Raport Stiftung Wissenschaft und Politik

Jak pokazuje raport Amrei Meier z niemieckiego think tanku Stiftung Wissenschaft und Politik (SWP) z lutego 2026 roku, państwa, organizacje międzynarodowe i prywatni dostawcy wykorzystują platformy cyfrowe, systemy biometryczne oraz algorytmy do bardziej precyzyjnego sterowania migracją.

Jednocześnie migranci mają sami korzystać z narzędzi cyfrowych, by zdobywać informacje, planować decyzje i znajdować pracę. Ta ewolucja nie tylko ma usprawniać operacje, ale zmieniać struktury migracji: promować nowe formy cyfrowej mobilności pracy, przesuwać relacje władzy i włączać migrację w globalną gospodarkę danych.

- Digitalizacja migracji jest dziś widoczna na wszystkich etapach procesu migracyjnego: od gromadzenia informacji i składania wniosków, przez mobilność i przekraczanie granic, po integrację w kraju docelowym i powrót. Tworzy to nowe interfejsy między organami rządowymi, organizacjami międzynarodowymi, firmami technologicznymi i podmiotami społeczeństwa obywatelskiego. Migracja jest coraz bardziej osadzona w transnarodowych infrastrukturach cyfrowych, które łączą administrację, kontrolę i wsparcie.

- czytamy w raporcie.

Cyfrowy migrant

Według raportu międzynarodowa migracja staje się coraz bardziej zorganizowana cyfrowo - uważa niemiecki think tank. W całym procesie migracyjnym stosowane są cyfrowe tożsamości, interoperacyjne systemy IT, automatyzowane procedury weryfikacji oraz narzędzia analizy danych. Te systemy nie zastępują formalnych decyzji państwowych, ale służą do analizy, preselekcji i wsparcia decyzyjnego, przenosząc polityczne sterowanie do technicznych struktur wstępnych.

W obliczu globalnego braku wykwalifikowanych pracowników, rosnącej mobilności i potrzeby efektywnej administracji, wiele państw stawia na cyfrowe procedury, by selektywniej zarządzać migracją i obniżać koszty, np. w wydawaniu wiz, uznawaniu kwalifikacji czy integracji na rynku pracy. W Niemczech, wraz z postępującą cyfryzacją procedur wizowych i planowaną cyfrową agencją Work-and-Stay, procesy migracyjne są coraz bardziej skupione cyfrowo i częściowo automatyzowane. Cyfrowe sterowanie migracją staje się narzędziem konkurencyjności gospodarczej, zarządzania ryzykiem bezpieczeństwa i kształtowania polityki zagranicznej. Brakuje jednak spójnej strategii, która integrowałaby cele migracyjne, zagraniczne, rozwojowe i cyfrowe, oraz określała rolę niepaństwowych aktorów dostarczających kluczowe aplikacje oparte na danych i AI.

Aplikacje cyfrowe i AI wzdłuż szlaków migracyjnych

Cyfryzacja migracji widoczna jest na całym łańcuchu migracyjnym do Europy, od wyszukiwania informacji i składania wniosków, przez mobilność i przekraczanie granic, po integrację w kraju docelowym i powrót. Powstają nowe interfejsy między władzami państwowymi, organizacjami międzynarodowymi, firmami technologicznymi i społeczeństwem obywatelskim. Migracja jest wbudowywana w transnarodowe infrastruktury cyfrowe, łączące administrację, kontrolę i wsparcie. Dlatego na poziomie europejskim rośnie znaczenie cyfrowej preselekcji. System ETIAS (European Travel Information and Authorisation System), planowany na ostatni kwartał 2026, automatycznie porówna dane z wniosków online (np. obywatelstwo, status zatrudnienia) z innymi bazami UE. Zamiast urzędników algorytmy ocenią ryzyka bezpieczeństwa i podobno mają kategoryzując podróżnych przed granicą. Sterowanie migracją ma przenieść się do wstępnych przestrzeni decyzyjnych. Niemieccy eksperci nie odpowiadają jednak, jak takie zjawisko ma się do praw człowieka i praworządności.

Komentarz: Co maskują algorytmy?

Informacje, wnioski i preselekcja odbywają się online i częściowo automatycznie. To ułatwia dostęp, ale wzmacnia znaczenie standaryzowanych danych osobowych, kwalifikacji i procedur. Zniekształcone zbiory danych, selektywne kryteria i ograniczone korekty mogą dyskryminować regiony pochodzenia, ścieżki edukacyjne czy biografie zawodowe. Warto tu podkreślić kontekst historyczny, bo kryzys migracyjny 2015 roku w Niemczech nie był wynikiem niekontrolowanych procesów, lecz świadomą decyzją polityczną rządu Angeli Merkel, który otworzył granice dla setek tysięcy uchodźców z Syrii i innych krajów. Decyzja ta, motywowana względami humanitarnymi i gospodarczymi, pokazała, że migracja to przede wszystkim wybór polityczny, a nie nieunikniony chaos. Dziś powoływanie się na "anonimowe algorytmy" jako źródło decyzji migracyjnych służy często jako wymówka, maskująca prawdziwe intencje polityków. Algorytmy nie działają w próżni – są programowane według politycznych priorytetów, a ich "anonimowość" ukrywa odpowiedzialność ludzką.

[Autor Aleksandra Fedorska jest dziennikarką Tysol.pl oraz licznych polskich i niemieckich mediów]

[Tytuł, lead, sekcje "Co musisz wiedzieć" i "Co to oznacza dla Polski?" od Redakcji]

Co to oznacza dla Polski:

1. Cyfrowe systemy zarządzania migracją, opisywane w raporcie Stiftung Wissenschaft und Politik, mogą wzmacniać selekcję migrantów już na etapie wniosków wizowych lub podróży do UE. W praktyce państwa przyjmujące – jak Niemcy – mogą decydować, którzy migranci pozostaną u nich, a którzy zostaną przekazani do innych krajów UE.
2. Dla Polska oznacza to ryzyko nasilenia sporów o readmisję i przekazywanie migrantów na podstawie procedur takich jak rozporządzenie dublińskie. Jeśli systemy cyfrowe wskażą, że migrant wjechał do UE przez Polskę, może zostać odesłany właśnie tutaj.
3. Automatyczne systemy analizy danych – np. związane z systemem ETIAS – mogą ułatwiać państwom UE szybkie ustalanie trasy migracji. To zwiększa presję na państwa graniczne, które mogą być zobowiązane do przejmowania części migrantów.
4. W praktyce oznacza to, że spory o „podrzucanie migrantów” między Polską a Niemcami mogą częściej przenosić się z poziomu politycznego na poziom procedur cyfrowych i administracyjnych. Decyzje będą podejmowane szybciej, ale mogą być trudniejsze do zakwestionowania.