616 lat temu pod Grunwaldem wojska polsko-litewskie pokonały armię Zakonu Krzyżackiego

Jedna z największych bitew średniowiecznej Europy

Bitwa pod Grunwaldem była jednym z największych starć zbrojnych średniowiecznej Europy. Rozegrała się 15 lipca 1410 roku na terenach położonych między Grunwaldem, Stębarkiem i Łodwigowem, podczas wielkiej wojny Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego z zakonem krzyżackim.

Po jednej stronie stanęły połączone wojska polskie i litewsko-ruskie, wspierane między innymi przez oddziały tatarskie, czeskie i mołdawskie. Armią dowodzili król Polski Władysław II Jagiełło oraz wielki książę litewski Witold.

Ich przeciwnikiem były wojska zakonu krzyżackiego pod dowództwem wielkiego mistrza Ulricha von Jungingena. W armii zakonnej walczyli również rycerze i najemnicy przybyli z różnych części Europy. Dokładna liczebność obu stron pozostaje przedmiotem sporów historyków, jednak przyjmuje się, że w bitwie uczestniczyło łącznie kilkadziesiąt tysięcy ludzi.

Zwycięstwo, które nie doprowadziło do upadku zakonu

Bitwa zakończyła się zdecydowanym zwycięstwem wojsk polsko-litewskich i klęską armii krzyżackiej. W walce zginęli wielki mistrz Ulrich von Jungingen oraz wielu najważniejszych dostojników zakonu.

Zwycięstwo nie doprowadziło jednak do zdobycia Malborka ani całkowitego rozbicia państwa krzyżackiego. Wojska Jagiełły ruszyły w stronę stolicy zakonu stosunkowo wolno, co dało Krzyżakom czas na przygotowanie obrony. Jej organizacją zajął się komtur Świecia Henryk von Plauen, który po bitwie zgromadził w Malborku ocalałe oddziały, zapasy i posiłki.

Oblężenie zamku rozpoczęło się 25 lipca 1410 roku, a więc dziesięć dni po bitwie. Malbork był już wówczas przygotowany do obrony. Mimo że kolejne pruskie miasta i zamki uznawały władzę Jagiełły, oblężenie przeciągało się i nie przynosiło rozstrzygnięcia.

Po wycofaniu się części wojsk litewskich oraz wobec problemów z zaopatrzeniem i zagrożenia ze strony sojuszników zakonu Jagiełło odstąpił od oblężenia. Wojna trwała jednak nadal. Jednym z jej ostatnich większych starć była zwycięska dla strony polskiej bitwa pod Koronowem, rozegrana 10 października 1410 roku.

Wielką wojnę zakończył zawarty 1 lutego 1411 roku pierwszy pokój toruński. Jego postanowienia były znacznie mniej korzystne dla Polski i Litwy, niż można było oczekiwać po zwycięstwie odniesionym pod Grunwaldem.

Czytaj również

16. rocznica katastrofy smoleńskiej. Uroczystości w całej Polsce

Prezydent uczcił 21. rocznicę śmierci Jana Pawła II

Prezydent: Ignorowanie imperialnych ambicji Rosji zawsze kończyło się tragedią

81. rocznica wyzwolenia więźniów Auschwitz–Birkenau. Karol Nawrocki: Za każdą zbrodnię trzeba zapłacić i przeprosić

Solidarność uczci 45. rocznicę strajku na Podbeskidziu

Zachodniopomorska "S" złożyła kwiaty pod tablicą upamiętniającą Longina Komołowskiego

Przebieg bitwy pod Grunwaldem

Rankiem 15 lipca 1410 roku obie armie stanęły naprzeciw siebie. Wojska polsko-litewskie zajęły pozycje częściowo osłonięte przez lasy, natomiast armia krzyżacka oczekiwała na otwartym terenie.

Przed rozpoczęciem walk wielki mistrz wysłał do Jagiełły i Witolda dwóch heroldów, którzy przekazali im dwa miecze. Dar miał być prowokacją i zachętą do szybszego podjęcia walki. W polskiej tradycji miecze te stały się jednym z najważniejszych symboli zwycięstwa grunwaldzkiego.

Według relacji Jana Długosza przed rozpoczęciem natarcia wojska polskie zaśpiewały pieśń „Bogurodzica”. Ustalono również hasła pozwalające żołnierzom rozpoznawać się podczas walki. Miały one brzmieć: „Kraków” i „Wilno”.

