębiorców o inwestowanie w nowoczesne technologie, jeżeli jednocześnie obciąża się ich kolejnymi kosztami regulacyjnymi.
Dwa najważniejsze problemy to ceny energii oraz ETS. Cementownie zużywają ogromne ilości energii, zarówno cieplnej, jak i elektrycznej. W Polsce dochodzi do tego koszt związany z emisyjnością krajowego systemu energetycznego. Przedsiębiorstwa ponoszą więc koszty polityki klimatycznej nie tylko przy własnej produkcji, ale również pośrednio przy zakupie energii.
Nie można oczekiwać, że przedsiębiorca rozwiąże ten problem samodzielnie. Instalacje wychwytywania CO2 czy przebudowa procesów technologicznych kosztują ogromne pieniądze, a część rozwiązań wciąż wymaga dalszego rozwoju i sprawdzenia w warunkach przemysłowych.
Rząd powinien podjąć działania na rzecz obniżenia kosztów energii i zasadniczej zmiany systemu ETS. Nie jestem zwolenniczką protekcjonizmu ani administracyjnego blokowania konkurencji. Nie powinniśmy jednak tworzyć sytuacji, w której europejski producent jest obciążany kosztami polityki klimatycznej, a następnie musi konkurować z producentem, który nie ponosi analogicznych obciążeń. To problem systemowy, a nie kwestia braku zaradności przedsiębiorców.
Kosztowna polityka klimatyczna UE
– Co powinien zrobić rząd w sprawie polityki klimatycznej UE, która dociska nie tylko branżę cementową, ale wiele innych obszarów polskiego przemysłu?
– W mojej ocenie konieczne jest odejście od systemu ETS w jego obecnej formie. To rozwiązanie, które sztucznie podnosi koszty energii i produkcji, osłabiając konkurencyjność europejskiego przemysłu.
Branża cementowa jest szczególnie dobrym przykładem tego, jak niedostosowana do realiów przemysłowych może być unijna polityka klimatyczna.
W przypadku cementu około 60–65 proc. emisji CO2 ma charakter procesowy. Powstają one w wyniku rozkładu chemicznego wapienia podczas produkcji klinkieru. Nie można ich wyeliminować poprzez przejście z węgla na gaz, biomasę czy inne paliwo. Nawet całkowita zmiana źródła energii nie rozwiąże zasadniczej części problemu.
Jedynym rozwiązaniem pozwalającym znacząco ograniczyć te emisje przy zachowaniu tradycyjnej technologii produkcji jest wychwytywanie CO2 i jego późniejsze składowanie lub wykorzystanie. To jednak kosztowne przedsięwzięcia, wymagające nie tylko instalacji w cementowni, ale również infrastruktury transportowej i magazynowej.
Nie można więc traktować transformacji jako prostego procesu, w którym wystarczy wymienić jedno paliwo na drugie. Przemysł potrzebuje czasu, technologii i przede wszystkim ekonomicznych warunków do inwestowania.
Konfederacja postuluje odejście od obecnego systemu ETS, tak aby przedsiębiorstwa mogły konkurować na rynku na podstawie rzeczywistych kosztów produkcji, jakości i efektywności, a nie administracyjnie narzucanych opłat za emisję.
Jednocześnie państwo powinno prowadzić racjonalną politykę energetyczną, zapewniając przemysłowi stabilne i możliwie tanie dostawy energii. Nie możemy doprowadzić do sytuacji, w której produkcja przenosi się poza Europę, a my tracimy miejsca pracy, wpływy podatkowe i kontrolę nad strategicznymi łańcuchami dostaw.
Import cementu z Ukrainy
– A co z konkurencją z Ukrainy? Ograniczać ją, czy pozwolić działać mechanizmom rynkowym?
– Nie jestem zwolenniczką protekcjonizmu i administracyjnego ograniczania importu tylko dlatego, że produkt pochodzi z innego kraju. Wolny handel i konkurencja mogą przynosić korzyści konsumentom i gospodarce.
Problem polega jednak na tym, że dzisiejsze warunki konkurencji nie są neutralne. Polskie cementownie ponoszą koszty ETS, wysokich cen energii i unijnych wymogów środowiskowych. Producenci spoza Unii nie zawsze ponoszą analogiczne koszty.
