Pierwszy taki obraz w historii. Astronomowie obserwują narodziny dwóch planet

30.09.2026 17:24

teleskopy na pustyni — Źródło: chat GPT | Autor: AI | Licencja: chat GPT | teleskopy zdj. ilustr.

Astronomowie otrzymali wyjątkową możliwość obserwowania procesu, który zazwyczaj można odtwarzać jedynie na podstawie modeli i pośrednich danych. W młodym układzie WISPIT 2, znajdującym się około 437 lat świetlnych od Ziemi, formują się dwie planety. Naukowcy zobaczyli nie tylko same protoplanety i otaczający je dysk, ale także ślady ich bezpośredniego oddziaływania z gazem i pyłem.

Co musisz wiedzieć:

WISPIT 2 znajduje się około 437 lat świetlnych od Ziemi.
W młodym układzie powstają planety WISPIT 2b i WISPIT 2c.
Wokół WISPIT 2b zaobserwowano przewidywane wcześniej wiry gazowe.

Astronomowie obserwują narodziny dwóch planet

Międzynarodowy zespół astronomów uzyskał niezwykle szczegółowy obraz narodzin dwóch planet poza Układem Słonecznym. Było to możliwe dzięki obserwacjom przeprowadzonym za pomocą sieci radioteleskopów ALMA w Chile. Badacze mogli niemal "zajrzeć do łona" młodego układu planetarnego WISPIT 2, oddalonego od Ziemi o około 437 lat świetlnych. Osiągnięcie jest porównywane do badania USG, ponieważ pozwala obserwować proces formowania się planet na bardzo wczesnym etapie.

Wyniki badań zostały przedstawione w dwóch pracach naukowych dostępnych w repozytorium preprintów arXiv.

Kosmiczne "USG" młodego układu

Porównanie do badania ultrasonograficznego nie jest przypadkowe. Tak jak przyszli rodzice oczekują pierwszego obrazu swojego dziecka, astronomowie od lat starali się bezpośrednio zobaczyć, jak rodzą się planety. Dzięki 66 antenom sieci ALMA (Atacama Large Millimeter/submillimeter Array) udało się uzyskać obraz dysku protoplanetarnego otaczającego młody układ WISPIT 2. Formują się w nim dwie planety - WISPIT 2b oraz WISPIT 2c.

WISPIT 2 jest niezwykle młody w porównaniu z naszym Układem Słonecznym. Podczas gdy Słońce liczy około 4,6 miliarda lat, wiek WISPIT 2 szacowany jest na zaledwie 5,4 miliona lat. Młodą gwiazdę otacza gęsty dysk gazu i pyłu, nazywany dyskiem protoplanetarnym. To właśnie z znajdującej się w nim materii powstają nowe planety.

Gazowy olbrzym pięć razy masywniejszy od Jowisza

Uzyskane obrazy pokazują również, w jaki sposób powstające planety wpływają na swoje najbliższe otoczenie. WISPIT 2b jest masywnym gazowym olbrzymem o masie około pięciokrotnie większej od Jowisza. Formująca się planeta wyżłobiła w otaczającym ją dysku wyraźny kanał, gromadząc jednocześnie materię potrzebną do dalszego wzrostu.

Ślady swojej obecności pozostawia również WISPIT 2c. Druga z formujących się planet tworzy charakterystyczną szczelinę w dysku.

Zobaczyli coś, co wcześniej przewidywały modele

Szczególnie istotnym elementem obserwacji okazały się wiry gazowe występujące wokół WISPIT 2b. Takie struktury były wcześniej przewidywane przez modele komputerowe, jednak dotąd nie udało się ich bezpośrednio zaobserwować. Astronomowie po raz pierwszy mogli jednocześnie zobaczyć kluczowe elementy procesu narodzin planety - samą protoplanetę, dysk protoplanetarny oraz bezpośrednie oddziaływanie gazu z formującym się obiektem.

WISPIT 2b jest obecnie jedyną znaną protoplanetą, w przypadku której udało się zaobserwować wszystkie te elementy jednocześnie. W innych młodych układach widziano wcześniej poszczególne części tego procesu, ale nigdy wszystkie naraz.

Planeta znajduje się niezwykle daleko od swojej gwiazdy

Uwagę naukowców zwraca również orbita WISPIT 2b. Planeta znajduje się około 57 razy dalej od swojej gwiazdy niż Ziemia od Słońca. To niemal dwukrotnie większa odległość niż ta dzieląca Neptuna od Słońca. Tak szeroka orbita sprawia, że WISPIT 2b należy do egzoplanet znajdujących się wyjątkowo daleko od swoich macierzystych gwiazd.

Naukowcy liczą na kolejne obserwacje

Obserwacje z wykorzystaniem ALMA przeprowadził zespół kierowany przez prof. Myriam Benisty z Max Planck Institute for Astronomy w Heidelbergu. Naukowcy wiążą kolejne możliwości badania młodych układów planetarnych z planowanymi ulepszeniami ALMA oraz budową Ekstremalnie Wielkiego Teleskopu (ELT) na pustyni Atakama w Chile.

Nowe możliwości obserwacyjne mają pozwolić na jeszcze dokładniejsze rozróżnianie struktur w dyskach protoplanetarnych. Dzięki temu astronomowie będą mogli lepiej określać, które z nich rzeczywiście świadczą o obecności powstających planet, a które są rezultatem innych procesów.