Co musisz wiedzieć
- Rozpoczęły się ekshumacje na cmentarzu w Ďáblicach, w Pradze.
- To pierwszy etap prac archeologicznych nad identyfikacją ofiar komunizmu w Czechach.
- Projekt realizuje Komisja ds. grobów masowych pod patronatem rządu Czech.
- Inspiracją dla przedsięwzięcia była m.in. warszawska ''Łączka'' - polski projekt ekshumacji ofiar stalinizmu.
- Odzyskane szczątki zostaną zidentyfikowane i przekazane rodzinom.
Inspiracja warszawską "Łączką"
Wczoraj w Pradze na cmentarzu w dzielnicy Ďablice rozpoczęły się prace ekshumacyjne na "praskiej Łączce". Trzydzieści pięć lat po upadku komunizmu ofiary zbrodni z czasów stalinowskich może doczekają się godnego pochówku - napisał na platformie X Maciej Ruczaj, były dyrektor Polskiego Instytutu w Pradze.
Jak dodał, "nie udałoby się nigdy przełamać niechęci do «grzebania w przeszłości» bez zaangażowania czeskiego Muzeum Pamięci XX w., wsparcia czeskiego rządu oraz przykładu warszawskiej «Łączki»". Chodzi prace na kwaterze ''Ł'' na Cmentarzu Wojskowym na warszawskich Powązkach. To jedno z miejsc, gdzie komuniści chowali potajemnie ofiary swoich zbrodni. W Warszawie prace te zaczęto w 2012 r.
Komisja i jej misja: przywrócić pamięć o ofiarach
Komisja ds. grobów masowych na cmentarzu Ďáblickém powstała w kwietniu 2023 roku z inicjatywy premiera Petra Fiali. Jej celem jest dokumentowanie losów przeciwników i ofiar obu totalitaryzmów - nazistowskiego i komunistycznego - oraz przywracanie im miejsca w czeskiej pamięci historycznej.
Szefowa komisji, Jana Kotalíková, podkreśliła w rozmowie z portalem prazskypatriot.cz, że cmentarz Ďáblický to symboliczne miejsce - przez dekady był miejscem anonimowych, cynicznych pochówków członków ruchów oporu. ''To bohaterowie, którzy zasługują na nasz szacunek i godny pochówek'' - powiedziała, cytowana przez serwis prazskypatriot.cz.
Groby szybowe
Dzięki szeroko zakrojonym badaniom archiwalnym Komisji udało się ustalić dokładne położenie szczątków 23 więźniów politycznych spośród 113 zidentyfikowanych ofiar. W przypadku pozostałych badacze wciąż pracują nad określeniem prawdopodobnych miejsc pochówku w tzw. grobach szybowych.
Pierwszym etapem prac pilotażowych jest szyb numer 14 - to tam, według ustaleń historyków, znajdują się szczątki trzech żołnierzy skazanych na śmierć w 1949 roku.
Bohaterowie ruchu oporu
Wszyscy trzej mężczyźni - Karel Sabela, Miloslav Jebavý i Vilém Sok - należeli do antykomunistycznego ruchu oporu i byli związani z grupą Praga-Žatec, której działania zostały zinfiltrowane przez służby bezpieczeństwa. Skazano ich na śmierć po pokazowym procesie, a wykonanie wyroku nastąpiło 18 lipca 1949 roku w praskim więzieniu Pankrác.
Jak podkreśla historyk Petr Blažek z Muzeum Pamięci XX wieku, ekshumacje są nie tylko próbą odzyskania szczątków, ale także gestem przywrócenia imienia ludziom, którym przez dziesięciolecia odmawiano godności i pamięci.
Współpraca rodzin, naukowców i ekspertów
Integralnym elementem projektu jest kontakt z rodzinami ofiar. Część z nich po raz pierwszy dowiaduje się o miejscu pochówku swoich bliskich. Zespół korzysta z szerokiej dokumentacji - od raportów sekcyjnych po wyniki badań DNA.
Prace terenowe prowadzone są we współpracy z archeologami i antropologami, a identyfikację sądową przeprowadzi zespół ekspertów z Instytutu Medycyny Sądowej Szpitala Uniwersyteckiego w Bulovce.
Trzy biografie - trzy drogi oporu
Karel Sabela (1917-1949) - żołnierz, uczestnik kampanii francuskiej i walk pod Dunkierką. Po wojnie dowodził brygadą pancerną w Žatecu. Po lutym 1948 roku dołączył do antykomunistycznego podziemia. Skazany i stracony w 1949 roku, pośmiertnie zrehabilitowany.
Miloslav Jebavý (1911-1949) - legionista i spadochroniarz, walczył w Afryce i Francji. Po powrocie do ojczyzny został aresztowany i oskarżony o udział w planowanym zamachu stanu. Stracony w tym samym dniu co Sabela, zrehabilitowany po 1989 roku.
Vilém Sok (1902-1949) - oficer artylerii i lotnictwa, uczestnik powstania praskiego. Po wojnie pełnił funkcje w Sztabie Generalnym. Skazany na śmierć w 1949 roku, po 1989 roku oczyszczony z zarzutów, a w 2010 roku odznaczony Krzyżem Obrony Państwa.
