Błędy polityczne mszczą się wiekami.

Znajomość historii jest, niestety, znikoma wśród nie tylko zwykłych obywateli, ale  również polityków, stąd chyba często słyszy się  w dyskusjach o zakończeniu wojny na Ukrainie, by dla tzw. świętego spokoju pozostawić Krym w rękach rosyjskich. Niektórzy twierdzą nawet, że Krym był od wieków częścią Rosji. Tymczasem okazuje się, że w łapy carycy Katarzyny II wpadł dopiero po I Rozbiorze Rzeczpospolitej Obojga Narodów.

Z kolei ukraińskim odpowiednikiem polskiej Targowicy jest zawarta przez Chmielnickiego umowa Pierejesławska ze stycznia 1654 roku. Do dziś widać na Ukrainie ślady zaborów, bo są olbrzymie różnice między ziemiami utraconymi i skutkami ich okupacji przez Rosję. Pokój w całej Europie zależy teraz od tego, czy Rosja przegra i opuści wszystkie okupowane tereny, bo jeśli nie, to odbuduje siły i rozzuchwalona pójdzie dalej poszerzać imperium.

Warto przypomnieć choćby w zarysie historię Krymu.

Złota Orda lub Ulus Jochi to średniowieczne wielonarodowe państwo środkowej Eurazji istniejące w XIII-XV wieku. Od 1224 r. - Ulus był w obrębie imperium Czyngis-chana, a po jego upadku w drugiej połowie XIII w. stało się suwerennym państwem.

Jochi Ulus powstał w 1224 roku jako część imperium Czyngis-chana, kiedy przydzielił on Jochi Ulus swojemu najstarszemu synowi. Po śmierci Jochi jego synowie Orda-Ejen i Batu przejęli przywództwo nad jego ulusem, który znacznie rozszerzył swoje terytorium w wyniku najazdu mongolskiego na państwa Europy Wschodniej w latach 30. i 40. XII wieku.

W 1269 roku za panowania Chana Mengu-Timura uzyskało całkowitą niezależność, zachowując jedynie formalną zależność od centrum cesarskiego.

Na początku lat dwudziestych XIII wieku za panowania Chana Uzbeka islam stał się religią państwową.

W połowie XV wieku Ulus of Jochi podzielił się na kilka niezależnych chanatów; jego środkowa część – Wielka Orda – , nominalnie nadal uważana za najwyższą, przestała istnieć na początku XVI wieku i od tego czasu tytuł padiszah wielkiego kraju (wielkiego chana) przeszedł w ręce chanów krymskich.

Chanowie krymscy, uważając swoje państwo za spadkobiercę i następcę prawnego Złotej Ordy i Deszt-i-Kipczaka, nazywali siebie chanami „Wielkiej Hordy, Wielkiego Kraju i Tronu Krymu”. Pełny tytuł chanów krymskich, używany w oficjalnych dokumentach i korespondencji z obcymi władcami, różniący się nieznacznie w zależności od dokumentu na przestrzeni trzech wieków istnienia chanatu, brzmiał następująco:

 „Dzięki łasce i pomocy błogosławionego i najwyższego boga, wielka padyszah Wielkiej Hordy i Wielkiego Kraju, tron ​​u200bu200b Krym, wszyscy Nogais, górscy Czerkiesi, Tatowie z Tavgachami, step Kipchak i wszyscy Tatarzy”.

Głównym miastem Jurty Krymskiej było miasto Kyrym, znane również jako Solkhat (współczesny Stary Krym), które w 1266 roku stało się stolicą Chana Orana-Timura.

Kiedy na Krymie powstało niezależne od Hordy państwo (1441), stolicę przeniesiono do ufortyfikowanej górskiej fortecy Ery Kyrk, następnie do Salachik, położonego w dolinie u podnóża Ery Kyrk, i wreszcie w 1532 do nowo wybudowanego miasta Bakczysaraj.

W 1475 roku Imperium Osmańskie podbiło kolonie genueńskie i ostatni bastion Cesarstwa Bizantyjskiego - zamieszkane przez chrześcijan Księstwo Teodora.

W rosyjsko-ukraińskiej nauce historycznej dominuje idea Chanatu Krymskiego jako wasala Imperium Osmańskiego przez niemal cały okres jego istnienia. Istnieją jednak opinie, że Chanat Krymski był niezależnym państwem i nie był wasalem Imperium Osmańskiego.

