Bohater Zygmunt Rumel kontra morderca Stepan Bandera

Morderca Bandera

Stepan Bandera urodził się 1 stycznia 1909 r. we wsi Uhrynów Stary w obwodzie iwanofrankiwskim (dawniej stanisławowski). Zastrzelony 15 października 1959 r. w Monachium przez agenta sowieckiego KGB. Bandera to ludobójca, ideolog banderyzmu, czyli ukraińskiego nazizmu, zakładającego fizyczną likwidację Polaków w celu powstania niepodległej Ukrainy. Był jednym z przywódców powstałej w 1929 r. Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, od 1940 r. stał na czele jednej z dwóch istniejących frakcji: OUN-B, której członkowie od nazwiska przywódcy byli nazywani banderowcami, od 1941 r. przewodniczący Prowodu OUN-B jako odrębnej organizacji. Fakt, że w ostatnich latach II wojny światowej Bandera był przez Niemców więziony w KL Sachsenhausen nic tu nie zmienia. Bandera ponosi odpowiedzialność za zorganizowane w latach 1943–1947 ludobójstwo polskiej ludności cywilnej na Wołyniu oraz w województwach lwowskim, tarnopolskim i stanisławowskim, którego ofiarą padło przynajmniej 120 tys. osób. Już w II RP organizował zamachy terrorystycznwe, a w części z nich uczestniczył osobiście.

Bandera, wyrokiem sądu okręgowego w Warszawie z 13 stycznia 1936 r., został skazany na karę śmierci (zamienioną potem na dożywocie) za działalność terrorystyczną, w tym organizację zamachu na ministra spraw wewnętrznych Bronisława Pierackiego. Polski sąd uzasadniał, że Bandera to „zdecydowany zwolennik terroru przeciwko przedstawicielom polskiej władzy oraz Ukraińcom uznawanym za «kolaborantów»” 

Na Ukrainie (według ustaleń z 2016 r.) znajdowały się 44 pomniki Stepana Bandery, najwięcej w obwodzie lwowskim – 20. Obecnie Ukraińcy chcą przenieść szczątki swojego bohatera z Cmentarza Leśnego w Monachium do Kijowa, gdzie powstaje Panteon Wybitnych Ukraińców.

Bohater Rumel

Zygmunt Rumel urodził się 22 lutego 1915 r. w Piotrogrodzie. Zamordowany przez Ukraińców w nocy z 10 na 11 lipca 1943 r. koło wsi Kustycze na Wołyniu, gdzie się wychował i który ukochał. Jego ojciec Władysław, oficer Wojska Polskiego, za udział w wojnie polsko-bolszewickiej odznaczony Orderem Virtuti Militari, został osadnikiem wojskowym w powiecie krzemienieckim na Wołyniu. Syn Zygmunt ukończył Liceum Krzemienieckie. Działał w Wołyńskim Związku Młodzieży Wiejskiej, publikował artykuły historyczno-społeczne. Popierał ideę Polski jako państwa wielonarodowego. W 1939 r. Zygmunt Rumel ukończył Wołyńską Szkołę Podchorążych Rezerwy Artylerii im. Marcina Kątskiego we Włodzimierzu Wołyńskim. Brał udział w wojnie obronnej, by po ataku ZSRS na Polskę dostać się do sowieckiej niewoli. Uniknął śmierci w zbrodni katyńskiej podając się za szeregowca. Na Wołyniu wstąpił do tajnej organizacji antysowieckiej, która podporządkowała się następnie Związkowi Walki Zbrojnej.

"Wiązać ręce do koni, mocno! Batem po koniach!"

W lipcu 1943 r. Zygmuntowi Rumlowi wydano, jak się wkrótce okazało, ostatni rozkaz. Stanął na czele delegacji rządu RP na rozmowy z miejscowym dowództwem Ukraińskiej Powstańczej Armii mające zahamować ludobójstwo wołyńskie i uzgodnić wspólną z Ukraińcami walkę z Niemcami. Rumel w geście dobrej woli zrezygnował ze zbrojnej obstawy. Został zamordowany razem z przedstawicielem Okręgu Wołyńskiego AK Krzysztofem Markiewiczem, ps. „Czort” i woźnicą Witoldem Dobrowolskim.

