Banki zalecają wypłacanie pieniędzy z kont. W tle potencjalny kryzys
- 500–1000 zł – taką orientacyjną rezerwę gotówki wskazują eksperci jako zabezpieczenie podstawowych wydatków gospodarstwa domowego.
- 3000–6000 zł – większą rezerwę, pozwalającą pokryć wydatki nawet przez miesiąc, sugeruje ekspert od przetrwania w sytuacjach kryzysowych.
- W Polsce nie ma jednej oficjalnej kwoty, którą każdy obywatel powinien wypłacić i przechowywać w domu.
- Gotówka może być niezbędna podczas blackoutu, gdy przestają działać terminale płatnicze, bankomaty lub systemy bankowości elektronicznej.
Banki zwracają uwagę na gotówkę. Powodem zagrożenie blackoutem
Rosnące zainteresowanie przechowywaniem gotówki nie wynika wyłącznie z obaw przed kryzysem gospodarczym. Coraz większe znaczenie mają zagrożenia związane z bezpieczeństwem energetycznym i funkcjonowaniem infrastruktury cyfrowej. Jak informuje Forsal.pl, doświadczenia europejskich państw pokazują, że nawet stosunkowo krótkotrwała awaria dostaw energii elektrycznej może poważnie zakłócić codzienne życie mieszkańców. Przestają działać terminale płatnicze, pojawiają się problemy z bankomatami, a przerwy w dostępie do internetu mogą uniemożliwić korzystanie z aplikacji bankowych.
W takich warunkach posiadanie karty płatniczej lub pieniędzy na rachunku nie zawsze wystarcza, by natychmiast zapłacić za zakupy. Dlatego część europejskich instytucji zachęca obywateli do posiadania niewielkiej rezerwy banknotów.
Nie oznacza to jednak, że banki przewidują załamanie systemu finansowego. Zalecenia dotyczą przede wszystkim przygotowania na przejściowe utrudnienia w dostępie do usług.
Blackout w Hiszpanii pokazał, jak ważna jest gotówka
Jednym z wydarzeń, które zwróciły uwagę na ten problem, była rozległa awaria energetyczna na Półwyspie Iberyjskim w kwietniu 2025 roku. Blackout objął znaczną część Hiszpanii i Portugalii. Zakłócone zostało funkcjonowanie transportu publicznego, łączności oraz wielu usług wymagających dostępu do energii elektrycznej. Problemy dotknęły również handel. W części sklepów nie można było korzystać z terminali płatniczych, a bankomaty przestały działać. Dla klientów oznaczało to konieczność korzystania z banknotów i monet, o ile sklepy mogły kontynuować sprzedaż.
Podobne, choć różniące się skalą, awarie infrastruktury energetycznej występowały także w innych europejskich miastach. Doświadczenia te pokazują, że systemy płatności elektronicznych, mimo swojej wygody, są zależne od dostaw prądu i sprawnie działającej infrastruktury telekomunikacyjnej.
Europejski Bank Centralny: Gotówka pozostaje ważna w sytuacjach kryzysowych
Na znaczenie fizycznego pieniądza zwrócił uwagę również Europejski Bank Centralny. W analizie zatytułowanej „Keep calm and carry cash” eksperci EBC wskazali, że gotówka pełni szczególną funkcję w okresach niepewności i zakłóceń.
Chociaż Europejczycy coraz częściej płacą kartami i telefonami, zapotrzebowanie na banknoty nie znika. W sytuacjach kryzysowych część obywateli zwiększa swoje rezerwy gotówkowe, traktując je jako zabezpieczenie przed problemami z dostępem do rachunków i usług płatniczych. Zjawisko to obserwowano między innymi podczas światowego kryzysu finansowego, pandemii COVID-19 oraz po rozpoczęciu pełnoskalowej rosyjskiej inwazji na Ukrainę.