Według danych Stowarzyszenia Producentów Cementu import cementu do Polski w 2025 roku wyniósł 1,73 mln ton, a import z Ukrainy wzrósł od 2019 roku o ponad 3800 proc. To skala, której nie można ignorować.
Unia Europejska odpowiedziała na problem mechanizmem CBAM, czyli tzw. cłem węglowym. W założeniu ma on wyrównywać koszty emisji między producentami unijnymi i zagranicznymi. W praktyce jest to jednak bardzo skomplikowany system administracyjny, oparty na pomiarach, raportowaniu i weryfikacji emisji. Komisja Europejska sama wskazuje na ryzyko nieprawidłowego deklarowania emisyjności oraz luki w obecnym systemie.
Nie należy więc zakładać, że samo wprowadzenie CBAM rozwiąże problem polskich cementowni. Mechanizm ten nie obniży kosztów energii w Polsce ani nie zlikwiduje obciążeń ETS ponoszonych przez krajowych producentów.
Nie powinniśmy również mylić uczciwej konkurencji z protekcjonizmem. Oczekujemy równych zasad, skutecznej kontroli pochodzenia produktów i egzekwowania obowiązujących przepisów. Natomiast podstawowym rozwiązaniem powinno być usunięcie źródła nierówności, czyli nadmiernych kosztów regulacyjnych nakładanych na europejskich producentów.
Zepsuty wolny rynek
– Czy można w ogóle rozmawiać o wolnym rynku w sytuacji, gdy podmioty objęte rozmaitymi regulacjami muszą konkurować z konkurentami wolnymi od unijnych nakazów i zakazów?
– To właśnie pokazuje podstawową sprzeczność obecnej polityki gospodarczej Unii Europejskiej. Wolny rynek powinien opierać się na konkurencji, ale konkurencja wymaga możliwie równych warunków.
W przypadku cementowni mamy do czynienia z sytuacją, w której przedsiębiorca ponosi koszty ETS na kilku poziomach. Płaci za emisje związane z wykorzystaniem paliw w procesie produkcji, ponosi pośrednie koszty emisji zawarte w cenie kupowanej energii elektrycznej, a jednocześnie musi inwestować w kosztowne technologie ograniczające emisje.
Do tego dochodzi specyfika produkcji cementu. Ponad 60 proc. emisji powstaje w samym procesie chemicznym. Oznacza to, że nawet przedsiębiorca, który wymieni paliwo na mniej emisyjne, nadal nie rozwiązuje zasadniczej części problemu.
Nie można zatem oczekiwać, że cementownie w Polsce będą bez końca absorbować kolejne koszty, a następnie konkurować cenowo z producentami spoza UE.
Warto również zauważyć, że CBAM nie jest rozwiązaniem problemu wysokich kosztów produkcji w Europie. To kolejny mechanizm regulacyjny, który ma korygować skutki wcześniejszych regulacji. Nie likwiduje przyczyny problemu, a jego skuteczność zależy od jakości danych o emisjach, kontroli i szczelności systemu.
Dlatego z perspektywy Konfederacji rozwiązaniem powinno być odejście od ETS w obecnej formie, a nie dokładanie kolejnych warstw regulacji i mechanizmów kompensacyjnych.
Nie chodzi o to, żeby zamykać nasz rynek, wprowadzać arbitralne ograniczenia importu czy chronić konkretne koncerny przed konkurencją. Chodzi o to, żeby państwo i Unia Europejska nie stawiały europejskich producentów w gorszej pozycji poprzez sztucznie generowane koszty.
Wolny rynek nie oznacza, że przedsiębiorca ma obowiązek konkurować z jedną ręką związaną za plecami przez własne państwo i unijne regulacje. Jeżeli chcemy utrzymać produkcję przemysłową w Europie, musimy zacząć od racjonalizacji kosztów i przywrócenia konkurencyjności, a nie od kolejnych regulacji.
Tagi
Komentarze
V Ogólnopolskie Zawody Przemysłu Cementowego w Ratownictwie pod patronatem Solidarności

Wysokie ceny paliw. Wiceprzewodniczący Solidarności zabiera głos

Wojciech Dąbrowski: Co najmniej 50 proc. kosztów energii to system ETS

Zajączkowska-Hernik wypaliła do Tuska. "Jak można tak kłamać?"

ETS to nawet 50 proc. ceny energii dla przemysłu w Polsce? Wiceprezes PGE apeluje o zmiany


