Toksyczny Jezus z kompleksem Boga. Jak młode pokolenie widzi chrześcijaństwo
- Młodzi ludzie interpretują Biblię przez pryzmat współczesnych kategorii, co prowadzi do postrzegania Boga i Jezusa jako postaci opresyjnych lub problematycznych.
- Ich podejście wynika z dominacji „teologii terapeutycznej”, w której najważniejsze są emocjonalne bezpieczeństwo i autonomia, a nie tradyjne pojęcia grzechu, łaski czy autorytetu.
- Mimo krytycznego nastawienia młodzi potrafią intuicyjnie dostrzegać kluczowe elementy chrześcijaństwa.
Obraz wyłaniający się z najnowszych badań nad duchowością młodego pokolenia. Badacze brytyjskiego ośrodka Youthscape Centre for Research oddali surowy tekst biblijny w ręce czterdzieściorga nastolatków (14–18 lat), by sprawdzić, jak pokolenie wychowane w epoce postsekularnej, zanurzone w kulturze terapeutycznej i wyczulone na dynamikę władzy, odczyta starożytne narracje.
Podejrzenia i intuicje
Raport nosi wymowny tytuł „Troubling Jesus” („Kłopotliwy Jezus”). Towarzyszy mu pięcioodcinkowa seria podcastów, których tytuły – takie jak „The Non-Consenting Jonah” czy „Mansplaining to the Woman at the Well” – mówią same za siebie. Młodzi ludzie czytają Biblię przez pryzmat współczesnych pojęć: consent (zgoda), mansplaining (protekcjonalne tłumaczenie), cancel culture (kultura unieważniania) oraz mindset (nastawienie psychiczne). W tym ujęciu biblijne historie o zbawieniu i łasce stają się opowieściami o nadużyciu władzy lub – w najlepszym razie – o samorozwoju.
Wyniki są głęboko ambiwalentne. Z jednej strony otrzymujemy potężną dawkę „hermeneutyki podejrzeń”, w której Jezus i Bóg Ojciec stają się figurami opresyjnymi. Z drugiej – i to jest bodaj najciekawsze odkrycie raportu – w tych samych grupach, często w odpowiedzi na najbardziej radykalne tezy rówieśników, pojawiają się intuicje teologiczne uderzająco bliskie dogmatyce chrześcijańskiej.
Jezus z kompleksem Boga
Weźmy spotkanie przy studni. Samarytanka i Jezus. Przez dwa tysiąclecia Kościół widział w tej scenie triumf miłosierdzia. Przełamywanie barier etnicznych. Obietnicę wody żywej. A co widzi pokolenie Alfa?
„Jezus wydaje się niemal protekcjonalny, kiedy ogłasza, że jest Mesjaszem [...]. To też dziwna rozmowa: podchodzi do ciebie jakiś przypadkowy facet, obraża cię, wypominając, ilu miałaś mężów, a potem streszcza ci twoje życie. Gdybym była tą Samarytanką, po prostu bym odeszła”
– mówi czternastoletnia Freya.
Siedemnastoletnia Ant dodaje:
„Wygląda na to, że on uprawia mansplaining... i ma w pewnym sensie kompleks Boga. [...] W końcu mówi jej wszystko, czego mogłaby pragnąć, co jest dobre, bo tłumaczy jej świat [...]”.
Dalej robi się ciekawiej. Historia Jonasza: uciekinier połknięty przez wielką rybę. Dla nas to opowieść o Stwórcy, który nie rezygnuje z człowieka, który zrezygnował z Niego. Dla współczesnego czternastolatka to przykład przemocy. Toksyczna relacja. Bóg jawi się jako bezwzględny autokrata, który „jest naprawdę brutalny i agresywny”. Jonasz przecież nie wyraził zgody na swoją misję. Został zmuszony. Zastraszony.
Chrześcijaństwo oparte na takiej dynamice musi być – zdaniem młodych czytelników – zbudowane na strachu. Zgoda stanowi fundament ich świata. Bóg ignorujący ten fundament zasługuje na potępienie.
„[Bóg] mógłby sprawić, by [Jonasz] zrozumiał, dlaczego musi to zrobić, zamiast wrzucać go do wieloryba!”
– zauważa szesnastoletnia Jude, nie bacząc na to, że dopiero Bóg kierujący naszymi myślami byłby totalitarnym tyranem. Nie ma miejsca na prawdziwą, suwerennie wyrażoną zgodę w świecie, w którym człowiek jest sterowany przez Stwórcę. Jonasz sam musi zrozumieć opowieść, w której bierze udział.
Naiwniak wśród cwaniaków
Zacheusz. Celnik wchodzący na sykomorę wcale nie przeżywa w ich oczach nawrócenia. To sprytny polityk albo cwany influencer. Robi tani chwyt PR-owy, żeby zyskać przychylność tłumu. Odda połowę majątku. Jasne. Słowa nic nie kosztują.
A Jezus jest po prostu naiwny. Daje się nabrać na fałszywe łzy oszusta.
„To sugeruje, że On jest łatwowierny i myśli, że każdy ma zdolność do zmiany”
– mówi czternastoletnia Tasha.
W świecie cancel culture, gdzie błędy z przeszłości ciągną się za człowiekiem jak cyfrowy cień, nagłe przebaczenie wydaje się podejrzane. Ktoś wybaczający tak łatwo musi być głupcem.
Ale Tasha ma też dobrą intuicję: Jezus rzeczywiście myśli, że każdy ma zdolność do zmiany. W innym miejscu, komentując zdradę Piotra, czternastoletnia Naomi powie:
„Znaczenie tej historii dla mnie jest takie, że bez względu na to, co się stanie lub co zrobisz, Jezus zawsze ci wybaczy”.