Gotówka ma jedną istotną przewagę nad płatnościami elektronicznymi: jej przekazanie nie wymaga autoryzacji przez bank ani połączenia z internetem. Nie jest jednak całkowicie niezależna od warunków kryzysowych. Sklep musi nadal funkcjonować, mieć dostęp do towarów i być w stanie obsłużyć transakcję.
Ile gotówki warto mieć w domu? Czy istnieje oficjalne zalecenie?
W Polsce nie obowiązuje jedna urzędowa kwota gotówki, którą każdy powinien przechowywać na wypadek awarii płatności elektronicznych. Wysokość rezerwy zależy od liczby domowników, codziennych wydatków i przewidywanego czasu trwania utrudnień. W Szwecji bank centralny rekomendował posiadanie około 1000 koron na osobę na wypadek zakłóceń w systemie płatniczym. W Polsce w wypowiedziach ekspertów pojawiają się orientacyjne kwoty 500–1000 zł na podstawowe wydatki podczas krótkotrwałej awarii.
W przypadku dłuższego kryzysu potrzebna rezerwa może być większa. Przy miesięcznych podstawowych wydatkach wynoszących 3000–6000 zł odpowiadałaby właśnie takiemu przedziałowi, jednak nie jest to oficjalna rekomendacja dla wszystkich gospodarstw domowych.
Najpraktyczniejszym rozwiązaniem jest samodzielne obliczenie kosztu najważniejszych zakupów na kilka dni, uwzględniając żywność, wodę, leki i transport. Gotówka powinna stanowić uzupełnienie przygotowań kryzysowych, a nie zastępować oszczędności przechowywanych na rachunku bankowym.
Dlaczego nie warto trzymać całych oszczędności w gotówce?
Przygotowanie rezerwy na sytuacje kryzysowe nie powinno być utożsamiane z wypłacaniem wszystkich pieniędzy z rachunku bankowego. Przechowywanie dużych sum w mieszkaniu wiąże się z ryzykiem kradzieży, pożaru lub przypadkowego zniszczenia banknotów. Gotówka trzymana w domu nie przynosi również odsetek, a jej siła nabywcza może spadać wskutek inflacji.
Z kolei środki zgromadzone w bankach objętych polskim systemem gwarantowania depozytów podlegają ochronie Bankowego Funduszu Gwarancyjnego do równowartości 100 tys. euro na deponenta w danym banku, z określonymi ustawowo wyjątkami i zasadami.
Najrozsądniejsze podejście polega więc na rozdzieleniu dwóch celów: długoterminowego przechowywania oszczędności i posiadania niewielkiej kwoty umożliwiającej codzienne zakupy podczas krótkotrwałej awarii.
NBP i polskie banki monitorują zainteresowanie wypłatami
Zainteresowanie gotówką w Polsce wzrastało również w okresach podwyższonego napięcia międzynarodowego. Jak podawały media, po incydentach związanych z rosyjskimi dronami część klientów częściej korzystała z bankomatów i wypłat w placówkach. Nie oznaczało to jednak masowego wycofywania pieniędzy z systemu bankowego.
Paweł Bednarz z biura prasowego Alior Banku informował o niewielkim wzroście zainteresowania wypłatami gotówki, zaznaczając, że zmiana nie była znacząca. Z kolei Narodowy Bank Polski podkreśla znaczenie fizycznego pieniądza dla bezpieczeństwa finansowego obywateli. Według danych NBP przywołanych przez Forsal.pl około dwie trzecie Polaków posiada rezerwy gotówkowe nieprzekraczające 5 tys. zł.
Dane te nie oznaczają, że wszyscy posiadacze takich rezerw przygotowują się na blackout. Gotówka bywa również przechowywana z powodów praktycznych, związanych z prywatnością lub indywidualnymi preferencjami.