Francuski historyk i geograf XVII wieku Duval D'Abbeville charakteryzuje stosunki Krymu z Imperium Osmańskim jako konfederację, czyli unię równych państw, w której państwa ją tworzące zachowują niezależność i posiadają własną władzę i administrację (Chanat Krymski bił własne monety, miał własne misje dyplomatyczne, a w meczetach Krymu czytano Chutbę na cześć Chana Krymskiego).

W wyniku wojny rosyjsko-tureckiej 10 lipca 1774 r., został zawarty bardzo korzystny dla Rosji traktat pokojowy Kyuchuk-Kainardzhi. Chanat Krymski został uznany za całkowicie niezależny od jakiejkolwiek siły zewnętrznej, „z wyjątkiem władzy własnego chana z pokolenia Czyngis”, a Rosja i Turcja zobowiązały się nie ingerować w sprawy Chanatu Krymskiego w żadnych okolicznościach. Porta odniosła również korzyść ze względu na fakt, że sułtan został uznany za najwyższego kalifa, a okoliczność ta spowodowała trudności i spory między Rosją a Turcją,  bo wśród muzułmanów życie religijno-ceremonialne i cywilno-prawne jest ze sobą powiązane, dlatego sułtan miał prawo ingerować w wewnętrzne sprawy Krymu, m.in. poprzez mianowanie qadis (sędziów). Na mocy traktatu Turcja uznała i Kinburn, Kercz i Yenikale za posiadłości rosyjskie, i swobodę żeglugi na Morzu Czarnym. Południowe wybrzeże Krymu przeszło od Imperium Osmańskiego do Chanatu Krymskiego.

8 (19) kwietnia 1783 roku cesarzowa rosyjska Katarzyna II wydała manifest, zgodnie z którym Krym, Taman i Kubań stały się własnością rosyjską, a 2 (13) lutego 1784 roku ogłosiła się „królową Taurydów Chersonis”. W ten sposób Krym został przyłączony do Imperium Rosyjskiego.

W lutym 1917 r. w Rosji wskutek rewolucji obalono autokrację, car abdykował i przestało istnieć Imperium Rosyjskie

Zatem Krym istniał jako część Imperium Rosyjskiego od 1783 do 1917 r., tj. 134 lata.

Rewolucja lutowa 1917 r. doprowadziła między innymi do aktywizacji i formacji organizacyjnej ruchów narodowo-demokratycznych na obrzeżach narodowych Rosji.

Muzułmański komitet wykonawczy zaczął aktywnie kierować życiem wewnętrznym Tatarów krymskich: przygotowywano zmiany w oświacie, wydawano gazety, podjęto kroki w celu utworzenia jednostek wojskowych Tatarów Krymskich, nawiązano kontakty z innymi ruchami narodowymi na terytorium Imperium Rosyjskiego.

Krymska Ludowa (Demokratyczna) Republika (Krym: Qırım Halq Cumhuriyeti, Kyrym Halq Cumhuriyeti, قريم خلق جمهوريتى) to podmiot państwowy, który domagał się przywrócenia suwerenności państwowej Tatarów krymskich na terytorium Krymu na Półwyspie Rzymskim w listopadzie 1917 r., jako część terytorium państwa krymsko-tatarskiego. Przestała  ona istnieć w styczniu 1918 roku po klęsce w starciu zbrojnym ze zwolennikami sowieckimi.

W dniach 1-2 października 1917 r. (w starym stylu) na zjeździe przedstawicieli organizacji krymsko-tatarskich, zwołanym przez Komitet Wykonawczy Musis, postanowiono, że w obecnej sytuacji politycznej kwestię przyszłych losów Krymu powinny rozstrzygnąć Kurultai Tatarów krymskich. 20 listopada 1917 r. wybrano Radę Przedstawicieli Ludowych (zbojkotowaną przez bolszewików), w której Tatarzy krymscy i Ukraińcy otrzymali po 3 mandaty, a Rosjanie 2 mandaty. Kurultai otwarto 26 listopada w Pałacu Chana w Bakczysaraju. Przejął on wszystkie uprawnienia Muzułmańskiego Komitetu Wykonawczego, ogłosił przywrócenie państwowości krymskiej na zasadzie republiki ludowej, po czym ogłosił się parlamentem państwa krymskiego.

Kongres wybrał przywódców Kurultai. Przewodniczącym był A. S. Aivazov, członkami prezydium byli J. Ablaev i Ablakim Ilmiy, sekretarzami byli S. Tarakchi i A. Bodaninsky.

