Program wczesnego wykrywania raka płuca rusza od 1 października. Kto się kwalifikuje?
- Program ma ruszyć 1 października 2026 r.
- Badanie niskodawkową tomografią komputerową będzie bezpłatne.
- Podstawowe kryteria to wiek 55–74 lata i historia palenia wynosząca co najmniej 20 paczkolat.
- Program obejmie osoby nadal palące oraz byłych palaczy, którzy rzucili nie wcześniej niż 15 lat temu.
- W niektórych przypadkach mogą kwalifikować się osoby w wieku 50–54 lata z dodatkowymi czynnikami ryzyka.
- Badanie jest wykonywane bez kontrastu, trwa krótko i nie wymaga specjalnego przygotowania.
- Program przesiewowy jest przeznaczony dla osób bez objawów sugerujących raka płuca.
Jakie objawy wymagają wizyty u lekarza?
Prof. dr hab. Maciej Krzakowski, kierownik Kliniki Nowotworów Płuca i Klatki Piersiowej sprecyzował, że kaszel, duszność, utrata wagi czy krwioplucie, to objawy, które są bezwzględnie wskazaniem do zgłoszenia się do lekarza.
Szczególnie niepokojąca jest zmiana charakteru kaszlu u osób palących papierosy. W przypadku wystąpienia objawów konieczne jest wykonanie badania rentgenowskiego klatki piersiowej, a w przypadku podejrzenia obecności nowotworu należy wykonać badanie komputerowej tomografii klatki piersiowej z podaniem dożylnym środka kontrastowego i – w zależności od wyniku – prowadzić dalsze postępowanie diagnostyczne
- powiedział.
Onkolog zaznaczył, że obecnie około 20 proc. chorych ma ustalane rozpoznanie w stadium wczesnym, gdy postępowanie chirurgiczne skojarzone z uzupełniającym leczeniem celowanym lub immunoterapia pozwala uzyskać rzeczywiste wyleczenie.
Odsetek chorych, u których raka płuca jest wykrywany w stadium wczesnym z możliwością zastosowania leczenia chirurgicznego i skojarzonego, ostatnio zwiększa się w Polsce
- powiedział prof. Krzakowski.
Program wykrywania raka
Stąd niezwykle istotne znaczenie ma planowane wprowadzenie od 1 października 2026 roku programu wykrywania raka płuca w stadium bardzo wczesnym za pomocą komputerowej tomografii klatki piersiowej niskodawkowej.
Niskodawkowa tomografia komputerowa jest wykonywana w ramach programów wykrywania raka płuca w stadium wczesnym (tzw. profilaktyka wtórna) u osób bez obecności objawów z układu oddechowego, ale obciążonych czynnikami ryzyka.
Kto kwalifikuje się do bezpłatnego badania?
Program obejmuje osoby w wieku 55–74 lat z historią palenia wynoszącą co najmniej 20 paczkolat – co odpowiada na przykład paczce dziennie przez 20 lat lub dwóm paczkom przez 10 lat.
Kwalifikują się do niego palacze oraz osoby, które zerwały z nałogiem maksymalnie 15 lat temu
- powiedział prof. Krzakowski.
Ekspert zwrócił uwagę, że do programu kwalifikować się mogą również osoby młodsze od 50. roku życia, jeżeli były narażone na działanie czynników rakotwórczych (np. azbest, nikiel, kadm, arsen, spaliny i radon) lub w przypadku współwystępowania przewlekłej choroby obturacyjnej i samoistnego włóknienia płuca.
Wskazał, że w przypadku komputerowej tomografii wykonywanej w ramach programu stosowana jest znacznie niższa dawka promieniowania niż w tradycyjnym badaniu, co zwiększa istotnie bezpieczeństwo. Nie ma również konieczności stosowania kontrastu, co również ułatwia wykonanie badania. Badanie jest krótkie i nie wymaga specjalnego przygotowania.
Badania ruszą 1 października
Lekarz przywołał wyniki międzynarodowych badań z losowym doborem uczestników: niskodawkowa tomografia komputerowa klatki piersiowej w profilaktyce raka płuca pozwala zmniejszyć ryzyko zgonu z powodu tego nowotworu o około 20 proc.
Badania z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii komputerowej, które ruszą 1 października, będą bezpłatne. Pacjenci – w zależności od uzyskanych wyników – zostaną objęci dalszą diagnostyką według ściśle określonych procedur. Dzięki temu programowi wczesnego wykrywania raka płuca Polska stanie się czwartym krajem w Europie z tego typu profilaktyką.