Rządowe Centrum Bezpieczeństwa zaleca gotówkę w plecaku ewakuacyjnym
Posiadanie banknotów na wypadek sytuacji nadzwyczajnej jest również elementem zaleceń Rządowego Centrum Bezpieczeństwa. RCB rekomenduje przygotowanie plecaka ewakuacyjnego zawierającego najważniejsze przedmioty potrzebne w razie konieczności szybkiego opuszczenia domu. Wśród nich znajdują się dokumenty, woda, żywność, latarka, radio na baterie, niezbędne leki oraz gotówka. Szczególnie przydatne mogą być banknoty o niewielkich nominałach.
Dlaczego? Podczas rozległej awarii sklep może nie mieć możliwości wydania reszty z dużego banknotu, nawet jeżeli nadal prowadzi sprzedaż. Zamiast przechowywać całą rezerwę w banknotach 200- lub 500-złotowych, praktyczniej jest posiadać część pieniędzy w nominałach 10, 20 i 50 zł.
Jak przygotować rezerwę gotówki na wypadek blackoutu?
Przy ustalaniu wysokości domowej rezerwy warto zacząć od obliczenia podstawowych wydatków na kilka dni. Należy uwzględnić przede wszystkim żywność, wodę, leki, środki higieniczne i ewentualne koszty transportu.
Przykładowo gospodarstwo domowe wydające przeciętnie 100 zł dziennie na najważniejsze potrzeby będzie potrzebowało około 300 zł na trzy dni. Jeśli wydatki wynoszą 200 zł dziennie, trzydniowa rezerwa powinna wynosić około 600 zł. Są to jedynie przykładowe obliczenia, a nie urzędowe rekomendacje.
Warto też pamiętać, że przygotowanie do blackoutu nie kończy się na wypłacie pieniędzy. Równie istotne są zapasy wody, żywności niewymagającej gotowania, źródła światła oraz możliwość uzyskiwania informacji bez dostępu do internetu. Gotówka jest jednym z elementów przygotowania, ale nie zastępuje pozostałych środków bezpieczeństwa.
Czy Polsce grozi blackout? Eksperci wskazują możliwe zagrożenia
W dyskusji o bezpieczeństwie energetycznym coraz częściej pojawiają się pytania o odporność europejskich systemów elektroenergetycznych na ekstremalne warunki pogodowe i cyberataki. Wysokie temperatury mogą ograniczać wydajność części elektrowni oraz zwiększać zapotrzebowanie na energię, szczególnie w okresach intensywnego korzystania z klimatyzacji. Zagrożeniem mogą być również awarie infrastruktury przesyłowej, zakłócenia w dostawach paliw oraz działania wymierzone w systemy energetyczne.
Analityk energetyczny Jakub Wiech zwracał uwagę na ryzyko wystąpienia kilku niekorzystnych zjawisk jednocześnie, między innymi suszy, problemów z chłodzeniem elektrowni i wysokiego zapotrzebowania na energię. Jest to jednak opis możliwego scenariusza, a nie zapowiedź konkretnej awarii. Nie ma podstaw, by na tej podstawie twierdzić, że w Polsce w najbliższych dniach na pewno dojdzie do blackoutu.
Czy trzeba wypłacać pieniądze z banku?
Posiadanie niewielkiej rezerwy gotówki może ułatwić codzienne zakupy podczas awarii prądu, internetu lub płatności elektronicznych. Nie oznacza to jednak konieczności wypłacania wszystkich oszczędności z konta.
Wysokość domowej rezerwy warto dostosować do podstawowych wydatków na kilka dni, liczby domowników i indywidualnych potrzeb. Gotówka jest jednym z elementów przygotowania na sytuacje kryzysowe, ale nie zastępuje oszczędności przechowywanych w banku ani innych środków bezpieczeństwa.
Padłeś ofiarą oszustwa? Ważny komunikat dla klientów banków
Von der Leyen wyciąga ręce po oszczędności Europejczyków
"OZE pasożytują na energetyce węglowej". Ekspert Solidarności zaorał Jakuba Wiecha
Parlament Europejski zgodził się rozpocząć negocjacje nad projektem cyfrowego euro
Nowe limity gotówki w UE. Polacy jasno oceniają zmiany
