Wielkie widowisko na niebie. "Czerwony Księżyc" już pod koniec sierpnia

Niemal całkowite zaćmienie Księżyca

Niespełna dwa tygodnie po sierpniowym zaćmieniu Słońca na niebie pojawi się kolejne spektakularne zjawisko. W nocy z 27 na 28 sierpnia 2026 r. dojdzie do bardzo głębokiego częściowego zaćmienia Księżyca. Formalnie będzie to zaćmienie częściowe, jednak jego maksymalna faza będzie niewiele różniła się od zaćmienia całkowitego. W kulminacyjnym momencie cień Ziemi obejmie 96,2 proc. powierzchni widocznej tarczy Księżyca.

Według danych Time and Date właśnie 96,2 proc. powierzchni tarczy znajdzie się w najciemniejszej części cienia Ziemi, czyli umbrze. Wielkość zaćmienia względem średnicy Księżyca wyniesie około 0,93. NASA podaje natomiast, że w umbrze znajdzie się około 93 proc. średnicy tarczy. Obie wartości opisują to samo zjawisko, ale odnoszą się do czego innego. 96,2 proc. oznacza powierzchnię tarczy przykrytą przez cień, natomiast około 93 proc. dotyczy jej średnicy znajdującej się w umbrze.

Czytaj również

Nadciąga wyjątkowa seria zjawisk na niebie. Kulminacja już 12 sierpnia

Tak mogą wyglądać przyszłe bazy na Marsie. Naukowcy mają niezwykły pomysł

Nowe odkrycie może zmienić wiedzę o kosmosie. Naukowcy badają tajemniczy obiekt

Nadciąga rzadkie zjawisko astronomiczne. W Polsce będzie bardzo dobrze widoczne

Ta planeta może przypominać Ziemię. Nowe badania przyniosły zaskakujące wyniki

Latem 2026 warto spojrzeć w niebo. Nadchodzą wyjątkowe zjawiska

W Polsce zobaczymy tylko część zjawiska

Zaćmienie będzie widoczne przynajmniej częściowo z obu Ameryk, Europy i Afryki, a także z części obszarów nad Pacyfikiem i Atlantykiem. Najlepsze warunki obserwacyjne będą mieli mieszkańcy obu Ameryk. W znacznej części Europy sytuacja będzie mniej korzystna. Księżyc będzie bowiem zbliżał się do zachodniego horyzontu, a najbardziej efektowna faza nastąpi już po jego zachodzie.

W Polsce początek zaćmienia będzie można obserwować. Wiele zależeć będzie jednak od miejsca prowadzenia obserwacji. Im dalej na zachód kraju, tym dłużej Księżyc pozostanie nad horyzontem. Dane Time and Date dla Warszawy wskazują, że faza półcieniowa rozpocznie się 28 sierpnia o godz. 3:23 czasu polskiego. Na początku zmiana jasności tarczy będzie bardzo subtelna i bez wcześniejszej wiedzy o zaćmieniu może być trudna do zauważenia.

Wyraźniejsza część zjawiska rozpocznie się około godz. 4:33. Wtedy Księżyc zacznie wchodzić w umbrę i na jego tarczy pojawi się wyraźna, ciemna krawędź. W Warszawie Srebrny Glob będzie znajdował się wówczas zaledwie około 9 stopni nad zachodnio-południowo-zachodnim horyzontem. Cień będzie stopniowo obejmował coraz większą część tarczy, ale jednocześnie Księżyc będzie szybko zbliżał się do horyzontu.

Najlepszy moment obserwacji tuż przed zachodem Księżyca

W Warszawie najlepszy widoczny moment przypadnie około godz. 5:37. Księżyc znajdzie się wtedy niespełna jeden stopień nad horyzontem. Około godz. 5:45 zajdzie. To oznacza, że osoby chcące zobaczyć zjawisko w Polsce powinny wybrać miejsce z całkowicie odsłoniętym zachodnim lub zachodnio-południowo-zachodnim horyzontem.

Różnice w godzinie zachodu Księżyca będą występowały w zależności od miejsca w kraju. Na wschodzie Polski Srebrny Glob zajdzie wcześniej, a na zachodzie pozostanie nad horyzontem nieco dłużej. Problemem będzie również coraz jaśniejsze niebo. Pod koniec obserwacji zaćmiona tarcza będzie znajdowała się bardzo nisko, a jednocześnie będzie zbliżał się brzask. Budynki, drzewa czy niewielkie wzniesienia mogą więc całkowicie zasłonić widok.

