Duża zmiana. ZUS wydał komunikat

W Polsce rośnie udział ojców korzystających z urlopów rodzicielskich, ale wciąż to matki pozostają głównymi opiekunkami dzieci. Takie wnioski płyną z raportu "Równość rodzicielska w Polsce trzy lata od wdrożenia dyrektywy work-life balance", zaprezentowanego podczas konferencji "Równi w domu – równi w pracy. To się wszystkim opłaca" zorganizowanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych i Fundację Share the Care.

Autorzy raportu podsumowali zmiany, które zaszły od nowelizacji Kodeksu pracy w kwietniu 2023 roku. Dane pokazują wyraźny wzrost zainteresowania urlopem rodzicielskim wśród ojców, ale jednocześnie wskazują na utrzymujące się nierówności w podziale opieki nad dziećmi.

Ojców na urlopach rodzicielskich jest więcej niż przed zmianą przepisów

Jednym z najważniejszych wniosków z raportu jest wzrost udziału ojców korzystających z urlopów rodzicielskich. W 2025 roku zdecydowało się na to 24 proc. ojców, podczas gdy w 2022 roku było to zaledwie 1 proc. W liczbach bezwzględnych oznacza to wzrost z 3,7 tys. do 57 tys. osób.

– Analizując dane z dwóch lat od nowelizacji Kodeksu pracy, możemy mówić o realnym postępie. Zwłaszcza, że są kraje UE, które wciąż nie wdrożyły tej dyrektywy – mówi Karolina Andrian, członkini zarządu Fundacji Share the Care.

Do zmian odniosła się także wiceministra rodziny, pracy i polityki społecznej Aleksandra Gajewska. – Chcemy tworzyć możliwości, usuwać bariery, które stoją na drodze do decyzji w sprawie rodziny. Jeszcze niedawno żłobek kosztował średnio tysiąc złotych miesięcznie. Dzięki programowi "Aktywny Rodzic" jego koszty są teraz dla rodziców dziesięć razy mniejsze – przypomniała podczas spotkania w Centrali ZUS.

Tempo zmian zaczyna jednak słabnąć

Choć wzrost jest wyraźny, autorzy raportu zwracają uwagę, że dynamika zmian nie jest już tak duża jak wcześniej. W porównaniu z 2024 rokiem udział ojców korzystających z urlopu rodzicielskiego zwiększył się o 7 punktów procentowych, a łączny wzrost w ciągu trzech lat wyniósł 23 punkty procentowe.

– Skala zmian jest znacząca, ale spadek dynamiki pokazuje, że rodzice nadal napotykają bariery w łączeniu życia zawodowego z rodzinnym. To sygnał, że potrzebne są dalsze działania systemowe, edukacyjne oraz większe zaangażowanie instytucji publicznych i pracodawców – mówi Mariusz Jedynak, członek zarządu ZUS.

Czytaj również

Dodatkowe 15 tygodni urlopu macierzyńskiego. Kogo obejmą nowe przepisy?

Żona Wojciecha Szczęsnego podzieliła się radosną nowiną. W sieci lawina gratulacji

Lawina gratulacji dla Wojciecha Szczęsnego i jego żony. W sieci pojawił się wzruszający filmik

[Tylko u nas] Aleksandra Jakubiak OV: Macierzyństwo Boga

[Tylko u nas] Aleksandra Jakubiak OV: Macierzyństwo Boga

[wywiad] Wiceprzewodnicząca Rady ds. Duszpasterstwa Kobiet: Dzisiejszy świat nie sprzyja posiadaniu dzieci

Ojcowie biorą urlopy krócej niż matki

Mimo wzrostu liczby ojców korzystających z uprawnień rodzicielskich, ich udział w łącznej liczbie wykorzystanych dni pozostaje niski. W 2025 roku wyniósł 6 proc. Średnia długość urlopu ojca to 43 dni, podczas gdy matki korzystały średnio przez 143 dni.

– To oznacza, że wielu ojców nie wykorzystuje w pełni 9-tygodniowej, nietransferowalnej części urlopu rodzicielskiego, która została przypisana wyłącznie im po zmianie przepisów. – Wraz z nowelizacją Kodeksu pracy ojcowie zyskali indywidualne prawo do części urlopu rodzicielskiego oraz 9 tygodni urlopu rodzicielskiego, której nie mogą "oddać" mamie. Dlaczego wykorzystują jedynie nieco ponad 6 tygodni? To wymaga dalszych analiz – tłumaczy Karolina Andrian.

Spada zainteresowanie urlopem ojcowskim

Raport wskazuje też na inny istotny trend. W 2025 roku zmniejszył się odsetek mężczyzn korzystających z urlopu ojcowskiego. Rok wcześniej było to 64 proc., a po najnowszych danych już 58 proc.

"Przypomnijmy, że za urlop ojcowski przysługuje zasiłek w wysokości 100 proc. podstawy wynagrodzenia, a za rodzicielski 70 proc. Tymczasem obserwujemy wzrost wykorzystania urlopu rodzicielskiego i spadek ojcowskiego, co w pewnym sensie podważa dominującą narrację o barierach ekonomicznych" – dodaje Karolina Andrian.

Wyższe świadczenia dla ojców niż dla matek

Dane za 2025 rok pokazują również różnice w wysokości wypłacanych świadczeń. Średni dzienny zasiłek dla ojca korzystającego z urlopu rodzicielskiego wyniósł 255 zł, a dla matki 175 zł.

Jak podkreśla ZUS, dysproporcja w ostatnim czasie nieco się zmniejszyła, ale nadal pozostaje wyraźna. – Od kilku lat obserwujemy, że różnica w wysokości zasiłków matek i ojców się zmniejsza, co jest pozytywnym zjawiskiem. Udział zasiłku matek w zasiłku ojców wzrósł z 64 proc. w 2024 roku do 69 proc. w 2025 roku, jednak nadal pozostaje wyraźny. W przypadku urlopów macierzyńskiego i ojcowskiego różnice są mniejsze – wskaźnik ten wynosi 78 proc. – komentuje Mariusz Jedynak.

Kobiety nadal wykonują większość pracy opiekuńczej

Raport pokazuje, że pojawienie się dziecka nadal mocno wpływa na aktywność zawodową kobiet. Wśród osób bezdzietnych aktywność zawodowa kobiet i mężczyzn jest zbliżona i wynosi odpowiednio 86 proc. oraz 88 proc. Wraz z liczbą dzieci różnice jednak wyraźnie rosną.

Przy trójce dzieci aktywność zawodowa kobiet spada do 64 proc., podczas gdy aktywność ojców rośnie do 95 proc. Autorzy raportu podkreślają, że to jeden z najbardziej wyraźnych sygnałów utrzymywania się nierówności w podziale obowiązków rodzinnych.

Podobny obraz widać w danych dotyczących opieki nad chorym dzieckiem. W 2025 roku 78 proc. dni absencji z tego tytułu wykorzystały matki. Udział ojców wzrósł rok do roku jedynie o 1 punkt procentowy.

Badania pokazują przeciążenie matek

Wnioski z raportu potwierdzają również inne analizy. Z badania "Stan macierzyństwa w Europie 2024" przeprowadzonego przez organizację Make Mothers Matter wynika, że 4 na 5 kobiet w Polsce przyznaje, iż to głównie na nich spoczywa opieka nad dzieckiem.

Efektem takiego podziału obowiązków jest przeciążenie, a także ograniczony czas na odpoczynek, rozwój zawodowy i powrót do pełnej aktywności na rynku pracy.