Bitwa rozpoczęła się od natarcia wojsk litewsko-ruskich i tatarskich na lewe skrzydło armii krzyżackiej. Po ciężkich walkach znaczna część sił litewskich wycofała się z pola bitwy. Historycy nie są zgodni, czy był to niekontrolowany odwrót, czy też przynajmniej częściowo zaplanowany manewr taktyczny.

Główny ciężar walki przejęły następnie chorągwie polskie. W pewnym momencie Krzyżakom udało się zdobyć wielką chorągiew Królestwa Polskiego, została ona jednak szybko odbita.

W decydującej fazie bitwy wielki mistrz Ulrich von Jungingen wprowadził do walki odwodowe chorągwie zakonne. Manewr nie przyniósł oczekiwanego rezultatu. Wojska krzyżackie zostały otoczone, a wielki mistrz poległ wraz z licznymi dostojnikami zakonu.

Starcie trwało kilka godzin i zakończyło się całkowitym rozbiciem głównych sił krzyżackich. Część uciekających żołnierzy zakonu zginęła podczas pościgu, a wielu innych dostało się do niewoli.

Znaczenie bitwy pod Grunwaldem

Zwycięstwo pod Grunwaldem poważnie osłabiło militarną i polityczną pozycję zakonu krzyżackiego. Nie doprowadziło wprawdzie do natychmiastowego upadku państwa zakonnego, ale zakończyło okres jego dominacji w regionie.

Bitwa umocniła jednocześnie znaczenie monarchii Jagiellonów w Europie Środkowo-Wschodniej. Pokazała również skuteczność współpracy Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego, mimo różnic interesów występujących między Jagiełłą a Witoldem.

Istotnym elementem kampanii grunwaldzkiej była przeprawa wojsk przez Wisłę pod Czerwińskiem. Wykorzystano tam przygotowany wcześniej most łyżwowy, uznawany za jedno z najważniejszych osiągnięć organizacyjnych i inżynieryjnych całej wyprawy.

Po bitwie Jagiełło polecił odnaleźć ciało Ulricha von Jungingena i odesłać je z honorami do Malborka. Do najważniejszych trofeów należały zdobyte chorągwie krzyżackie, które przewieziono do Krakowa i umieszczono w katedrze wawelskiej.

Wygląd chorągwi został opisany i przedstawiony przez Jana Długosza w powstałym w XV wieku dziele Banderia Prutenorum. Rękopis zawiera opisy i ilustracje 56 chorągwi, choć nie wszystkie musiały zostać zdobyte bezpośrednio podczas bitwy pod Grunwaldem.

W 1797 roku zachowane na Wawelu chorągwie zostały zabrane przez wojska austriackie. W XX wieku wykonano ich rekonstrukcje na podstawie dzieła Długosza. Podczas okupacji niemieckiej zostały one wywiezione z Krakowa do Malborka.

Innym ważnym symbolem zwycięstwa były dwa miecze przekazane Jagielle i Witoldowi przed bitwą. Przez wiele lat przechowywano je w skarbcu koronnym na Wawelu. W XIX wieku trafiły do kolekcji Czartoryskich w Puławach, a następnie zostały przejęte przez władze rosyjskie. Ich dalsze losy pozostają nieznane.

Powrót Jagiełły do Krakowa

Uroczysty powrót Władysława Jagiełły do Krakowa nastąpił 25 listopada 1411 roku, już po zakończeniu wojny i zawarciu pierwszego pokoju toruńskiego. Władca wyruszył pieszo z Niepołomic, a jego droga do stolicy miała charakter dziękczynnej pielgrzymki.

Jagiełło przeszedł między innymi przez Wieliczkę i Kazimierz. Towarzyszyli mu przedstawiciele duchowieństwa oraz rycerstwa, a przed orszakiem niesiono zdobyte chorągwie krzyżackie.

Procesja zatrzymała się na Skałce, gdzie oddano hołd św. Stanisławowi, uznawanemu za patrona Królestwa Polskiego. Następnie orszak udał się na Wawel. Zdobyte chorągwie zawieszono w katedrze wokół grobu św. Stanisława.

Uroczystości te zapoczątkowały wielowiekową tradycję upamiętniania zwycięstwa pod Grunwaldem, które stało się jednym z najważniejszych wydarzeń w polskiej pamięci historycznej.