Wacław Lipiński. Więziony przez Gestapo, zamordowany i wyklęty przez komunistów

Kim był Wacław Lipiński? Życie między nauką a walką o niepodległość

Wacław Lipiński urodził się w rodzinie rzemieślniczej, związanej z Polską Partią Socjalistyczną. Konspirował już w czasie rewolucji 1905 r. Jako uczeń Gimnazjum Polskiego Towarzystwa „Uczelnia” w Łodzi w 1912 r. działał w skautingu i kółkach samokształceniowych. Po wybuchu I wojny światowej wstąpił do polskich Legionów (ps. „Socha”), uczestnicząc w bitwach pod Łowczówkiem, Konarami i Kostiuchnówką. W 1917 r., urlopowany, zdał maturę i zapisał się na Wydział Filozoficzny Uniwersytetu Jagiellońskiego. W czasie kryzysu przysięgowego opowiedział się po stronie Józefa Piłsudskiego. Pracował jako publicysta i konspirator Ligi Niezawisłości Polski i Komendy Głównej Polskiej Organizacji Wojskowej /POW/. W kwietniu 1919 r. odbijał Wilno bolszewikom. Służył w wywiadzie.

Po pokoju ryskim został odkomenderowany na Uniwersytet Jagielloński, gdzie zrobił doktorat z prawa, uzyskał absolutorium z filozofii, a także dyplom Szkoły Nauk Politycznych. W II RP rozwijał karierę wojskową i publicystyczną, był dyrektorem Instytutu Badania Najnowszej Historii Polski. W 1936 r. habilitował się z najnowszej historii Polski na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie. W styczniu 1939 r. został przeniesiony w stan spoczynku i awansowany na podpułkownika.

Od Legionów po konspirację – droga żołnierza i historyka

We wrześniu 1939 r., po niemieckiej agresji na Polskę, pracował początkowo w Biurze Propagandy Naczelnego Dowództwa, potem był szefem propagandy w Dowództwie Obrony Warszawy, gdzie nadawał codzienne komunikaty radiowe. Po kapitulacji stolicy zabezpieczył bogate zbiory Instytutu Piłsudskiego w Muzeum Belwederskim, zostając jego kuratorem. Po aresztowaniu 27 października 1939 r. przez Gestapo prezydenta Stefana Starzyńskiego wyjechał do Zakopanego.

W marcu 1940 r. przeszedł na nartach na Słowację, stamtąd do Budapesztu. Jednak rząd RP na uchodźstwie premiera Władysława Sikorskiego nie zgodził się na jego przyjazd do Francji. Wówczas Lipiński związał się z Julianem Piaseckim, który z upoważnienia marszałka Edwarda Śmigłego-Rydza tworzył organizację piłsudczykowską.

Nawiązał też kontakt z internowanym w Rumunii Śmigłym, który dostarczył mu informacje, a także materiały o kampanii wrześniowej: na ich podstawie pod pseudonimem „Gwido” opublikował pod koniec lata 1940 r. broszurę „Wojna polsko-niemiecka 1939 roku”, będącą apologią Naczelnego Wodza.

Między Gestapo a komunistycznym więzieniem – podwójna represja

Do 1942 r. Lipiński przebywał na Węgrzech, a po powrocie do Warszawy współtworzył piłsudczykowski Konwent Organizacji Niepodległościowych. Pisał, redagował. Od lutego do maja 1944 r. był więziony przez Gestapo. Od marca 1946 r. stał na czele Komitetu Porozumiewawczego Organizacji Polski Podziemnej jako przedstawiciel Stronnictwa Niezawisłości Narodowej.

Na początku 1947 r. aresztowany i skazany w procesie pokazowym 27 grudnia 1947 r. przez komunistyczny Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie na karę śmierci, zamienioną na dożywotnie więzienie. W PRL utwory Wacława Lipińskiego były objęte cenzurą.

[Tadeusz Płużański jest historykiem i publicystą, autorem książek z serii "Bestie"]

[Tytuł, lead, sekcje "Co musisz wiedzieć", "Dlaczego to ważne dzisiaj" i śródtytuły od Redakcji]

Dlaczego to ważne dzisiaj

• Budowanie wspólnoty opartej na pamięci historycznej: Biografie takie jak Wacława Lipińskiego przypominają, że polska tożsamość narodowa była kształtowana w oporze wobec dwóch totalitaryzmów – nazizmu i komunizmu. To fundament wspólnoty opartej na doświadczeniu walki o suwerenność.
• Przestroga przed utratą niezależności państwa: Los Lipińskiego pokazuje, jak szybko elity intelektualne i niepodległościowe mogą stać się celem represji w systemach ograniczających wolność. Współcześnie wzmacnia to znaczenie silnych instytucji państwowych i obywatelskiej czujności.
• Znaczenie elit i odpowiedzialności za państwo: Lipiński jako historyk, żołnierz i publicysta uosabia model zaangażowanego obywatela. W kontekście budowania wspólnoty narodowej podkreśla to potrzebę istnienia elit zdolnych do działania ponad podziałami – w interesie państwa i jego ciągłości.