Polski Gen Wolności dał o sobie znać w Czerwcu 1976

Iluzja dobrobytu na kredyt i bolesne zderzenie z rzeczywistością

Pierwsza połowa lat 70. pod rządami Edwarda Gierka miała być złotą erą Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Konsumpcja na kredyt, zachodnie licencje, wielkie, państwowe inwestycje – wszystko to tworzyło propagandową iluzję „dziesiątej potęgi gospodarczej świata”. Centralnie planowana gospodarka socjalistyczna, pozbawiona wolnorynkowej efektywności i suwerenności, musiała jednak w końcu zbankrutować. Zagraniczne pożyczki przejedzono, a na rynku zaczęło brakować podstawowych towarów.

Władza, zdając sobie sprawę z nadciągającej katastrofy, postanowiła potajemnie przygotować grunt pod bolesne uderzenie w portfele obywateli. Przez tygodnie komunistyczny aparat medialny karmił Polaków opowieściami o „kryzysie żywnościowym na świecie” czy „wzroście cen na rynkach zachodnich”.

Finał nastąpił wieczorem 24 czerwca 1976 roku. Premier Piotr Jaroszewicz w radiowo-telewizyjnym przemówieniu, ukrywając prawdę pod płaszczykiem nowomowy o „strukturze cen”, ogłosił drastyczne podwyżki. Żywność miała zdrożeć z dnia na dzień o kilkadziesiąt procent, w tym mięso o niemal 70%. Dla przeciętnej polskiej rodziny oznaczało to jedno: nędzę.

Polskie protesty nigdy nie zaczynały się od abstrakcyjnych teorii politycznych. Iskrą, która dawała żar, zawsze były sprawy najbardziej przyziemne, dotykające codziennego bytu – prawo do wykarmienia rodziny, godziwa płaca i sprzeciw wobec państwa, które bezczelnie łupiło swoich obywateli.

Budzi się polski gen wolności

Reakcja była natychmiastowa. Rankiem 25 czerwca robotnicy w całym kraju, zamiast stanąć przy maszynach, rozpoczęli strajk. Praca zamarła w 97 zakładach. Ludzie wyszli na ulice. W Radomiu, gdzie zastrajkowały Zakłady Metalowe im. gen. Waltera, wielotysięczny tłum ruszył pod gmach Komitetu Wojewódzkiego PZPR. W warszawskim Ursusie robotnicy zablokowali międzynarodową linię kolejową, rozkręcając szyny. Podobne sceny rozgrywały się w Płocku.

I wtedy wydarzyło się to, co w polskim genomie najpiękniejsze. Gdy robotnicy zobaczyli, jak wielu ich jest, gdy poczuli wspólnotę i własną siłę, protest o podłożu czysto socjalnym i ekonomicznym błyskawicznie ewoluował. Zadziałał polski gen wolności. Zwykły gniew na drożyznę przerodził się w narodowy zryw. Ludzie uświadomili sobie, że nie walczą tylko o tańszą kiełbasę czy masło – walczą z nieludzkim systemem namiestników Moskwy, który więzi ich Ojczyznę. Na ustach protestujących obok haseł bytowych pojawiły się żądania wolności słowa, wolnych wyborów i zrzucenia sowieckiego jarzma. Prawdziwa suwerenność stała się celem nadrzędnym.

Bestialstwo "władzy ludowej"

Komuniści, choć przerażeni skalą oporu, natychmiast uruchomili aparat przemocy, przygotowywany wcześniej w ramach tajnej operacji „Lato 76”. Chociaż premier Jaroszewicz w panice wycofał się z podwyżek, na ulice Radomia, Ursusa i Płocka rzucono tysiące funkcjonariuszy ZOMO i esbeków.

Pacyfikacja była niezwykle brutalna. Użyto gazów łzawiących i armatek wodnych. Po spacyfikowaniu demonstracji rozpoczęło się polowanie na ludzi. Zatrzymano tysiące osób, które poddawano sadystycznym torturom. Symbolem tamtych dni stały się tzw. „ścieżki zdrowia” – szpalery milicjantów bijących bezbronnych, skutych robotników pałkami do utraty przytomności. Wyrzucano z pracy z wilczymi biletami, skazywano w trybie przyspieszonym na wieloletnie więzienia. Swoje życie za wspieranie robotników oddał m.in. niezłomny kapłan, ksiądz Roman Kotlarz, zamęczony przez bezpiekę.

Kamień węgielny pod wielką Solidarność

Komuniści myśleli, że pałkami i terrorem złamią ducha narodu. Pomylili się dramatycznie. To właśnie to bezgraniczne bestialstwo władzy otworzyło Polakom oczy na fakt, że w pojedynkę nie mają szans. Zrozumiano, że robotnicza krew i pot muszą zostać przekute w zorganizowaną strukturę.

Czerwiec '76 skonsolidował opór. To w obronie bitych i prześladowanych robotników z Radomia i Ursusa zjednoczyła się polska inteligencja i ludzie Kościoła, tworząc we wrześniu 1976 roku Komitet Obrony Robotników z Antonim Macierewiczem i Janem Olszewskim na czele.

Tamte czerwcowe dni były pierwszym, fundamentalnym krokiem. To z tamtego gniewu, z tamtej solidarności w cierpieniu i z twardego, robotniczego oporu narodził się cztery lata później, w sierpniu 1980 roku, największy i najważniejszy związek zawodowy w historii świata – NSZZ „Solidarność”. Bez determinacji ludzi z Czerwca '76, bez ich odwagi w walce o chleb i godność, nie byłoby wolnej Polski. Cześć i chwała bohaterom robotniczego Czerwca!