Głosami czterdziestu do dwudziestu powołano Radę Dyrektorów (Katalog) – Rząd Krajowy. N. Celebidzhikhan został wybrany na przewodniczącego i dyrektora wymiaru sprawiedliwości; J. Seydamet został mianowany dyrektorem ds. zewnętrznych i wojskowych, S.J. został mianowany dyrektorem ds. finansów, a Awqafs. Chattatow; Dyrektor ds. Wyznań - A. Shukri; Dyrektor Edukacji Publicznej - A. Ozenbashly. Szefem Biura Dyrektoriatu był Tatar Litewski Leon Krichinsky.

Na czele rządu stanął Noman Celebidzhikhan. 13 grudnia 1917 r. Kurultai zatwierdzili „Zasadnicze ustawy krymsko-tatarskie” i utworzenie Krymskiej Republiki Demokratycznej. Nową republiką zaczął kierować katalog pięciu Tatarów krymskich.

Rząd Krymu opierał się na siłach zbrojnych „Kwatery Głównej Rewolucji Krymskiej”, utworzonej w listopadzie 1917 r. przez Komitet Wykonawczy Musiyska. Chęć utworzenia krymskich sił zbrojnych wyraziły także inne narody wielonarodowego Krymu.

Muzułmański korpus generała M.A. Sulkiewicza nigdy nie został przeniesiony na Krym, pozostając na froncie rumuńskim do końca swojego istnienia w warunkach całkowitej porażki armii, walk z bolszewikami i rumuńskiej okupacji. Po ofensywie armii austro-węgierskiej w marcu 1918 roku korpus został rozbrojony przez Austriaków pod Tyraspolem. Sam Sulkiewicz wraz z częścią żołnierzy korpusu, Tatarami krymskimi, mógł przybyć na Krym dopiero w kwietniu 1918 r., kiedy osiedliła się tam już część armii niemieckiej.

Próbując przejąć kontrolę nad całym półwyspem, 11 stycznia (24) 1918 r. rząd wysłał podległe mu wojska do Sewastopola, które zostały pokonane podczas bitew 12 (25) - 13 (26) stycznia z Czerwonymi. Następnie 14 stycznia (27) przy wsparciu sewastopolskiego oddziału Czerwonej Gwardii i marynarzy Floty Czarnomorskiej formacje tatarskie zostały wypędzone z Symferopola. D. Seydamet opuścił Krym, N. Chelebidzhikhan został aresztowany i osadzony w więzieniu w Sewastopolu, a 23 lutego tego samego roku w Sewastopolu został zabity bez procesu przez marynarzy, a jego ciało wrzucono do Morza Czarnego.

Krymski Rząd Regionalny to rząd na terytorium Półwyspu Krymskiego podczas wojny domowej w Rosji. Miał dwa różne składy: prozachodni rząd M. A. Sulkiewicza (25 czerwca - 15 listopada 1918 r.) i ziemstwo (prorosyjski) rząd SS Krym (15 listopada 1918 r. - kwiecień 1919).

Autonomiczna Krymsko-Socjalistyczna Republika Radziecka w ramach RFSRR została utworzona 18 października 1921 roku na części terytorium dawnej prowincji Taurydy. Na podstawie dekretu Wszechrosyjskiego Centralnego Komitetu Wykonawczego i Rady Komisarzy Ludowych w sprawie autonomii Krymskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej została ona utworzona „w granicach Półwyspu Krymskiego z istniejących okręgów: Dżankoj, Ewpatoria, Kercz, Sewastopol, Symferopol, Teodozja i Jałta”; Osobnemu rozważeniu poddano kwestię północnych granic republiki. Pierwsza konstytucja autonomii Krymu została przyjęta 10 listopada 1921 r. Językami urzędowymi są krymskotatarski i rosyjski.

Natychmiast po wyzwoleniu Krymu przez Armię Czerwoną kierownictwo ZSRR w maju 1944 r. rząd radziecki uznał cały naród krymskotatarski za zdrajców, bezpodstawnie oskarżając go o kolaborację i podjął decyzję o deportacji  z Krymu wszystkich Tatarów. Dekretem Prezydium Rady Najwyższej ZSRR z dnia 30 czerwca 1945 r. został on przekształcony z krymskiego ASRR w ramach RSFSR w region krymski w ramach RSFSR.