Dodatkową korzyścią dla uczestników będzie możliwość zdiagnozowania innych chorób klatki piersiowej, takich jak zmiany miażdżycowe w naczyniach wieńcowych czy nienowotworowe schorzenia płuc. Warto podkreślić, że polski program pilotażowy przyniósł wymierne efekty – znacząco zwiększył wykrywalność raka płuca, zwłaszcza w I stopniu zaawansowania. W tym stadium szanse na całkowite wyleczenie dzięki operacji chirurgicznej sięgają co najmniej 70 proc.
Bardzo ważne jest ścisłe powiązanie programu wykrywania raka płuca z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii komputerowej klatki piersiowej z poradnictwem antynikotynowym przez zwiększenie liczby poradni specjalistycznych, co powinno przyczynić się do ograniczenia spożycia wyrobów tytoniowych
- zaznaczył onkolog.
Ścieżka pacjenta
Ścieżka pacjenta w programie obejmuje najpierw wizytę kwalifikującą u odpowiedniego lekarza, następnie wykonanie badania NDTK w wybranej, odpowiednio wyposażonej placówce medycznej, a na koniec wizytę podsumowującą, podczas której pacjent otrzymuje opis badania, dalsze zalecenia lub skierowanie na pogłębioną diagnostykę, a także wsparcie w rzuceniu palenia.
Jak podkreślił ekspert, możliwości leczenia chorych na raka płuca w Polsce nie odbiegają od dostępnych w innych krajach Europy. Liczba ośrodków chirurgii klatki piersiowej jest dostateczna, a kwalifikacje i warunki sprzętowe zapewniają prawidłowość leczenia.
Ośrodki radioterapii mogłyby zapewnić właściwe wykorzystanie napromieniania, ale poprawy wymaga współpraca z ośrodkami chorób płuc – część chorych na raka płuca jest poddawanych leczeniu systemowemu (chemioterapia, immunoterapia i leczenie celowane) w ośrodkach chorób płuc i wskazana byłaby poprawa współpracy w kierunku większego wykorzystania skojarzonego postępowania
- powiedział onkolog.
Leczenie
Krzakowski wytłumaczył, że program lekowy B.6. zapewnia praktycznie potrzeby i dostępność metod leczenia systemowego jest na poziomie europejskim. W jego opinii, problemem jest nieco mniejszy odsetek chorych z nowotworem rozpoznawanym w stadium wczesnego zaawansowania., co jest konsekwencją zdecydowanie zbyt długiego procesu określania pełnego rozpoznania z prawidłową oceną typu histologicznego raka oraz charakterystyki molekularnej. Podkreślił, że rolę w usprawnieniu procesu diagnostycznego mają do odegrania lekarze podstawowej opieki zdrowotnej w ramach lepszej współpracy z specjalistami w dziedzinie chorób płuc.
W społeczeństwie rozpoznanie raka płuca jest utożsamiane z choroba nieuleczalną, co powoduje opóźnienia w zgłaszaniu się do lekarzy. Rak płuca wykryty w stadium wczesnym jest możliwy do wyleczenia
- przypomniał prof. Krzakowski.
Wykrywalność raka
U około połowy chorych rak płuca jest w Polsce rozpoznawany w stadium uogólnienia, z przerzutami w odległych narządach. Najczęściej występują wówczas objawy – głównie kaszel i duszność. W przypadku chorych z rozpoznaniem uogólnionego nowotworu nie ma w praktyce możliwości wyleczenia, a postępowanie jest prowadzone w celu wydłużenia życia i zachowania zadowalającej jakości
- powiedział PAP prof. dr hab. Maciej Krzakowski, kierownik Kliniki Nowotworów Płuca i Klatki Piersiowej.
Według danych Ministerstwa Zdrowia do 2029 r. liczba nowych przypadków raka płuca może przekroczyć 32,5 tys. rocznie. Ten typ raka odpowiada za największą liczbę zgonów onkologicznych - głównie z powodu późnego wykrycia. W ostatnich dwóch dekadach z jego powodu co roku umierało średnio ok. 22,1 tys. osób. Jak powiedział prof. Krzakowski, niekorzystne rokowanie w raku płuca wynika z naturalnego przebiegu nowotworu, którego rozwój jest przez długi czas skąpoobjawowy i bardzo często rozpoznawany w zaawansowanym stadium.
Znany aktor walczy z rakiem krwi. Jego słowa łamią serce
Chory Ziobro powinien zostać wezwany przed sejmową komisję? Polacy zabrali głos
Światowy Dzień Walki z Rakiem: O sile pasji, zaufania, bliskości i wiary jako pomocy w walce z chorobą
Niepokojące informacje na temat stanu zdrowia ks. Tadeusza Isakowicza-Zaleskiego
Nie żyje znana prezenterka. Ciężko chorowała
