Ta decyzja TK zatrzymała lustrację i zmieniła historię III RP

Znamienne zdanie odrębne

W praktyce orzeczenie to stało się jedną z decyzji, które zahamowały realne oczyszczenie państwa po komunizmie. Znamienne jest, że sprawozdawcą był Andrzej Zoll. Znamienne jest również to, że zdanie odrębne złożył tylko jeden sędzia — Wojciech Łączkowski. I właśnie jego słowa brzmią dziś najmocniej:

"Uchwała zobowiązuje Ministra Spraw Wewnętrznych jedynie do dostarczenia Sejmowi określonych informacji, a nie do ich ogłaszania."

To ważne, bo Trybunał zbudował argumentację wokół ryzyka naruszenia dóbr osobistych, choć sama uchwała nie nakazywała publicznego ogłaszania nazwisk.

Jeszcze mocniejszy jest drugi fragment zdania odrębnego:

„W szczególności należałoby wykazać na czym miałoby polegać naruszenie czci i dobrego imienia rzeczywistych współpracowników UB i SB, jeżeli informacje dotyczące tych osób byłyby prawdziwe.”

To pytanie pozostaje aktualne do dziś.

To było wyznaczenie kierunku III RP

Czy państwo po komunizmie miało przede wszystkim chronić komfort ludzi dawnego aparatu zależności? Czy raczej prawo obywateli do wiedzy o tym, kto sprawuje władzę, kto sądzi, kto oskarża i kto współtworzy nowe elity? Oczywiście, lustracja powinna mieć procedury. Nikt nie powinien być fałszywie oskarżany. Dokumenty trzeba weryfikować. Ale czym innym jest uczciwa procedura, a czym innym zatrzymanie procesu oczyszczania państwa. To orzeczenie nie było tylko technicznym sporem prawnym. Było decyzją o kierunku III RP.

Szkoda, że tylko jeden sędzia miał wtedy odwagę tak jasno nazwać problem. Szkoda, że tylko jeden...

[Sędzia Kamila Borszowska-Moszowska, zastępca rzecznika dyscyplinarnego przy Sądzie Okręgowym w Świdnicy, wykładowca KSSiP i Akademii Nauk Stosowanych im. Angelusa Silesiusa]

[Tytuł, sekcje "Co musisz wiedzieć", "O co chodziło w uchwale lustracyjnej?", "Co to dziś", a także śródtytuły od Redakcji]

O co chodziło w uchwale lustracyjnej?

• Sejm 28 maja 1992 r. zobowiązał ministra spraw wewnętrznych Antoniego Macierewicza do przedstawienia informacji o osobach pełniących wysokie funkcje publiczne, które figurowały w archiwach SB jako tajni współpracownicy.
• Lista objęła polityków, urzędników i osoby zajmujące kluczowe stanowiska państwowe.
• Kilka dni później doszło do obalenia rządu Jana Olszewskiego.
• Sprawa trafiła do Trybunału Konstytucyjnego.

Co to oznacza dziś?

• Spór o lustrację pozostaje jednym z najważniejszych sporów III RP.
• Wciąż pojawiają się pytania o wpływ dawnych służb na życie publiczne po 1989 roku.
• Orzeczenie TK z 1992 roku jest do dziś przywoływane w debatach o rozliczeniu komunizmu.
• Zdanie odrębne Wojciecha Łączkowskiego pozostaje jednym z najczęściej cytowanych głosów krytycznych wobec tego wyroku.