„Zwiążcie go, szybko! Żywy stąd nie ujdziesz, wszystkich was Lachy zarżniemy! Wiązać nogi i ręce do koni, mocno! Batem po koniach” – tak ukraińscy nacjonaliści potraktowali Zygmunta Rumla, komendanta VIII Okręgu Wołyń Batalionów Chłopskich, ps. Krzysztof Poręba, oficera Armii Krajowej, a zarazem publicystę i poetę.

Jarosław Iwaszkiewicz wspominając śmierć Rumla napisał: „Był to jeden z diamentów, którym strzelano do wroga. Diament ten mógł zabłysnąć pierwszorzędnym blaskiem”.

Następnego dnia, 11 lipca 1943 r., ukraińscy bandyci spod znaku UPA rozpoczęli główny etap ludobójstwa polskiej ludności na Wołyniu. W wierszu „Dwie matki” Zygmunt Rumel pisał o swoich dwóch Ojczyznach – Polsce i Ukrainie:

„Dwie mnie Matki-Ojczyzny wyuczyły mowy
W warkocz krwisty plecionej jagodami ros
Bym się sercem przełamał bólem w dwie połowy
By serce rozdwojone płakało jak głos…”

[Tadeusz Płużański - polski dziennikarz, historyk i publicysta. Autor książek z serii "Bestie", o komunistycznych katach Polaków]

[Tytuł, lead, sekcje "Co musisz wiedzieć", "Kontekst: OUN, UPA i zbrodnia wołyńska", FAQ i śródtytuły od Redakcji]

• 83. rocznica Krwawej Niedzieli. Polacy oddają hołd ofiarom ludobójstwa OUN i UPA
• Wymowna akcja w nocy w Domostawie. Mocny transparent o rzezi wołyńskiej
• Tusk ogłasza przełom w sprawie Wołynia. Pałac Prezydencki zarzuca mu manipulację

Kontekst: OUN, UPA i zbrodnia wołyńska

Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) powstała w 1929 roku jako ruch dążący do utworzenia niepodległego państwa ukraińskiego. W 1940 roku organizacja rozpadła się na dwie frakcje, z których bardziej radykalnej – OUN-B – przewodził Stepan Bandera. Z jej środowiska wywodziła się Ukraińska Powstańcza Armia (UPA), prowadząca działania zbrojne podczas II wojny światowej.

W latach 1943–1945, głównie na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej, oddziały UPA oraz wspierające je lokalne struktury OUN i miejscowa ludność ukraińska przeprowadziły skoordynowaną akcję wymierzoną w polską ludność cywilną. Kulminacją tych wydarzeń była „Krwawa Niedziela” 11 lipca 1943 roku, kiedy zaatakowano jednocześnie dziesiątki polskich miejscowości.

Instytut Pamięci Narodowej szacuje, że w wyniku zbrodni wołyńskiej i antypolskiej akcji OUN-UPA zginęło około 120 tysięcy obywateli II Rzeczypospolitej narodowości polskiej, w większości kobiet, dzieci i osób starszych. W Polsce wydarzenia te są uznawane za ludobójstwo, a pamięć o ofiarach pozostaje ważnym elementem debaty historycznej i relacji polsko-ukraińskich.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

• Kim był Zygmunt Rumel? Zygmunt Rumel był poetą, publicystą, oficerem Armii Krajowej i Batalionów Chłopskich. W lipcu 1943 roku został wysłany jako emisariusz na rozmowy z przedstawicielami UPA w próbie powstrzymania eskalacji zbrodni na Wołyniu.
• W jaki sposób zginął Zygmunt Rumel? Rumel został zamordowany w nocy z 10 na 11 lipca 1943 roku przez ukraińskich nacjonalistów podczas misji pokojowej. Według relacji historycznych zginął wraz z dwoma towarzyszami po schwytaniu przez oddziały UPA.
• Kim był Stepan Bandera? Stepan Bandera był przywódcą frakcji Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN-B). W Polsce jest uznawany za jedną z głównych postaci symbolizujących ideologię ukraińskiego nacjonalizmu oraz zbrodnie popełnione na ludności polskiej podczas II wojny światowej.
• Dlaczego historia Zygmunta Rumla jest dziś przypominana? Los Zygmunta Rumla stał się symbolem tragicznych relacji polsko-ukraińskich podczas II wojny światowej oraz pamięci o ofiarach rzezi wołyńskiej. Jego próba pokojowych negocjacji i śmierć są często przywoływane w rocznicowych publikacjach dotyczących tych wydarzeń.