Ordo Iuris: Upolitycznieni sędziowie wyłączeni z orzekania w sprawie Smoleńska

W Sądzie Najwyższym rozpatrywana jest kasacja złożona przez Instytut Ordo Iuris od wyroku uniewinniającego Tomasza Arabskiego oraz byłą urzędniczkę Kancelarii Prezesa Rady Ministrów Magdalenę B. Sąd Najwyższy uwzględnił wniosek Instytutu Ordo Iuris dotyczący wyłączenia sędziów wyznaczonych do rozpoznania tej kasacji. W konsekwencji doszło do zmiany składu orzekającego w sprawie.

Kasacja

Postępowanie dotyczy odpowiedzialności karnej za zaniedbania instytucjonalne związane z organizacją lotu do Smoleńska z udziałem prezydenta Lecha Kaczyńskiego i pozostałych osób znajdujących się na pokładzie samolotu. Pełnomocnicy części rodzin ofiar wnieśli kasację od wyroku uniewinniającego, wskazując na istotne naruszenia przepisów procesowych i materialnoprawnych.

Jednym z kluczowych zagadnień podniesionych w kasacji pozostaje kwestia dopuszczalności automatycznego wyłączania z orzekania sędziów, którzy uzyskali nominację na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa po 17 stycznia 2018 roku. Zdaniem pełnomocników rodzin ofiar, ocena bezstronności sędziego powinna następować indywidualnie, w odniesieniu do konkretnych okoliczności danej sprawy, a sam sposób powołania nie może stanowić podstawy do formułowania generalnych założeń co do braku bezstronności

– czytamy w komunikacie Ordo Iuris.

Odwołanie rozprawy

Jak przypomina Ordo Iuris, w lutym 2026 roku rozprawa kasacyjna została odwołana po złożeniu przez Ordo Iuris wniosku o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego, wobec których podniesiono wątpliwości dotyczące ich bezstronności – Jacka Błaszczyka, Jarosława Matrasa i Jerzego Grubbę. Argumentowano, że osoby te wcześniej publicznie wypowiadały się na temat statusu sędziów powołanych po zmianach w KRS, co mogło prowadzić do uzasadnionych wątpliwości co do ich obiektywizmu przy rozpoznawaniu sprawy. Dodatkowo w zakresie sędziego Jarosława Matrasa pełnomocnik zwrócił uwagę na fakt powołania sędziego przez premiera na wniosek ministra sprawiedliwości w skład komisji kodyfikacyjnej podlegającej prezesowi Rady Ministrów, a tym samym stosunek zależności sędziego od władzy wykonawczej, wynikający z faktu pobierania miesięcznego wynagrodzenia z tego tytułu.

Decyzja SN

Sąd Najwyższy podzielił te zastrzeżenia i uwzględnił złożony wniosek. W rezultacie wyznaczono nowy skład orzekający, do którego został powołany sędzia Antoni Bojańczyk

– czytamy w komunikacie Ordo Iuris.

Jak podkreślają prawnicy, rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego ma znaczenie nie tylko dla stron niniejszego postępowania, ale także dla szerszej debaty dotyczącej standardów bezstronności sądów oraz zasad wyłączania sędziów z udziału w konkretnych sprawach.

Czytaj również

Dlaczego potrzebujemy zmiany myślenia o macierzyństwie? Wnioski z konferencji

„Macierzyństwo XXI wieku”. Konferencja już 3 czerwca

Zwrot w sprawie adwokata od „trumny na kołach”. Jest wniosek o kasację wyroku

Żurek o Kapińskim jako o „pełniącym obowiązki” prezesa SN. „Tak będę go tytułował”

Decyzja Karola Nawrockiego ws. powołania I prezesa SN. Jarosław Kaczyński zabiera głos

Konflikt ws. powołania Zbigniewa Kapińskiego na I prezesa SN. Zbigniew Bogucki zabiera głos

Sprawa Tomasza Arabskiego

11 grudnia 2024 r. w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie odbyła się rozprawa w sprawie organizacji feralnego lotu do Smoleńska 10 kwietnia 2010 r., który zakończył się śmiercią 96 osób, w tym pary prezydenckiej i wielu ważnych polityków, szefów instytucji państwowych, duchownych, przedstawicieli ministerstw, organizacji kombatanckich i społecznych oraz wojskowych, w tym dowódców wszystkich Sił Zbrojnych RP. Była to drugie już postępowanie apelacyjne wyroku pierwszej instancji, po kasacji pierwszego prawomocnego wyroku przez Sąd Najwyższy z uwagi na obecność w składzie orzekającym sędziego mianowanego do Sądu Apelacyjnego po reformie KRS z 2017 r.

Wyrok został ogłoszony 16 grudnia 2024 r. Po stwierdzeniu, że bliscy ofiar tragedii smoleńskiej nie mogą mieć statusu osób pokrzywdzonych, a zatem nie mają uprawnienia do występowania w charakterze oskarżycieli subsydiarnych, w ustnych motywach sąd w zasadzie stwierdził, że Kancelaria Prezesa Rady Ministrów i jego szef Tomasz Arabski mieli tylko i wyłącznie rolę koordynatora tego lotu. Choć do tej pory biegli podkreślali kluczową rolę koordynatora, tym razem sąd stwierdził, że jako koordynator lotu KPRM miała jedynie rolę techniczną i nie posiadała kompetencji, aby odmówić lotu. Tomasz Arabski i urzędnicy KPRM nie mieli też, zdaniem sądu, żadnych podstaw, aby uważać, że lotnisko Smoleńsk-Północny nie zapewnia odpowiednich warunków bezpieczeństwa. Rola KPRM miała polegać tylko i wyłącznie na koordynowaniu lotów w taki sposób, aby nie było kolizji między zamówieniami na samoloty rządowe. Takiej kolizji 10 kwietnia 2010 r. nie było, a więc KPRM musiała „sporządzić zamówienie” na ten samolot. Sąd Apelacyjny stwierdził więc tym razem w nowym składzie, że szef KPRM nie miał kompetencji, aby prezydentowi RP ograniczyć dostęp do samolotu, o ile samolot był dostępny.