Prokuratorzy chcą uniezależnić się od polityków. Jest projekt ustawy

- Związek zawodowy przedstawił projekt reformy – ZZPiPP proponuje ponad 20 zmian dotyczących organizacji prokuratury i warunków pracy.
- Rozdzielenie funkcji – minister sprawiedliwości nie byłby jednocześnie prokuratorem generalnym.
- Nowy sposób wyboru prokuratora generalnego – wybór przez Sejm większością 3/5 ustawowej liczby posłów wymagałby zgody Senatu.
- Likwidacja stanowiska prokuratora krajowego – związkowcy chcą uprościć strukturę kierowniczą.
- Zmiany finansowe i pracownicze – projekt przewiduje odrębną część budżetu państwa, nowe zasady wynagradzania i dodatkowe gwarancje dla pracowników.
Prokuratorzy przedstawili projekt reformy. Chcą ograniczyć wpływ polityków
Związek Zawodowy Prokuratorów i Pracowników Prokuratury (ZZPiPP) zaprezentował projekt nowej ustawy – Prawo o prokuraturze. Jego głównym założeniem jest zwiększenie niezależności instytucji od bieżącej polityki. Podczas konferencji prasowej przedstawiciele związku wskazywali, że dotychczasowe rozwiązania nie zapewniają wystarczającej ochrony przed wpływami władzy wykonawczej.
Przewodniczący ZZPiPP, prokurator Jacek Skała, krytycznie ocenił sposób funkcjonowania prokuratury w ostatnich latach. Jego zdaniem instytucja stała się przedmiotem politycznej rywalizacji, a kolejne ekipy rządzące wykorzystywały swoje uprawnienia do wpływania na jej działalność. Związkowcy przekonują, że potrzebne są zmiany ustrojowe, które nie będą zależały od tego, jakie ugrupowanie aktualnie sprawuje władzę.
Przygotowany projekt ma być alternatywą dla propozycji opracowanej przez Komisję Kodyfikacyjną Ustroju Sądownictwa i Prokuratury, którą przedstawiciele związku uznają za niewystarczającą.
Minister sprawiedliwości nie byłby już prokuratorem generalnym
Jedną z najważniejszych propozycji jest rozdzielenie funkcji ministra sprawiedliwości i prokuratora generalnego. Obecnie obie funkcje sprawuje ta sama osoba. Zdaniem autorów projektu takie rozwiązanie powoduje, że kierownictwo prokuratury pozostaje bezpośrednio związane z rządem. Związkowcy proponują, aby prokurator generalny był wybierany przez Sejm większością 3/5 ustawowej liczby posłów, spośród dwóch kandydatów przedstawionych przez Krajową Radę Prokuratury. Wybór wymagałby również zgody Senatu. Jeżeli parlamentarzyści nie osiągnęliby porozumienia w ciągu dwóch miesięcy, decyzję miałby podejmować prezydent.
Według autorów projektu taki mechanizm wymuszałby poszukiwanie porozumienia między ugrupowaniami politycznymi, zamiast pozostawiać wybór szefa prokuratury wyłącznie aktualnej większości parlamentarnej.
Kandydat na prokuratora generalnego musiałby mieć co najmniej 20-letni staż zawodowy. Związkowcy chcą również, aby kandydatury były wyłaniane w demokratycznych wyborach środowiskowych, w których każdy prokurator miałby równy głos.
Koniec stanowiska prokuratora krajowego? Związkowcy wskazują na problem dwuwładzy
Kolejna istotna zmiana dotyczy likwidacji stanowiska prokuratora krajowego. Zdaniem autorów projektu obecny model zarządzania instytucją prowadzi do niepotrzebnego podziału kompetencji między prokuratorem generalnym a prokuratorem krajowym. Prokurator Piotr Turek, zastępca Biura Prawnego ZZPiPP i koordynator prac nad projektem, wskazywał, że taka konstrukcja organizacyjna powoduje zamieszanie i utrudnia sprawne funkcjonowanie prokuratury. Związkowcy uważają, że uproszczenie struktury kierowniczej pozwoliłoby wyraźniej określić odpowiedzialność za podejmowane decyzje.
Projekt przewiduje również wybór kierowników jednostek organizacyjnych prokuratury w drodze konkursów. Ma to ograniczyć uznaniowość przy obsadzaniu stanowisk kierowniczych i zwiększyć znaczenie kwalifikacji zawodowych kandydatów.
Prokuratura z własnym budżetem. Związkowcy chcą niezależności finansowej
Autorzy reformy zwracają uwagę, że niezależność prokuratury nie może ograniczać się wyłącznie do zmian personalnych i organizacyjnych. Ich zdaniem równie ważne jest zapewnienie instytucji autonomii finansowej. Projekt zakłada utworzenie odrębnej części budżetu państwa obejmującej dochody i wydatki powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury. Dysponentem tych środków byłby prokurator generalny.
Związkowcy argumentują, że obecny sposób finansowania może prowadzić do uzależnienia prokuratury od decyzji politycznych. Jako przykład przywołują sytuację byłego prokuratora generalnego Andrzeja Seremeta, który w czasie pełnienia funkcji musiał corocznie przedstawiać Radzie Ministrów sprawozdanie z działalności instytucji. Według Jacka Skały mechanizm ten stwarzał możliwość wywierania presji na kierownictwo prokuratury.
