Unijne klauzule bezpieczeństwa nie są wiążące. Prawnik: Mocne prawniczo karty są po stronie Mercosuru

18.01.2026 17:26

Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen i prezydent Paragwaju Santiago Pena — Źródło: PAP/EPA

„To tylko jednostronne oświadczenie UE; liczy się umowa” - ocenił na platformie X prawnik prof. Ireneusz C. Kamiński odnośnie do klauzul ochronnych wprowadzonych przez KE do porozumienia UE z Mercosur.

Co musisz wiedzieć

Unia Europejska oraz Mercosur podpiszą w sobotę w Asunción porozumienie handlowe tworzące strefę wolnego handlu obejmującą ponad 700 mln konsumentów.
Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen wskazuje, że umowa ma wzmocnić pozycję europejskiego przemysłu wobec rosnącej konkurencji Chin.
Porozumieniu sprzeciwiają się m.in. Polska, Francja i Irlandia; europejscy rolnicy obawiają się napływu tańszej żywności z Ameryki Południowej i wskazują na nierówne standardy produkcji.
KE zapewnia, że rynek rolny UE będzie chroniony dzięki niskim kontyngentom i klauzulom ochronnym, jednak Parlament Europejski rozważa skierowanie umowy do Trybunału Sprawiedliwości UE, co może opóźnić jej ratyfikację.
Zdaniem prawnika klauzule ochronne nie mogą być wprowadzone w życie, gdyż nie ma ich w umowie.

"Wczoraj z fanfarami podpisano w Paragwaju umowę UE-Mercosur. Aby nie było mniejszości blokującej w Radzie UE, do umowy dodano tzw. klauzule ochronne. Mają one uprawniać Brukselę do wprowadzenie ceł, jeśli import tzw. wrażliwych produktów (m.in. wołowina, drób, cukier, nabiał) z państw Mercosur wzrośnie o 5% albo ceny na te produkty na rynku UE spadną o taki sam współczynnik"

- napisał prof. Ireneusz. C. Kamiński.

Klauzul ochronnych nie ma w umowie

"Kluczowe jest to 'mają uprawniać'. Wyjaśniam. Klauzule ochronne nie znajdują się w umowie, lecz w unijnym rozporządzeniu. To tak, jak gdybyśmy wynajmowali mieszkanie, przygotowali z drugą stroną umowę, a potem usłyszeli, że nasz partner jednostronnie dodaje do umowy 'własne klauzule', dotyczące np. wysokości czynszu. Możemy powiedzieć: wiąże nas tylko to, co w umowie. Tak właśnie zachował się Mercosur. Powiedział, głosem ministra Paragwaju, kraju sprawującego obecnie prezydencję w Mercosur, że klauzule go nie wiążą. To tylko jednostronne oświadczenie UE; liczy się umowa"

- wyjaśnił.

"Mocne karty są po stronie Mercosur"

"Co jednak się stanie, gdy UE wprowadzi cła ochronne? Mercosur powtórzy: to nie jest umowa, a tylko wasze dopiski. I podejmie uprawnione prawnie kroki. Może przyjąć jednostronnie własne 'przepisy ochronne', a potem nałożyć cła; może skierować sprawę do panelu arbitrażowego Światowej Organizacji Handlu. Mocne prawniczo karty są po stronie Mercosuru"

- skonstatował.

Umowa UE-Mercosur

Unia Europejska i blok państw Ameryki Południowej Mercosur zawarły w sobotę porozumienie handlowe. Utworzy ono strefę wolnego handlu, która obejmie ponad 700 mln konsumentów.

Największe emocje budzi część umowy dotycząca rolnictwa. Finalizowaniu prac nad porozumieniem handlowym towarzyszyły protesty rolników w całej Europie, w tym polskich farmerów. Obawiają się oni zalania unijnego rynku tańszą żywnością z Mercosuru, zwłaszcza mięsem. Europejscy rolnicy uważają za niesprawiedliwe m.in. to, że z jednej strony UE nakłada na własnych producentów wyśrubowane standardy, z drugiej - otwiera się na import z krajów, które nie muszą przestrzegać takich obostrzeń.

Wątpliwości nie rozwiała wzmocniona klauzula ochronna do umowy, którą zaproponowała Komisja Europejska. Mechanizm mający - zgodnie z oficjalną retoryką KE - chronić rynek przed zaburzeniami wywołanymi wolnym handlem jest częścią wszystkich porozumień handlowych zawieranych przez UE. W przypadku umowy z Mercosurem Wspólnota przyjęła jego wzmocnioną wersję.

KE przekonywała, że klauzula ochronna może prowadzić do wyłączenia korzyści celnych dla producentów produktów wrażliwych takich jak wołowina, drób, nabiał, cukier i etanol z bloku Mercosur w przypadku nagłego wzrostu importu tych towarów lub spadku ich cen na unijnym rynku. W toku prac legislacyjnych znacząco wzmocniono klauzulę - w miejsce 10-proc. progu dotyczącego spadku cen zaproponowanego przez KE przyjęte zostało 5 proc. Ma to w założeniach KE pozwolić to na dużo szybszą reakcję w przypadku ewentualnych zaburzeń na rynku.

Wczoraj z fanfarami podpisano w Paragwaju umowę UE-Mercosur. Aby nie było mniejszości blokującej w Radzie UE, do umowy dodano tzw. klauzule ochronne. Mają one uprawniać Brukselę do wprowadzenie ceł, jeśli import tzw. wrażliwych produktów (https://t.co/X7khgpZSeg. wołowina, drób,… pic.twitter.com/wvw3uftkwe
— Ireneusz C. Kamiński (@IrCezKaminski) January 18, 2026