Żebranie stanie się w Polsce legalne? Posłowie debatują nad zmianą prawa

Politycy chcą wykreślenia przepisu o żebraniu

Jak informuje „Rzeczpospolita”, Parlamentarny Zespół ds. Zakończenia Bezdomności zamierza doprowadzić do depenalizacji żebractwa w miejscach publicznych. Chodzi o usunięcie z kodeksu wykroczeń przepisu przewidującego odpowiedzialność dla osoby, która „mając środki egzystencji lub będąc zdolną do pracy, żebrze w miejscu publicznym”.

Obecnie za takie zachowanie grozi kara ograniczenia wolności, grzywna do 1,5 tys. zł lub nagana.

W skład zespołu wchodzą parlamentarzyści z PiS, Koalicji Obywatelskiej oraz Razem. W najbliższym czasie mają rozpocząć zbieranie podpisów pod projektem zmian.

Od lat apelowali o to rzecznicy praw obywatelskich

Zniesienia tego przepisu od dawna domagali się kolejni rzecznicy praw obywatelskich - najpierw Adam Bodnar, a następnie Marcin Wiącek.

W piśmie skierowanym do ówczesnego ministra sprawiedliwości Zbigniewa Ziobry Bodnar przekonywał, że regulacja obowiązująca od 1971 roku nie znajduje już uzasadnienia.

„Penalizacja żebractwa stanowi nieproporcjonalną do jego ciężaru ingerencję w prawa i wolności jednostki. Wątpliwa jest skuteczność tego środka dla osiągnięcia domniemanych celów tego przepisu, jakimi są zapobieganie nieaktywności zawodowej czy też zapewnienie porządku i spokoju społecznego” - pisał. 

Eksperci: przepis jest nieprecyzyjny

Zdaniem dr. Adama Ploszki z Centrum Praw Człowieka Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego obecne regulacje są przestarzałe i budzą wiele wątpliwości interpretacyjnych.

„Mamy dane, że żebractwo stanowi środek utrzymania dla części osób będących w kryzysie bezdomności, więc jest to takie błędne koło” - powiedział w rozmowie z „Rzeczpospolitą”.

Jak zaznaczył, problematyczne jest również ustalenie, kto faktycznie spełnia kryterium osoby „będącej zdolną do pracy”.

Fundacje wskazują na skutki dla osób bezdomnych

Za zmianami opowiadają się także organizacje pomagające osobom w kryzysie bezdomności. Anna Grabarczyk z łódzkiej Fundacji Huśtawka uważa, że obowiązujący przepis utrudnia wychodzenie z trudnej sytuacji życiowej.

„Mamy doświadczenie z osobami, które w związku z tym, że walczą o swoje przetrwanie, dostają karę grzywny, której nie płacą, bo nie mają z czego. W związku z tym bardzo często za jakiś czas dostają wyrok i trafiają do zakładu karnego” - argumentowała.

Do sprawy odniosła się również posłanka Razem Marcelina Zawisza, określana jako najbardziej aktywna członkini zespołu.

„Jeśli ktoś wystawia czapkę na ulicy, to może dostać grzywnę i w konsekwencji trafić do więzienia, a jeśli ktoś założy Zrzutkę.pl, to już nie”. 

Są też głosy sprzeciwu

Propozycja zmian nie jest jednak pozbawiona kontrowersji. W czasie, gdy resortem sprawiedliwości kierował Zbigniew Ziobro, ministerstwo negatywnie odnosiło się do postulatów RPO. Argumentowano wówczas, że likwidacja przepisu może sprzyjać działalności przestępczości zorganizowanej.

Krytyczne stanowisko zajmował również Związek Powiatów Polskich.

„Żebractwo może być wykorzystywane jako łatwy sposób uzyskania środków finansowych przez osoby, które w rzeczywistości nie znajdują się w dramatycznej sytuacji życiowej, (...) co może osłabiać społeczne zaufanie do tych, którzy rzeczywiście potrzebują pomocy” - napisano w piśmie skierowanym do Ministerstwa Sprawiedliwości w 2025 roku.

Zakaz natarczywego żebractwa ma pozostać

Autorzy projektu podkreślają, że planowane zmiany nie oznaczają całkowitej rezygnacji z przepisów dotyczących żebractwa. W kodeksie wykroczeń nadal mają pozostać regulacje zakazujące żebrania natarczywego, oszukańczego oraz prowadzonego z wykorzystaniem dzieci.