Przeniesienie regionu krymskiego z RSFSR do Ukraińskiej SRR (znane również jako „Przeniesienie Krymu na Ukrainę”) odbyło się na podstawie dekretu Prezydium Rady Najwyższej ZSRR z dnia 19 lutego 1954 r. (zatwierdzonego ustawą ZSRR 26 kwietnia tego samego roku).

Krym istniał w ramach RFSRR przez 33 lata (od 1921 do 1954).

W 1989 roku Rada Najwyższa ZSRR uznała deportację Tatarów za przestępczą i nielegalną. Przywrócenie Krymskiej Autonomicznej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej zostało zatwierdzone w Uchwale Rady Najwyższej ZSRR „W sprawie wniosków i propozycji komisji do spraw problemów Niemców radzieckich i narodu krymsko-tatarskiego” z dnia 28 listopada 1989 r. nr 845-1 , w którym zauważono, że „przywrócenie praw narodu krymsko-tatarskiego nie może zostać przeprowadzone bez przywrócenia autonomii Krymu poprzez utworzenie Krymskiej Autonomicznej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej w ramach Ukraińskiej SRR.

Od 2014 roku Krym został zajęty i jest okupowany  przez wojska Federacji Rosyjskiej.

 

PS

Ukraińska Targowica to Rada Perejasławska (ukr. Rada Perejasławska) - zebranie przedstawicieli Kozaków Zaporoskich pod przewodnictwem hetmana Bohdana Chmielnickiego, które odbyło się 8 (18) stycznia 1654 r. w Perejasławiu, na którym publicznie podjęto decyzję o obywatelstwie Kozaków carowi Aleksieja Michajłowicza, opieczętowanego przysięgą wierności, a także o wkroczeniu Armii Zaporoskiej do Królestwa Rosyjskiego na prawach autonomii.


 

POLECANE
Trump odwołał sekretarz bezpieczeństwa narodowego USA pilne
Trump odwołał sekretarz bezpieczeństwa narodowego USA

Prezydent USA Donald Trump ogłosił zmianę na stanowisku sekretarza bezpieczeństwa krajowego. Kristi Noem zakończy swoją misję z końcem marca, a kierowanie resortem przejmie republikański senator z Oklahomy Markwayne Mullin.

Pokolenie młodych bardziej konserwatywne niż starsi? Zaskakujące wyniki badania w 29 krajach Wiadomości
Pokolenie młodych bardziej konserwatywne niż starsi? Zaskakujące wyniki badania w 29 krajach

Nowe międzynarodowe badanie Ipsos wskazuje, że mężczyźni z tzw. pokolenia Z częściej niż starsze generacje prezentują tradycyjne podejście do ról kobiet i mężczyzn. Ponad połowa z nich uważa również, że działania na rzecz równości płci zaszły już zbyt daleko.

Rheinmetal planuje promować w Polsce niemiecki BWP Lynx w miejsce polskiego sprzętu? pilne
Rheinmetal planuje promować w Polsce niemiecki BWP Lynx w miejsce polskiego sprzętu?

Niemiecki koncern Rheinmetall coraz wyraźniej promuje w Polsce bojowy wóz piechoty Lynx KF41 jako rozwiązanie dla potrzeb polskiej armii. Pojazd został już publicznie przedstawiony jako alternatywna propozycja dla programu ciężkiego BWP Ratel, który dopiero powstaje w ramach PGZ i HSW.

Atak irańskich dronów na Azerbejdżan. Prezydent zapowiada działania odwetowe pilne
Atak irańskich dronów na Azerbejdżan. Prezydent zapowiada działania odwetowe

Po ataku dronów na lotnisko w azerskiej enklawie Nachiczewan prezydent Ilham Alijew ogłosił postawienie armii w stan najwyższej gotowości i polecił przygotowanie działań odwetowych. Baku oskarża o uderzenie Iran, który stanowczo zaprzecza i twierdzi, że za incydentem stoi Izrael.

Czarzasty zgłasza swoją propozycję, na co wydać miliardy z NBP z ostatniej chwili
Czarzasty zgłasza swoją propozycję, na co wydać miliardy z NBP

W środę prezydent Karol Nawrocki przedstawił alternatywną koncepcję finansowania bezpieczeństwa państwa w związku z objętym mechanizmem warunkowości kredytem z Unii Europejskiej w ramach programu SAFE. Włodzimierz Czarzasty postanowił przedstawić swój pomysł na zagospodarowanie środków NBP.

