W Serbii przegrał przyjaciel Putina, sojusznik Merza i Tuska

Polityczny manewr byłego prezydenta Serbii Aleksandra Vučicia nie powiódł się. Zgodnie z serbską konstytucją trzecia kadencja jest niemożliwa, dlatego 27 września 2026 r. zrezygnował ze stanowiska, aby umożliwić przeprowadzenie przedterminowych wyborów. Liczył, że po wyborach uzyska większość w parlamencie i obejmie kluczowe stanowisko premiera, ale ten plan nie wypalił.

Wybory w Serbii: Lista Studencka zdobyła większość parlamentarną

Opozycyjna „Lista Studencka” uzyskała 52,71% i 140 mandatów i będzie miała samodzielną większość w serbskim parlamencie. Spalił więc na panewce plan Vučicia, który zakładał, że nawet jeśli jego przeciwnicy wygrają, to będą musieli budować w trudzie koalicję większościową. Jednak sondaże poległy w starciu z niebywale wysoką jak na Serbię frekwencją – blisko 70 proc. To był mocny głos za odsunięciem od władzy rządzącej od 14 lat krajem SNS.

Dlaczego Aleksandar Vučić przegrał?

Vučić przyznał się do porażki, a nawet pogratulował rywalom zwycięstwa, ale jednocześnie już w wyborczy wieczór zaczął realizować nową strategię: przedstawiania zwycięstwa opozycji jako spisku zewnętrznego. Zaatakował „Listę Studencką” jako jedynie „wykonawców brudnej roboty mającej na celu zniszczenie suwerennego kraju” przy bezpośrednim wsparciu amerykańskiego „deep state”, wciąż walczącego z Donaldem Trumpem, którego Vučić wychwala.

Oczywiście ten doświadczony i przebiegły polityk nie zamierza tak po prostu zejść ze sceny politycznej. Vučić już zastraszył wyborców, twierdząc, że zwycięzcy wprowadzą sankcje wobec Rosji „w marcu–kwietniu”, i dał do zrozumienia, że liczy na to, iż obóz zwycięzców popełni błędy w nadchodzących latach, podczas gdy on będzie przebywał w wpływowej opozycji.

Kim są zwycięzcy wyborów i kto może zostać premierem?

Nadzieje Vučicia nie są pozbawione podstaw. „Lista Studencka” zrzesza partie i ruchy o bardzo zróżnicowanych programach, a spory po wyborach w jej szeregach są niemal nieuniknione. Ciekawe, że najsilniejszy kandydat na premiera, rektor Uniwersytetu Belgradzkiego Vladan Đokić, w ogóle nie znalazł się na liście, a lider listy, kardiolog i wykładowca Uniwersytetu w Nowym Sadzie Ilija Srdanović, nie potwierdził jeszcze swoich ambicji premierowskich.

W polityce zagranicznej „studenci” nie mają zbyt wielu rozbieżności z Vučiciem: obiecali nie nakładać sankcji na Rosję i rozstrzygnąć kwestię członkostwa w UE w referendum, ale generalnie woleli omijać ten temat. W szerokim sensie polityka lawirowania między interesami Europy a Rosji, za którą Vučicia oskarżano o próbę „siedzenia na dwóch krzesłach”, jest dziedzictwem jeszcze czasów stosunków między Jugosławią a ZSRS.

Czy Serbia zmieni politykę wobec Rosji?

Niemniej jednak należy spodziewać się nasilenia presji ze strony UE w kierunku zniesienia ruchu bezwizowego Rosjan do Serbii, wprowadzenia sankcji oraz zaostrzenia zasad przyznawania Rosjanom pozwolenia na pobyt i obywatelstwa. To ostatnie uważa Komisja Europejska za zagrożenie dla bezpieczeństwa całej Unii Europejskiej. Przewodnicząca KE Ursula von der Leyen obiecała już „wspierać reformy w zakresie zapewnienia praworządności, wolności mediów, walki z korupcją oraz silnych instytucji demokratycznych, a także współpracować na rzecz budowania przyszłości Serbii w UE”.