Przedstawiciele związku przyznają jednocześnie, że sama autonomia budżetowa nie wyeliminuje wszystkich zagrożeń. Ostateczna wysokość środków przeznaczanych na działalność instytucji nadal zależałaby od procedury uchwalania budżetu państwa.
Większa niezależność prokuratorów prowadzących sprawy
Projekt przewiduje również zmiany dotyczące codziennej pracy śledczych. Jednym z postulatów jest zaostrzenie zasad wydawania poleceń służbowych przez przełożonych. Związkowcy chcą rozszerzenia możliwości odwoływania się od takich poleceń oraz obowiązkowego dokumentowania ich w aktach sprawy. W praktyce miałoby to zwiększyć przejrzystość decyzji podejmowanych w toku postępowań i ograniczyć ryzyko nieformalnego wpływania na prowadzących je prokuratorów.
Autorzy reformy proponują także dokładniejsze uregulowanie zasad odbierania spraw prokuratorom oraz rezygnację z delegowania ich do innych jednostek bez zgody zainteresowanych. Większe uprawnienia miałyby otrzymać Krajowa Rada Prokuratury i organy samorządu prokuratorskiego.
Wyższe wynagrodzenia i dodatkowe uprawnienia pracowników
Projekt reformy obejmuje nie tylko kwestie ustrojowe, lecz także warunki zatrudnienia prokuratorów, asystentów i urzędników. Jednym z postulatów jest powiązanie minimalnego wynagrodzenia asystentów prokuratora oraz pozostałych pracowników z wynagrodzeniem prokuratora. Według związkowców takie rozwiązanie pozwoliłoby stworzyć bardziej przewidywalny system płac.
Projekt przewiduje również przekształcanie etatów asesorskich w stanowiska prokuratorów prokuratur rejonowych po trzech latach wykonywania czynności prokuratorskich, pod warunkiem uzyskania pozytywnych ocen.
Związkowcy proponują ponadto rozszerzenie uprawnień asystentów oraz wprowadzenie dodatkowego urlopu wypoczynkowego dla wybranych grup pracowników. W projekcie znalazł się także postulat powołania niezależnego pełnomocnika do spraw przeciwdziałania mobbingowi i dyskryminacji. Osoba pełniąca tę funkcję miałaby prowadzić postępowania dotyczące nieprawidłowości w miejscu pracy i kontrolować realizację zaleceń.
Kolejna propozycja dotyczy zapewnienia prokuratorom bezpłatnej pomocy psychologicznej, psychoterapeutycznej i psychiatrycznej na ich wniosek. Z doraźnego wsparcia psychologicznego mogliby korzystać również asystenci, urzędnicy i inni pracownicy prokuratury.
Zmiany w odpowiedzialności dyscyplinarnej prokuratorów
Związkowcy proponują również modyfikację systemu odpowiedzialności dyscyplinarnej. Projekt zakłada rezygnację z kar o charakterze finansowym, takich jak obniżenie wynagrodzenia. Autorzy chcą także skrócenia okresów przedawnienia przewinień dyscyplinarnych i wprowadzenia dodatkowych gwarancji proceduralnych.
Jednym z postulatów jest zakaz łączenia członkostwa w sądzie dyscyplinarnym z innymi funkcjami w prokuraturze. Zmiany te mają, według autorów projektu, zwiększyć niezależność postępowań dyscyplinarnych oraz ograniczyć możliwość wykorzystywania ich do wywierania presji na prokuratorów.
Co reforma prokuratury oznaczałaby dla obywateli?
Zaproponowane zmiany dotyczyłyby przede wszystkim sposobu zarządzania prokuraturą i zasad prowadzenia postępowań. Ograniczenie możliwości wydawania poleceń służbowych oraz wprowadzenie dodatkowych zabezpieczeń przed odbieraniem spraw prokuratorom ma, według autorów projektu, zmniejszyć ryzyko wpływania na konkretne śledztwa.
Nie oznacza to jednak automatycznie szybszego prowadzenia postępowań ani wyeliminowania wszystkich problemów prokuratury. Rzeczywiste skutki reformy zależałyby od ostatecznej treści przepisów, sposobu ich wdrożenia oraz praktyki działania instytucji.
Co dalej z projektem reformy prokuratury?
Związek Zawodowy Prokuratorów i Pracowników Prokuratury zamierza poddać przygotowane propozycje dyskusji w środowisku zawodowym. Następnie projekt ma zostać przekazany prezydentowi Karolowi Nawrockiemu, premierowi, ministrowi sprawiedliwości oraz ugrupowaniom politycznym. Na obecnym etapie jest to propozycja przygotowana przez organizację związkową, a nie obowiązujące prawo. Jej wdrożenie wymagałoby przeprowadzenia odpowiedniego procesu legislacyjnego i uzyskania poparcia dla proponowanych rozwiązań.
Propozycja związku zawodowego nie jest jedynym projektem zmian dotyczących prokuratury. Odrębne rozwiązania przewidują również projekt rządowy oraz projekt poselski, który wpłynął do Sejmu w październiku 2026 roku. Poszczególne propozycje różnią się między innymi sposobem wyboru prokuratora generalnego i zakresem zmian organizacyjnych.
Komentarze
Projekt Polski 2050 trafił do Sejmu. Karol Nawrocki: To dobra inicjatywa, którą popieram

Bodnar: Zmiany w nadzorze nad podsłuchami to część szerszej reformy służb

Grafzero: Chaos nowej reformy edukacji?
Pięć propozycji prezydenta na reformę polityki klimatycznej Unii Europejskiej

Plan reformy WPR? „Demontaż podstaw stabilności europejskiego rolnictwa”









