Co musisz wiedzieć
- KE przymierza się do zastąpienia przynajmniej części sędziów sztuczną inteligencją.
- Przewidywana jest cyfrowa transformacja systemów wymiaru sprawiedliwości.
- Zastosowanie AI w tak wrażliwym obszarze jak sądownictwo niesie za sobą wiele zagrożeń.
Ten strategiczny plan działania ma na celu przyspieszenie cyfryzacji systemów wymiaru sprawiedliwości w całej UE, wzmacniając pozycję obywateli, przedsiębiorstw i pracowników wymiaru sprawiedliwości poprzez innowacje i współpracę transgraniczną.
AI obniży koszty sądowe
Pakiet Digital Justice obejmuje strategię DigitalJustice@2030 i europejską strategię szkolenia kadr wymiaru sprawiedliwości na lata 2025-2030. Łącznie strategie te będą napędzać cyfrową transformację systemów wymiaru sprawiedliwości, wykorzystując najnowocześniejsze technologie, takie jak sztuczna inteligencja (AI), w celu zwiększenia wydajności, obniżenia kosztów i poprawy dostępu wszystkich do wymiaru sprawiedliwości.
Należy promować wykorzystanie narzędzi sztucznej inteligencji w wymiarze sprawiedliwości, aby osiągnąć wzrost wydajności, umożliwiając sędziom skupienie się na zadaniach wymagających ludzkiego osądu. Komisja będzie wspierać państwa członkowskie w zakresie wdrażania sztucznej inteligencji w wymiarze sprawiedliwości, a także omawiać wykorzystanie systemów sztucznej inteligencji wysokiego ryzyka w wymiarze sprawiedliwości
- stwierdza Komisja Europejska.
Plany KE
Strategia Digital Justice @2030 przedstawia 14 wykonalnych kroków, które pomogą państwom członkowskim uwolnić potencjał sztucznej inteligencji i narzędzi cyfrowych w systemach wymiaru sprawiedliwości, w tym:
- Promowanie wymiany najlepszych praktyk między państwami członkowskimi w zakresie narzędzi cyfrowych wykorzystywanych przez prawników w całej UE, hostowanych na Europejskim Portalu e-Sprawiedliwości;
- Opracowanie zestawu narzędzi umożliwiającego państwom członkowskim dzielenie się narzędziami informatycznymi i sztuczną inteligencją wykorzystywanymi w wymiarze sprawiedliwości w celu przyspieszenia cyfryzacji i pomocy w generowaniu oszczędności;
- Wzmocnienie Europejskiej Przestrzeni Danych Prawnych w celu dalszego ułatwienia dostępu online do prawodawstwa i orzecznictwa, wykorzystując dostęp do większej liczby danych sądowych w celu opracowania narzędzi sztucznej inteligencji dostosowanych do potrzeb systemów wymiaru sprawiedliwości.
Komisja przeprowadzi badanie mające na celu znalezienie europejskiego rozwiązania problemów technicznych wynikających ze współpracy między systemami sądowymi, a mianowicie pomoc w przezwyciężeniu wyzwań związanych z interoperacyjnością w transgranicznych wideokonferencjach.
Strategia ta ma na celu "stworzenie systemu wymiaru sprawiedliwości, który będzie zwinny, inkluzywny i dostosowany do ery cyfrowej, poprzez usuwanie barier technicznych i promowanie harmonizacji".
Cyfrowa praktyka
Ponadto europejska strategia szkolenia kadr wymiaru sprawiedliwości na lata 2025-2030 pomoże zapewnić, że wszyscy pracownicy wymiaru sprawiedliwości (od sędziów i prokuratorów po pracowników sądów i innych prawników) będą odpowiednio przygotowani do wdrażania wymiaru sprawiedliwości cyfrowej w praktyce. Komisja podkreśla potrzebę wykwalifikowanych i znających się na technologii specjalistów w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości, aby zapewnić powodzenie transformacji i cyfryzacji systemów wymiaru sprawiedliwości w całej UE
- czytamy w oficjalnym komunikacie.
Szkolenie kadr
Strategia szkolenia kadr wymiaru sprawiedliwości obejmuje szkolenia praktyczne, na przykład na temat cyfrowych systemów zarządzania sprawami, cyfrowych narzędzi współpracy transgranicznej i bezpiecznych technologii komunikacyjnych; oraz dalsze działania podnoszące świadomość na temat wpływu narzędzi cyfrowych i sztucznej inteligencji na wymiar sprawiedliwości. Sędziowie i inni pracownicy wymiaru sprawiedliwości również muszą mieć odpowiednie przeszkolenie, aby stosować prawo cyfrowe UE, takie jak ustawa o usługach cyfrowych. Szkolenia krajowe i finansowane przez UE powinny być dalej ujednolicone, aby stworzyć synergię i zwiększyć długoterminowy wpływ szkoleń sądowych i dostępnych budżetów.
Zdigitalizowane systemy wymiaru sprawiedliwości są niezbędne dla atrakcyjnego środowiska biznesowego i inwestycyjnego. Poprawiają przejrzystość, zmniejszają opóźnienia oraz czynią procedury bardziej wydajnymi i dostępnymi - szczególnie w sprawach transgranicznych. Są one również bardziej odporne w czasach kryzysu - czego dowodem jest pandemia Covid-19 - prowadzą do oszczędności kosztów i umożliwiają wszystkim szybki, bezpieczny i przejrzysty dostęp do wymiaru sprawiedliwości
- przekonuje Komisja Europejska.
Promując wykorzystanie narzędzi cyfrowych i sztucznej inteligencji, pakiet dotyczący sprawiedliwości cyfrowej 2030 pomoże uczynić systemy wymiaru sprawiedliwości w całej UE bardziej wydajnymi, odpornymi i dostępnymi dla obywateli i przedsiębiorstw, aby wspierać konkurencyjność i wzrost gospodarczy Europy
- dodaje, argumentując przy tym, że "przyczynia się do szerszego unijnego programu polityki dekady cyfrowej, którego celem jest udostępnienie wszystkich kluczowych usług publicznych w Internecie do 2030 r.".
Komentarz
Zastosowanie AI w tak wrażliwym obszarze jak sądownictwo niesie za sobą wiele zagrożeń. Po pierwsze, może się okazać, że obywatele staną się zakładnikami algorytmów, a zatem zostaną na nich wymuszone zachowania czy działania, których by nie chcieli. Po drugie, duże ryzyko stanowi fakt, że sztuczna inteligencja - nawet ta najbardziej zaawansowana - halucynuje, co oznacza, że nie można jej powierzyć osądu dotyczącego ludzkiego życia. Po trzecie, wątpliwości budzi sam akt DSA. Zagrożenia związane z DSA, czyli Aktem o usługach cyfrowych, obejmują ryzyko nadmiernej cenzury, nadużyć i upolitycznienia w procesie wdrażania przepisów, a także potencjalne ograniczenie dostępu do rynku UE dla firm spoza Unii. DSA przewiduje dodanie do ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną mechanizmu pozwalającego na blokowanie treści w Internecie w drodze decyzji administracyjnych, mimo iż prawo nie nakłada na Polskę obowiązku wprowadzenia takiego rozwiązania. Cyfryzacja wymiaru sprawiedliwości w tym kształcie, w jakim jest obecnie, może jedynie usprawnić ten proces i pogłębić patologie.