Zełenski wysuwa groźby pod adresem Orbana: „Chłopaki z nim porozmawiają w swoim języku” z ostatniej chwili
Zełenski wysuwa groźby pod adresem Orbana: „Chłopaki z nim porozmawiają w swoim języku”

Jak poinformowało radio RMF, Wołodymyr Zełenski w trakcie konferencji prasowej wyraził nadzieję, że unijna pożyczka dla Ukrainy nie będzie dłużej blokowana. Prezydent powiedział, że wstrzymuje ją "jedna osoba w Unii Europejskiej" i zapowiedział, że "przekaże jej adres ukraińskim Siłom Zbrojnym".

Robert Bąkiewicz spotkał ambasadora Niemiec. Zadał dwa pytania pilne
Robert Bąkiewicz spotkał ambasadora Niemiec. Zadał dwa pytania

Do niespodziewanej sytuacji doszło w Zamościu. Robert Bąkiewicz spotkał tam przypadkiem ambasadora Niemiec i postanowił zapytać go o sprawę reparacji wojennych oraz zwrot zrabowanych Polsce dzieł sztuki.

Glapiński ucina dezinformację o „polskim SAFE”. „Rezerwy NBP, w tym złoto, nie będą uszczuplone” z ostatniej chwili
Glapiński ucina dezinformację o „polskim SAFE”. „Rezerwy NBP, w tym złoto, nie będą uszczuplone”

Prezes Narodowego Banku Polskiego Adam Glapiński zapewnił, że zaangażowanie banku centralnego w projekt „polski SAFE 0 proc.” będzie odbywać się wyłącznie w granicach prawa. Podkreślił jednocześnie, że rezerwy NBP - w tym zgromadzone złoto - nie zostaną uszczuplone.

Parlament Europejski blokuje debatę na temat ingerencji KE w wybory z ostatniej chwili
Parlament Europejski blokuje debatę na temat ingerencji KE w wybory

W Parlamencie Europejskim wybuchło starcie polityczne po tym, jak Patriots for Europe oskarżyli większość izby o blokowanie debaty na temat rzekomej ingerencji Komisji Europejskiej w wybory krajowe.

Wielkie zmiany w kodeksie wyborczym przed 2027 r.? KO chce odwołać wszystkich komisarzy pilne
Wielkie zmiany w kodeksie wyborczym przed 2027 r.? KO chce odwołać wszystkich komisarzy

Senatorowie Koalicji Obywatelskiej złożyli projekt dużej nowelizacji kodeksu wyborczego. Jak informuje "Rzeczpospolita", zakłada on m.in. natychmiastowe wygaszenie kadencji wszystkich komisarzy wyborczych oraz zmiany w liczbie posłów wybieranych w poszczególnych okręgach.

REKLAMA

Błędy polityczne mszczą się wiekami.

Znajomość historii jest, niestety, znikoma wśród nie tylko zwykłych obywateli, ale  również polityków, stąd chyba często słyszy się  w dyskusjach o zakończeniu wojny na Ukrainie, by dla tzw. świętego spokoju pozostawić Krym w rękach rosyjskich. Niektórzy twierdzą nawet, że Krym był od wieków częścią Rosji. Tymczasem okazuje się, że w łapy carycy Katarzyny II wpadł dopiero po I Rozbiorze Rzeczpospolitej Obojga Narodów.

Z kolei ukraińskim odpowiednikiem polskiej Targowicy jest zawarta przez Chmielnickiego umowa Pierejesławska ze stycznia 1654 roku. Do dziś widać na Ukrainie ślady zaborów, bo są olbrzymie różnice między ziemiami utraconymi i skutkami ich okupacji przez Rosję. Pokój w całej Europie zależy teraz od tego, czy Rosja przegra i opuści wszystkie okupowane tereny, bo jeśli nie, to odbuduje siły i rozzuchwalona pójdzie dalej poszerzać imperium.

Warto przypomnieć choćby w zarysie historię Krymu.

Złota Orda lub Ulus Jochi to średniowieczne wielonarodowe państwo środkowej Eurazji istniejące w XIII-XV wieku. Od 1224 r. - Ulus był w obrębie imperium Czyngis-chana, a po jego upadku w drugiej połowie XIII w. stało się suwerennym państwem.

Jochi Ulus powstał w 1224 roku jako część imperium Czyngis-chana, kiedy przydzielił on Jochi Ulus swojemu najstarszemu synowi. Po śmierci Jochi jego synowie Orda-Ejen i Batu przejęli przywództwo nad jego ulusem, który znacznie rozszerzył swoje terytorium w wyniku najazdu mongolskiego na państwa Europy Wschodniej w latach 30. i 40. XII wieku.