Maksimum zaćmienia już po zachodzie

Najbardziej efektowna faza zaćmienia nastąpi około godz. 6:12 czasu polskiego. Wtedy aż 96,2 proc. powierzchni tarczy Księżyca będzie znajdowało się w umbrze. W Warszawie nie będzie już jednak możliwości obserwacji tego momentu. Księżyc znajdzie się około 5 stopni pod horyzontem.

Zaćmiona część tarczy nie musi przy tym stać się całkowicie czarna. Księżyc może przybrać ciemnoczerwony, miedziany lub rdzawy odcień. To efekt światła słonecznego przechodzącego przez ziemską atmosferę. Krótsze fale światła, w tym odpowiadające barwie niebieskiej, są w atmosferze znacznie silniej rozpraszane. Czerwone światło przechodzi przez nią skuteczniej, zostaje załamane i może dotrzeć do powierzchni Księżyca znajdującego się w cieniu Ziemi.

Ten sam mechanizm odpowiada za czerwone i pomarańczowe kolory obserwowane podczas ziemskich wschodów i zachodów Słońca. Dokładny odcień Księżyca podczas zaćmienia będzie zależał również od stanu ziemskiej atmosfery.

NASA obrazowo porównuje ten efekt do światła wszystkich ziemskich wschodów i zachodów Słońca, które jednocześnie pada na powierzchnię Księżyca.

Do obserwacji nie potrzeba specjalnych okularów

Zaćmienie Księżyca można bezpiecznie obserwować gołym okiem. W przeciwieństwie do zaćmienia Słońca nie ma potrzeby korzystania ze specjalnych filtrów ochronnych. Do obserwacji nie jest również potrzebny teleskop. Pomocna może być natomiast lornetka. Ułatwi ona śledzenie granicy ziemskiego cienia przesuwającej się po powierzchni Księżyca. Może być szczególnie przydatna w Polsce, gdzie podczas najciekawszej dostępnej fazy Srebrny Glob będzie znajdował się bardzo nisko nad horyzontem.

Globalnie całe zaćmienie, licząc od rozpoczęcia do zakończenia fazy półcieniowej, potrwa około 5 godzin i 38 minut. Sama faza częściowa potrwa około 3 godzin i 18 minut. Nie oznacza to jednak, że z każdego miejsca na Ziemi będzie można obserwować cały przebieg zjawiska. Decydujące znaczenie ma położenie Księżyca względem lokalnego horyzontu.

Kolejne zaćmienie po sierpniowym zaćmieniu Słońca

Sierpniowe zaćmienie Księżyca będzie drugim zjawiskiem w tegorocznym sezonie zaćmień. 12 sierpnia doszło do całkowitego zaćmienia Słońca. Pas całkowitości przebiegał m.in. przez Grenlandię, Islandię, północną Hiszpanię oraz niewielki fragment Portugalii. W Polsce można było obserwować zaćmienie częściowe. Takie następstwo zaćmień nie jest przypadkowe. Zjawiska te występują w tzw. sezonach zaćmień. Gdy geometria orbit Ziemi i Księżyca jest odpowiednia, kolejne zaćmienie może nastąpić po około dwóch tygodniach.

NASA zalicza sierpniowe zjawisko do częściowych zaćmień Księżyca. Według agencji będzie ono widoczne z obszaru wschodniego Pacyfiku, obu Ameryk, Europy oraz Afryki.

Na kolejne tak efektowne zaćmienie trzeba będzie poczekać

Sierpniowe zaćmienie będzie wyjątkowo głębokie. Według Space.com ma być najbardziej efektownym zaćmieniem Księżyca na świecie aż do końca 2028 r. Wcześniej wystąpią wprawdzie kolejne zaćmienia, jednak nie będą miały takiego charakteru.

Na szczególnie widowiskowe zjawisko trzeba będzie poczekać do nocy z 31 grudnia 2028 r. na 1 stycznia 2029 r. Wtedy dojdzie do całkowitego zaćmienia Księżyca, które będzie widoczne m.in. w Europie. Podczas tego zjawiska cała tarcza Srebrnego Globu znajdzie się w najciemniejszej części cienia Ziemi, czyli w umbrze.