Co musisz wiedzieć
- Dziś mija 47 lat od wyboru kard. Karola Wojtyły na papieża, które miało miejsce 16 października 1978 r., w drugim dniu konklawe;
- Decyzja konklawe była dla komunistów niemiłym zaskoczeniem. Edward Gierek miał powiedzieć w czasie posiedzenia Biura Politycznego, że dla władz PRL jest to problem;
- Wybór ów wpłynął na osłabienie pozycji Polski wewnątrz sowieckiego bloku, stąd bardzo wzmożono inwigilację nowego papieża.
W poniedziałek 16 października 1978 roku świat obiegła wiadomość o wyborze nowego Ojca Świętego. Gdy na balkonie bazyliki św. Piotra ukazała się postać nieznanego wielu kardynała z Polski, zgromadzeni wierni byli zaskoczeni. Karol Wojtyła, który przyjął imię Jan Paweł II, zwrócił się do tłumu po włosku, z właściwym sobie poczuciem humoru. - Już wtedy Polak z dalekiego kraju zyskał sympatię i zaufanie wiernych - przypomina dr hab. Ewa Rzeczkowska.
Problem komunistów
W Polsce reakcja władz była zupełnie inna. Edward Gierek podczas posiedzenia Biura Politycznego miał powiedzieć: "Towarzysze, mamy problem". Decyzja konklawe była dla komunistów zaskoczeniem, o czym świadczy choćby fakt, że główny program informacyjny Telewizji Polskiej rozpoczął się z opóźnieniem, a w "Dzienniku Telewizyjnym" przekazano jedynie lakoniczną wiadomość o wyborze nowego papieża. W prasie rządowej, w tym w "Trybunie Ludu", brakowało szerszych komentarzy. Więcej informacji opublikowały jedynie "Tygodnik Powszechny" oraz związane z PAX-em "Słowo Powszechne".
"Tygodnik Powszechny" przybrał papieskie barwy i na pierwszej stronie umieścił napis "Habemus Papam", publikując korespondencję Jerzego Turowicza z Rzymu. W "Słowie Powszechnym" znalazły się zdjęcia i biogram papieża oraz relacje mieszkańców Wadowic i Krakowa.
- Komuniści rzeczywiście mieli problem, ponieważ na najwyższy urząd w Kościele został wybrany człowiek, który znał komunizm z własnego doświadczenia - podkreśla dr hab. Rzeczkowska. Jak dodaje, zachowały się raporty sowieckie wskazujące, że władze w Warszawie i Moskwie obawiały się konsekwencji wyboru Polaka na papieża. Szef radzieckiej dyplomacji Andriej Gromyko po audiencji u Jana Pawła II w styczniu 1979 roku miał raportować do Moskwy: "Mamy mocnego przeciwnika".
I dla PRL, i dla ZSRR
Kilka miesięcy później w rozmowie z Gierkiem przyznał, że Jan Paweł II stanie się poważnym wyzwaniem dla komunistów - zarówno w relacjach z PRL, jak i ZSRR. - Przewidywano, że papież będzie chciał zmienić politykę Watykanu wobec Związku Radzieckiego, a także wzmacniać środowiska katolików w krajach takich jak Litwa, Białoruś czy Ukraina - wyjaśnia historyk KUL.
Redaktor naczelny "Polityki" Mieczysław Rakowski pisał wówczas, że wybór Wojtyły "niesłychanie wzmacnia katolicyzm w Polsce, a zarazem osłabia pozycję naszego kraju w bloku socjalistycznym". Dodał też: "Już słyszę, jak w Moskwie towarzysze mówią: Polacy mają w Waszyngtonie Brzezińskiego, a w Rzymie Wojtyłę. Choć to podnosi naszą pozycję w świecie, jest dla nas wielkim problemem".
Własny sukces?
Władze PRL próbowały jednak interpretować wybór papieża Polaka jako własny sukces. W propagandzie przedstawiano go jako dowód skutecznej polityki wyznaniowej, mającej świadczyć, że katolicyzm w Polsce rozwija się w harmonii z państwem - w przeciwieństwie do krajów zachodnich, gdzie, jak twierdzono, narastały problemy moralne.
Niektórzy duchowni związani z reżimem również komentowali wybór w duchu propagandy. Kierujący upaństwowionym stowarzyszeniem Caritas w Katowicach ksiądz uznał, że decyzja konklawe "świadczy o tym, że świat kroczy ku socjalizmowi". - Był to osobliwy komentarz, wynikający raczej z lęku przed konsekwencjami niż z przekonania - ocenia dr hab. Rzeczkowska.
Radość społeczeństwa i inwigilacja służb
Polskie społeczeństwo zareagowało natomiast z ogromnym entuzjazmem. Biskup Ignacy Tokarczuk wspominał, że naród najpierw nie dowierzał, potem był zdumiony, a w końcu ogarnęła go radość. Publicysta Stefan Kisielewski mówił o "wstrząsie dusz i umysłów". - Ludzie spontanicznie demonstrowali radość, bez nakazu i bez strachu - podkreśla historyk.
Wkrótce po wyborze papieża służby specjalne PRL nasiliły inwigilację nowego Ojca Świętego. - Wiedziano o nim wiele: o jego przyjaźniach, środowisku, zainteresowaniach i znaczeniu w Kościele powszechnym. W raportach polskich i sowieckich widać wyraźnie, że po wyborze zainteresowanie jego osobą jeszcze wzrosło - mówi dr hab. Ewa Rzeczkowska.
KUL