W 1269 roku za panowania Chana Mengu-Timura uzyskało całkowitą niezależność, zachowując jedynie formalną zależność od centrum cesarskiego.

Na początku lat dwudziestych XIII wieku za panowania Chana Uzbeka islam stał się religią państwową.

W połowie XV wieku Ulus of Jochi podzielił się na kilka niezależnych chanatów; jego środkowa część – Wielka Orda – , nominalnie nadal uważana za najwyższą, przestała istnieć na początku XVI wieku i od tego czasu tytuł padiszah wielkiego kraju (wielkiego chana) przeszedł w ręce chanów krymskich.

Chanowie krymscy, uważając swoje państwo za spadkobiercę i następcę prawnego Złotej Ordy i Deszt-i-Kipczaka, nazywali siebie chanami „Wielkiej Hordy, Wielkiego Kraju i Tronu Krymu”. Pełny tytuł chanów krymskich, używany w oficjalnych dokumentach i korespondencji z obcymi władcami, różniący się nieznacznie w zależności od dokumentu na przestrzeni trzech wieków istnienia chanatu, brzmiał następująco:

 „Dzięki łasce i pomocy błogosławionego i najwyższego boga, wielka padyszah Wielkiej Hordy i Wielkiego Kraju, tron ​​u200bu200b Krym, wszyscy Nogais, górscy Czerkiesi, Tatowie z Tavgachami, step Kipchak i wszyscy Tatarzy”.

Głównym miastem Jurty Krymskiej było miasto Kyrym, znane również jako Solkhat (współczesny Stary Krym), które w 1266 roku stało się stolicą Chana Orana-Timura.

Kiedy na Krymie powstało niezależne od Hordy państwo (1441), stolicę przeniesiono do ufortyfikowanej górskiej fortecy Ery Kyrk, następnie do Salachik, położonego w dolinie u podnóża Ery Kyrk, i wreszcie w 1532 do nowo wybudowanego miasta Bakczysaraj.

W 1475 roku Imperium Osmańskie podbiło kolonie genueńskie i ostatni bastion Cesarstwa Bizantyjskiego - zamieszkane przez chrześcijan Księstwo Teodora.

W rosyjsko-ukraińskiej nauce historycznej dominuje idea Chanatu Krymskiego jako wasala Imperium Osmańskiego przez niemal cały okres jego istnienia. Istnieją jednak opinie, że Chanat Krymski był niezależnym państwem i nie był wasalem Imperium Osmańskiego.

Francuski historyk i geograf XVII wieku Duval D'Abbeville charakteryzuje stosunki Krymu z Imperium Osmańskim jako konfederację, czyli unię równych państw, w której państwa ją tworzące zachowują niezależność i posiadają własną władzę i administrację (Chanat Krymski bił własne monety, miał własne misje dyplomatyczne, a w meczetach Krymu czytano Chutbę na cześć Chana Krymskiego).

W wyniku wojny rosyjsko-tureckiej 10 lipca 1774 r., został zawarty bardzo korzystny dla Rosji traktat pokojowy Kyuchuk-Kainardzhi. Chanat Krymski został uznany za całkowicie niezależny od jakiejkolwiek siły zewnętrznej, „z wyjątkiem władzy własnego chana z pokolenia Czyngis”, a Rosja i Turcja zobowiązały się nie ingerować w sprawy Chanatu Krymskiego w żadnych okolicznościach. Porta odniosła również korzyść ze względu na fakt, że sułtan został uznany za najwyższego kalifa, a okoliczność ta spowodowała trudności i spory między Rosją a Turcją,  bo wśród muzułmanów życie religijno-ceremonialne i cywilno-prawne jest ze sobą powiązane, dlatego sułtan miał prawo ingerować w wewnętrzne sprawy Krymu, m.in. poprzez mianowanie qadis (sędziów). Na mocy traktatu Turcja uznała i Kinburn, Kercz i Yenikale za posiadłości rosyjskie, i swobodę żeglugi na Morzu Czarnym. Południowe wybrzeże Krymu przeszło od Imperium Osmańskiego do Chanatu Krymskiego.

