25 lat od ataku na WTC. Tak zamachy zmieniły bezpieczeństwo w Europie
- Zamachy z 11 września 2001 r. zmieniły podejście do bezpieczeństwa także w Europie. Walka z terroryzmem przestała być wyłącznie wewnętrzną sprawą poszczególnych państw.
- Po atakach NATO po raz pierwszy i jedyny w historii uruchomiło art. 5 dotyczący kolektywnej obrony. Sojusz zaangażował się później m.in. w wieloletnią operację w Afganistanie.
- UE znacząco rozszerzyła współpracę policyjną i antyterrorystyczną. Wprowadzono m.in. Europejski Nakaz Aresztowania, wspólną definicję przestępstwa terrorystycznego oraz wzmocniono Europol i Eurojust.
- Skutki zamachów odczuwamy do dziś m.in. na lotniskach i granicach – wprowadzono bardziej rygorystyczne kontrole, ograniczenia dotyczące płynów, rozwiązania biometryczne i rozbudowano systemy wymiany danych.
Zmiana charakteru NATO
Do 2001 r. europejska architektura bezpieczeństwa oparta była na tradycyjnej, wywodzącej się z czasów zimnej wojny, obronie granic, a walka z terroryzmem była w dużej mierze traktowana jako wewnętrzna sprawa poszczególnych państw, które zajmowały się grupami działającymi na ich terenie (takimi jak IRA w Wielkiej Brytanii czy ETA w Hiszpanii).
Bezpośrednio po atakach europejscy członkowie NATO poparli uruchomienie art. 5. Traktatu Waszyngtońskiego o kolektywnej obronie, co było pierwszym i jedynym takim przypadkiem w całej w historii Sojuszu Północnoatlantyckiego. Zmieniło to całkowicie charakter NATO - Sojusz przestał skupiać się wyłącznie na obronie terytorialnej w Europie, a zaczął prowadzić operacje typu out-of-area (poza obszarem traktatowym), co zaowocowało m.in. wieloletnim zaangażowaniem sił europejskich w Afganistanie.
Przyjęcie ESS przez UE
W 2003 r. Unia Europejska pierwszy raz w swojej historii przyjęła Europejską Strategię Bezpieczeństwa (ESS), w której wymieniono globalny terroryzm, rozprzestrzenianie broni masowego rażenia oraz upadek instytucji państwowych w niektórych krajach wśród głównych zagrożeń dla Europy.
Konsekwencją tego przedefiniowania zagrożenia stała się współpraca policyjna i antyterrorystyczna między państwami europejskimi na niespotykaną wcześniej skalę. Zamachy w USA dały impuls do wdrożenia w UE mechanizmów, które dziś stanowią filary jej bezpieczeństwa. Od początku 2004 r. obowiązuje Europejski Nakaz Aresztowania (ENA), który znacząco przyspieszył ekstradycję podejrzanych między krajami członkowskimi, eliminując długotrwałe procedury dyplomatyczne.
Wcześniej, w 2002 r., UE ustanowiła swoją pierwszą jednolitą definicję prawną „przestępstwa terrorystycznego”, harmonizując sankcje karne we wszystkich państwach członkowskich - co samo w sobie było sporym sukcesem, biorąc pod uwagę, że wcześniej terroryzm był odrębnie wyszczególnionym przestępstwem tylko w sześciu z ówczesnych 15 państw członkowskich.
Wzmocniono pozycję unijnych agencji zajmujących się wymianą informacji wywiadowczych oraz agencji operacyjnych, takich jak Europol i Eurojust - otrzymały one do dyspozycji znacznie pokaźniejsze środki finansowe, zwiększono też ich kompetencje i zasoby w celu koordynacji transgranicznego wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych.
Transformacja prawa
Ataki z 11 września doprowadziły do fundamentalnej transformacji w podejściu do prawa. Tradycyjne podejście sądowe polegające na reagowaniu na przestępstwo po jego popełnieniu zaczęło ustępować miejsca rozbudowanemu aparatowi opartemu na arbitralnemu zapobieganiu przestępczości i ograniczaniu zagrożeń.
Doprowadziło to do powszechnego wprowadzenia szeroko zakrojonych regulacji finansowych mających na celu zwalczanie finansowania terroryzmu, ram prawnych dotyczących przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz dyrektyw w sprawie przechowywania danych dotyczących podróży pasażerów. To z kolei spowodowało trwały konflikt między koniecznością zapewnienia bezpieczeństwa narodowego a przestrzeganiem podstawowych praw człowieka, swobód obywatelskich i przepisów dotyczących prywatności.
W codziennym życiu to szczególnie widoczne stało się w przypadku podróży lotniczych oraz przy przekraczaniu granic zewnętrznych UE. W przypadku podróży lotniczych UE odeszła od autonomicznych przepisów krajowych na rzecz jednolitych, restrykcyjnych standardów bezpieczeństwa na lotniskach. Wprowadzono rygorystyczne kontrole bagażu, ograniczenia dotyczące płynów (do 100 ml), zaawansowane skanery biometryczne oraz obowiązkowe kuloodporne drzwi do kabin pilotów.
UE szybko rozbudowała swoje międzyrządowe sieci wymiany danych. Bazy danych, takie jak System Informacyjny Schengen (SIS) i System Informacji Wizowej (VIS), zostały zmodernizowane tak, aby wymagały podania danych biometrycznych (takich jak odciski palców i zdjęcia cyfrowe) od podróżnych spoza UE.
Zamach terrorystyczny na Stany Zjednoczone
11 września 2001 roku 19 członków Al-Kaidy porwało cztery samoloty pasażerskie. Dwa uderzyły w wieże World Trade Center w Nowym Jorku, trzeci w Pentagon pod Waszyngtonem, a czwarty rozbił się w Pensylwanii po próbie odzyskania kontroli nad maszyną przez pasażerów. W najbardziej śmiercionośnym zamachu terrorystycznym w historii USA zginęło 2996 osób, a tysiące zostały ranne.
Po zamachach, NATO po raz pierwszy uruchomiło art. 5 Paktu Północnoatlantyckiego. (PAP)
Parada równości w Oslo odwołana. Islamista zaatakował między innymi pod klubem LGBT
[Tylko u nas] Bruszewski: Taliban ogłosił ministrów. Inauguracja była planowana na rocznicę ataku na WTC
Trump w orędziu o 11 września: Biden wyszedł na głupca
Bush: Rodzimi terroryści są "dziećmi tego samego plugawego ducha", co al-Kaida
Wstrząsające wspomnienia kobiety, która przeżyła dwa ataki na WTC. „Od razu wiedziałam, że to atak terrorystyczny”