Zniesienie ruchu bezwizowego znacznie obniżyłoby wartość praktycznie jedynego bezpośredniego „okna na Europę” dla Rosjan – lotów Air Serbia z Moskwy do Belgradu. Zwłaszcza biorąc pod uwagę fakt, że sąsiadująca z Serbią nadmorska Czarnogóra wprowadza od 1 listopada obowiązek wizowy dla Rosjan. Powinno również zmniejszyć się pole manewru rosyjskich służb specjalnych w zakresie działalności za pośrednictwem Serbii.

Więzi gospodarcze Rosji z Serbią mają głównie charakter energetyczny, ale terminy ich obowiązywania w przybliżeniu pokrywają się z wyborami. Umowę z Gazpromem pod koniec września przedłużono jedynie o trzy miesiące, do 31 grudnia, na dotychczasowych warunkach. To właśnie przez Serbię przebiega odgałęzienie TurkStream – jedynego pozostałego kanału dostaw rosyjskiego gazu rurociągowego do Europy.

Rafineria NIS

Jedyna w kraju rafineria należy do spółki NIS, która od października 2025 r. podlega sankcjom USA z powodu posiadania w niej pakietu kontrolnego przez Gazpromnieft i Gazprom (56,15%). Węgierska spółka MOL od stycznia próbuje (przynajmniej w słowach) ją wykupić. Ostatnia licencja Ministerstwa Finansów USA na prowadzenie negocjacji obowiązuje do 30 października. W Serbii działa też sieć stacji benzynowych  Łukoilu, która ma zostać sprzedana wraz z innymi zagranicznymi aktywami energetycznymi spółki; znajduje się tam również magazyn gazu Gazpromu oraz aktywa rosyjskich kolei państwowych RŻD.

Przyjaciel Rosji, Chin i EPL

Poglądy zwycięzców na politykę zagraniczną, tradycyjna przychylność Serbów dla Rosji, głębokie uzależnienie energetyczne od Moskwy – to wszystko sprawia, że nie należy spodziewać się gwałtownego odwrócenia się Serbii od Rosji po wyborach. Ustępstwa wobec Unii Europejskiej, w kierunku której jednak większość Serbów chce podążać, są całkiem prawdopodobne, ale procesy te można przeciągać latami.

Warto też przypomnieć, że Vučić to nie tylko przyjaciel Rosji i Chin. To również polityk związany z Europejską Partią Ludową. Zwolennicy Tuska podkreślają, że SNS jest „tylko” stowarzyszona z EPL. Ale na oficjalnej stronie internetowej „ludowców europejskich” w zakładce „przywódcy”, w kategorii „szefowie państw i rządów”, znajduje się wizerunek i nazwisko Vučicia. I to tuż obok Donalda Tuska.

[Lead, sekcje "Co musisz wiedzieć", "Co ma wspólnego partia Vučicia z EPL?", FAQ i śródtytuły od Redakcji]

Co ma wspólnego partia Vučicia z EPL?

Serbska Partia Postępowa (SNS), związana z Aleksandarem Vučiciem, od 2016 roku ma status członka stowarzyszonego Europejskiej Partii Ludowej, do której należą również niemiecka CDU i polska Platforma Obywatelska. Nie oznacza to jednak automatycznie poparcia tych ugrupowań dla polityki Vučicia. W EPL trwa procedura oceny dalszego członkostwa SNS, wszczęta w związku z kontrowersjami dotyczącymi działań serbskich władz.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

1. Kto wygrał wybory parlamentarne w Serbii w 2026 roku? Lista Studencka zdobyła 52,71 proc. głosów i 140 mandatów według wstępnych wyników ogłoszonych 26 października przez serbską komisję wyborczą.
2. Ile mandatów zdobył obóz Aleksandara Vučicia? Lista „Aleksandar Vučić – Zjednoczona Serbia” uzyskała 39,17 proc. głosów i 104 mandaty.
3. Czy Aleksandar Vučić nadal jest prezydentem Serbii? Nie. Zrezygnował z urzędu 27 września 2026 roku, przed przedterminowymi wyborami parlamentarnymi.
4. Czy nowy rząd Serbii wprowadzi sankcje na Rosję? Nie jest to przesądzone. Kwestia sankcji i relacji energetycznych z Rosją pozostaje jednym z ważnych wyzwań dla przyszłych władz.
5. Czy partia Vučicia należy do Europejskiej Partii Ludowej? Tak. SNS jest członkiem stowarzyszonym EPL od 2016 roku, ale jej dalsze członkostwo podlega wewnętrznej ocenie ugrupowania.