8 (19) kwietnia 1783 roku cesarzowa rosyjska Katarzyna II wydała manifest, zgodnie z którym Krym, Taman i Kubań stały się własnością rosyjską, a 2 (13) lutego 1784 roku ogłosiła się „królową Taurydów Chersonis”. W ten sposób Krym został przyłączony do Imperium Rosyjskiego.

W lutym 1917 r. w Rosji wskutek rewolucji obalono autokrację, car abdykował i przestało istnieć Imperium Rosyjskie

Zatem Krym istniał jako część Imperium Rosyjskiego od 1783 do 1917 r., tj. 134 lata.

Rewolucja lutowa 1917 r. doprowadziła między innymi do aktywizacji i formacji organizacyjnej ruchów narodowo-demokratycznych na obrzeżach narodowych Rosji.

Muzułmański komitet wykonawczy zaczął aktywnie kierować życiem wewnętrznym Tatarów krymskich: przygotowywano zmiany w oświacie, wydawano gazety, podjęto kroki w celu utworzenia jednostek wojskowych Tatarów Krymskich, nawiązano kontakty z innymi ruchami narodowymi na terytorium Imperium Rosyjskiego.

Krymska Ludowa (Demokratyczna) Republika (Krym: Qırım Halq Cumhuriyeti, Kyrym Halq Cumhuriyeti, قريم خلق جمهوريتى) to podmiot państwowy, który domagał się przywrócenia suwerenności państwowej Tatarów krymskich na terytorium Krymu na Półwyspie Rzymskim w listopadzie 1917 r., jako część terytorium państwa krymsko-tatarskiego. Przestała  ona istnieć w styczniu 1918 roku po klęsce w starciu zbrojnym ze zwolennikami sowieckimi.

W dniach 1-2 października 1917 r. (w starym stylu) na zjeździe przedstawicieli organizacji krymsko-tatarskich, zwołanym przez Komitet Wykonawczy Musis, postanowiono, że w obecnej sytuacji politycznej kwestię przyszłych losów Krymu powinny rozstrzygnąć Kurultai Tatarów krymskich. 20 listopada 1917 r. wybrano Radę Przedstawicieli Ludowych (zbojkotowaną przez bolszewików), w której Tatarzy krymscy i Ukraińcy otrzymali po 3 mandaty, a Rosjanie 2 mandaty. Kurultai otwarto 26 listopada w Pałacu Chana w Bakczysaraju. Przejął on wszystkie uprawnienia Muzułmańskiego Komitetu Wykonawczego, ogłosił przywrócenie państwowości krymskiej na zasadzie republiki ludowej, po czym ogłosił się parlamentem państwa krymskiego.

Kongres wybrał przywódców Kurultai. Przewodniczącym był A. S. Aivazov, członkami prezydium byli J. Ablaev i Ablakim Ilmiy, sekretarzami byli S. Tarakchi i A. Bodaninsky.

Głosami czterdziestu do dwudziestu powołano Radę Dyrektorów (Katalog) – Rząd Krajowy. N. Celebidzhikhan został wybrany na przewodniczącego i dyrektora wymiaru sprawiedliwości; J. Seydamet został mianowany dyrektorem ds. zewnętrznych i wojskowych, S.J. został mianowany dyrektorem ds. finansów, a Awqafs. Chattatow; Dyrektor ds. Wyznań - A. Shukri; Dyrektor Edukacji Publicznej - A. Ozenbashly. Szefem Biura Dyrektoriatu był Tatar Litewski Leon Krichinsky.

Na czele rządu stanął Noman Celebidzhikhan. 13 grudnia 1917 r. Kurultai zatwierdzili „Zasadnicze ustawy krymsko-tatarskie” i utworzenie Krymskiej Republiki Demokratycznej. Nową republiką zaczął kierować katalog pięciu Tatarów krymskich.

Rząd Krymu opierał się na siłach zbrojnych „Kwatery Głównej Rewolucji Krymskiej”, utworzonej w listopadzie 1917 r. przez Komitet Wykonawczy Musiyska. Chęć utworzenia krymskich sił zbrojnych wyraziły także inne narody wielonarodowego Krymu.

Muzułmański korpus generała M.A. Sulkiewicza nigdy nie został przeniesiony na Krym, pozostając na froncie rumuńskim do końca swojego istnienia w warunkach całkowitej porażki armii, walk z bolszewikami i rumuńskiej okupacji. Po ofensywie armii austro-węgierskiej w marcu 1918 roku korpus został rozbrojony przez Austriaków pod Tyraspolem. Sam Sulkiewicz wraz z częścią żołnierzy korpusu, Tatarami krymskimi, mógł przybyć na Krym dopiero w kwietniu 1918 r., kiedy osiedliła się tam już część armii niemieckiej.