Uwierz w siebie, będziesz w Niebie
Z kolei historia paralityka spuszczonego przez dach traci nadprzyrodzony wymiar. Cud schodzi na dalszy plan. Głównym bohaterem staje się sam chory. Musiał po prostu zmienić swój „mindset”, swoje nastawienie psychiczne. Grzech i paraliż to w interpretacji nastolatków zaledwie metafory niskiej samooceny. Braku sprawczości. Wystarczyło uwierzyć w siebie i zignorować tłum. Ewangelia zamienia się w poradnik samorozwoju. Uzdrowienie to kwestia odpowiedniej terapii. Jezus gra tu rolę coacha rzucającego motywacyjne hasła.
Nawet relacja Piotra i Jezusa zostaje odarta z sacrum. Piotr zapiera się Mistrza. Potem spotyka Go nad jeziorem. Młodzi nie widzą tu triumfu łaski, a zranionego, Jezusa-atencjusza, testującego nielojalnego znajomego. Przebaczenie wymaga czasu. Trzeba to przegadać. Przepracować. Piotr musi udowodnić zmianę. Łaska darmo dana nie mieści się w ich słowniku.
Teologia terapeutyczna
Warto tu przypomnieć wnioski z wcześniejszego raportu tej serii badań i publikacji zatytułowanego „Feel Good News” („Wiadomości dobrego samopoczucia”). Badacze przepytali tysiąc nastolatków. Okazało się, że idea potężnego, kochającego Boga zsyłającego pokój jest im bliska. Ale na myśl o Bogu cierpiącym, bezbronnym, domagającym się osobistej przemiany – reagowali oporem. Bóg jako kosmiczna siła wspierająca dobre samopoczucie zyskał aprobatę. Bóg wcielony, wkraczający w historię z żądaniem zmiany życia – spotkał się z odrzuceniem lub niezrozumieniem.
Publicyści brytyjskiego „Spectatora” zdążyli już obwinić o ten stan rzeczy ideologię woke, Michela Foucaulta i powszechny upadek autorytetów. Mają sporo racji. Młodzi ludzie czytają Biblię przez pryzmat jedynej teologii, jaką znają. Teologii terapeutycznej. W ich świecie najwyższym dobrem jest bezpieczeństwo emocjonalne. Największym grzechem – naruszenie czyichś granic. Wszelka władza jest z natury podejrzana. Jeśli ktoś mówi ci, jak masz żyć, z pewnością stosuje opresję.
Ale potępianie nastolatków byłoby błędem. Oni nie są cyniczni – interpretują świat według szablonu, jaki znają: o nieustannym monitorowaniu własnych emocji oraz o ciągłej podejrzliwości związanej z dynamiką władzy.
Cancel culture a wybaczanie
Krzyż nie mieści się też w logice kultury unieważniania („cancel culture”), w której żaden tweet nie ma przedawnienia, jakby był zbrodnią przeciw ludzkości. Jezus każe wybaczać nie siedem, a siedemdziesiąt siedem razy. Oferuje łaskę tam, gdzie należałaby się surowa kara. Bóg Biblii faktycznie ingeruje w ludzkie życie. Przekracza nasze granice – narusza strefę komfortu. Żąda rzeczy niemożliwych.
Raport Youthscape to w gruncie rzeczy dar dla chrześcijaństwa. Zmusza do porzucenia utartych frazesów. Młodzi ludzie, odrzucając również lukrowaną wersję religii, paradoksalnie dotykają sedna. Gdy pozwoli im się na swobodną, nieskrępowaną szkolnymi schematami interakcję z tekstem, potrafią przebić się przez własny sceptycyzm. Odkrywają wtedy w Ewangeliach Boga, który ma prawo nadawać tożsamość, Jezusa, który ratuje człowieka w jego najgorszym momencie, oraz łaskę, która objawia się nawet w przygotowanym na brzegu posiłku dla zdrajcy.
Jak konkludują autorzy raportu: młodzi ludzie nie potrzebują ugrzecznionej wersji Biblii. Potrzebują zderzyć się z „niepokojącym Jezusem”, bo tylko taki Jezus jest w stanie odpowiedzieć na głębokie pęknięcia w ich własnym świecie.
Gdyby Bóg był tylko yes-menem, nie miałby do zaoferowania niczego poza echem naszych własnych głosów. Kościół nie powinien przepraszać za to, że Jezus bywa trudny do zniesienia. Zamiast tego powinniśmy z odwagą pokazać, że Jego rzekoma arogancja to w rzeczywistości suwerenność Stwórcy. A to, co biorą za brak poszanowania granic, jest miłością niecofającą się przed niczym, by wyrwać człowieka z otchłani. My wszyscy potrzebujemy ratunku. Nawet jeśli na początku bierzemy Zbawiciela za aroganckiego intruza.
[Tytuł i sekcja "Co musisz wiedzieć" pochodzą od redakcji]
Abp Przybylski o filmie „Niedziele”: bycie chrześcijaninem to konkretne wybory i postawy
Po bulwersującym zdarzeniu w szkole podstawowej ruszył obywatelski apel „Nie zdejmę Krzyża”
Jan Wróbel: Wielkobudżetowy kryminał z Netflixa, w którym najbardziej frapuje… Pan Bóg
Prof. Krasnodębski: Dla powstania cywilizacji europejskiej najważniejsze było chrześcijaństwo
Dziś Uroczystość Narodzenia Pańskiego. Jaka jest jej geneza i tradycje?
