Duch Święty - źródło życia Kościoła
- Duch Święty jest duszą Kościoła. Bez Niego nie może być ani wiary, ani nadziei, ani miłości - przypominał św. Jan Paweł II w homilii na Zesłanie Ducha Świętego w 1998 roku. - To On budzi charyzmaty, rozpala modlitwę, prowadzi do jedności i odnawia oblicze ziemi - tej ziemi.
W języku liturgicznym uroczystość nosi nazwę Pięćdziesiątnicy (Pentēkostē), ponieważ przypada pięćdziesiątego dnia po Zmartwychwstaniu. Zgodnie z relacją św. Łukasza (Dz 2,1-11), Duch Święty objawił się w postaci wichru i ognistych języków, a apostołowie zaczęli przemawiać różnymi językami - zapowiadając powszechność Kościoła i jedność ponad podziałami.
Zapowiedź Ducha Świętego obecna była już w proroctwach Starego Testamentu, a pełni jej udzielił Jezus podczas Ostatniej Wieczerzy: "A Paraklet, Duch Święty, którego Ojciec pośle w moim imieniu, On was wszystkiego nauczy i przypomni wam wszystko, co Ja wam powiedziałem".
W Dziejach Apostolskich św. Łukasz opisuje, jak Duch Pocieszyciel wypełnił dom, w którym trwali uczniowie, a ogniste języki spoczęły na każdym z nich. Napełnieni Duchem Świętym zaczęli głosić z odwagą zbawcze dzieło Jezusa.
Zesłanie Ducha Świętego oznacza powstanie Kościoła - wspólnoty posłanej do wszystkich narodów, nieprzypisanej żadnemu środowisku czy kulturze. Jak uczy Sobór Watykański II, Kościół jest "niejako sakramentem zjednoczenia ludzi z Bogiem i budowania jedności rodzaju ludzkiego" (Lumen gentium).
Duch Święty udziela siedmiu darów: mądrości, rozumu, rady, męstwa, umiejętności, pobożności i bojaźni Bożej. Uzdalnia wiernych do świadectwa w świecie, kieruje losami Kościoła, powołuje nowe inicjatywy, wybiera misjonarzy, natchnął wybór św. Macieja do grona apostołów, a Pawła i Barnabę - do głoszenia Ewangelii.
- Duch Święty nie należy do przeszłości ani przyszłości - On jest dziś. Działa tu i teraz - przypominał papież Franciszek podczas modlitwy Regina Coeli w 2021 roku.
Historia i liturgia uroczystości
Uroczystość Zesłania Ducha Świętego obchodzona jest od starożytności. Początkowo łączona z Wielkanocą, od IV wieku stała się osobnym świętem. Wprowadzenie jej do kalendarza liturgicznego zatwierdził Synod w Elwirze (306 r.). Papież Leon XIII rozpowszechnił praktykę nowenny przed uroczystością.
Liturgia dnia wyróżnia się czerwonym kolorem szat - symbolem ognia i misyjnej gorliwości. W centrum znajduje się opis zesłania Ducha (Dz 2,1-11), fragment z 1 Listu do Koryntian o różnorodności darów (1 Kor 12) oraz Ewangelia św. Jana (J 20,19-23) - przekazująca uczniom Ducha jako źródło przebaczenia.
Przed Ewangelią śpiewana jest sekwencja "Veni Sancte Spiritus" ("Przybądź, Duchu Święty"), zwana "Złotą Sekwencją" - uroczyste wezwanie do działania Pocieszyciela.
W wielu parafiach i wspólnotach zakonnych odbywa się Wigilia Zesłania Ducha Świętego - rozbudowana liturgia na wzór Wigilii Paschalnej z rozszerzoną Liturgią Słowa. Popularne są czuwania modlitewne, adoracje i modlitwy o odnowienie darów Ducha. Szeroko praktykowana jest także Nowenna do Ducha Świętego.
W Polsce uroczystość znana jest również jako Zielone Świątki - nazwa nawiązuje do wiosennego odrodzenia przyrody. Kościoły i domy przyozdabia się młodymi brzózkami i tatarakiem, a ludowe obrzędy niosą radosny ton i wiosenną symbolikę.
Symbole i dzień wolny w Europie
W ikonografii chrześcijańskiej Duch Święty przedstawiany jest jako gołębica, ogień lub snop światła. W barokowych świątyniach często symbolizuje Go jasne światło wpadające przez kopułę świątyni.
Zesłanie Ducha Świętego obchodzone jest przez dwa dni - w wielu krajach europejskich, m.in. w Niemczech, Francji czy Danii, poniedziałek pozostaje dniem wolnym od pracy. W Polsce drugi dzień świąt zniesiono w 1951 r. Wyjątek stanowią wierni Kościoła Zielonoświątkowego, dla których dzień ten jest ustawowo wolny.
mp