Próbując przejąć kontrolę nad całym półwyspem, 11 stycznia (24) 1918 r. rząd wysłał podległe mu wojska do Sewastopola, które zostały pokonane podczas bitew 12 (25) - 13 (26) stycznia z Czerwonymi. Następnie 14 stycznia (27) przy wsparciu sewastopolskiego oddziału Czerwonej Gwardii i marynarzy Floty Czarnomorskiej formacje tatarskie zostały wypędzone z Symferopola. D. Seydamet opuścił Krym, N. Chelebidzhikhan został aresztowany i osadzony w więzieniu w Sewastopolu, a 23 lutego tego samego roku w Sewastopolu został zabity bez procesu przez marynarzy, a jego ciało wrzucono do Morza Czarnego.

Krymski Rząd Regionalny to rząd na terytorium Półwyspu Krymskiego podczas wojny domowej w Rosji. Miał dwa różne składy: prozachodni rząd M. A. Sulkiewicza (25 czerwca - 15 listopada 1918 r.) i ziemstwo (prorosyjski) rząd SS Krym (15 listopada 1918 r. - kwiecień 1919).

Autonomiczna Krymsko-Socjalistyczna Republika Radziecka w ramach RFSRR została utworzona 18 października 1921 roku na części terytorium dawnej prowincji Taurydy. Na podstawie dekretu Wszechrosyjskiego Centralnego Komitetu Wykonawczego i Rady Komisarzy Ludowych w sprawie autonomii Krymskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej została ona utworzona „w granicach Półwyspu Krymskiego z istniejących okręgów: Dżankoj, Ewpatoria, Kercz, Sewastopol, Symferopol, Teodozja i Jałta”; Osobnemu rozważeniu poddano kwestię północnych granic republiki. Pierwsza konstytucja autonomii Krymu została przyjęta 10 listopada 1921 r. Językami urzędowymi są krymskotatarski i rosyjski.

Natychmiast po wyzwoleniu Krymu przez Armię Czerwoną kierownictwo ZSRR w maju 1944 r. rząd radziecki uznał cały naród krymskotatarski za zdrajców, bezpodstawnie oskarżając go o kolaborację i podjął decyzję o deportacji  z Krymu wszystkich Tatarów. Dekretem Prezydium Rady Najwyższej ZSRR z dnia 30 czerwca 1945 r. został on przekształcony z krymskiego ASRR w ramach RSFSR w region krymski w ramach RSFSR.

Przeniesienie regionu krymskiego z RSFSR do Ukraińskiej SRR (znane również jako „Przeniesienie Krymu na Ukrainę”) odbyło się na podstawie dekretu Prezydium Rady Najwyższej ZSRR z dnia 19 lutego 1954 r. (zatwierdzonego ustawą ZSRR 26 kwietnia tego samego roku).

Krym istniał w ramach RFSRR przez 33 lata (od 1921 do 1954).

W 1989 roku Rada Najwyższa ZSRR uznała deportację Tatarów za przestępczą i nielegalną. Przywrócenie Krymskiej Autonomicznej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej zostało zatwierdzone w Uchwale Rady Najwyższej ZSRR „W sprawie wniosków i propozycji komisji do spraw problemów Niemców radzieckich i narodu krymsko-tatarskiego” z dnia 28 listopada 1989 r. nr 845-1 , w którym zauważono, że „przywrócenie praw narodu krymsko-tatarskiego nie może zostać przeprowadzone bez przywrócenia autonomii Krymu poprzez utworzenie Krymskiej Autonomicznej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej w ramach Ukraińskiej SRR.

Od 2014 roku Krym został zajęty i jest okupowany  przez wojska Federacji Rosyjskiej.

 

PS

Ukraińska Targowica to Rada Perejasławska (ukr. Rada Perejasławska) - zebranie przedstawicieli Kozaków Zaporoskich pod przewodnictwem hetmana Bohdana Chmielnickiego, które odbyło się 8 (18) stycznia 1654 r. w Perejasławiu, na którym publicznie podjęto decyzję o obywatelstwie Kozaków carowi Aleksieja Michajłowicza, opieczętowanego przysięgą wierności, a także o wkroczeniu Armii Zaporoskiej do Królestwa Rosyjskiego na prawach autonomii.



 

Polecane