Co musisz wiedzieć
- W pierwszą niedzielę przypadającą po uroczystości Objawienia Pańskiego obchodzone jest w Kościele katolickim święto Chrztu Pańskiego;
- W Ewangelizacyjne św. Jana istnieje wzmianka o chrzcie Jezusa "w Betanii, po drugiej stronie Jordanu";
- Nie chodzi tu jednak o Betanię w pobliżu Góry Oliwnej, miejsce zamieszkania Marty, Marii i Łazarza, tylko o inną miejscowość o tej samej nazwie.
Relacje biblijne
W Ewangelii św. Jana jest mowa o tym, że Jan Chrzciciel chrzcił za Jordanem: "Działo się to w Betanii, po drugiej stronie Jordanu, gdzie Jan udzielał chrztu" (J 1, 28). Czytamy także, że: "I powtórnie [Jezus] udał się za Jordan, na miejsce, gdzie Jan poprzednio udzielał chrztu, i tam przebywał" (J 10, 40).
"Betania po drugiej stronie Jordanu" to nie jest Betania w pobliżu Góry Oliwnej, gdzie często bywał Jezus, lecz inna Betania.
Orygenes (III wiek), Jan Chryzostom (IV wiek) oraz chrześcijanie w tamtym czasie podkreślali, że "Betania po drugiej stronie Jordanu" to lokalizacja znana wówczas pod nazwą "Bethabara". Nazwa ta występuje m.in. w niektórych manuskryptach Ewangelii św. Jana, które mówią właśnie o "Betanii po drugiej stronie Jordanu" (J 1,28), oraz na mapie z Madaby z VI wieku, która w ten sposób oznacza miejsce Chrztu Jezusa. Ponadto "Bethabara" występuje jako jedna z lokalizacji wymienianych w Talmudzie. Obecnie to miejsce jest znane jako Al-Maghtas, co w języku arabskim oznacza "chrzest" lub "zanurzenie".
Świadectwa archeologiczne
Do początku IV wieku chrześcijaństwo było często prześladowane w cesarstwie rzymskim i nie była możliwa budowa świątyń. Niemniej jednak, chrześcijanie pierwszych wieków przekazywali pamięć o miejscach związanych z życiem Jezusa z pokolenie na pokolenie.
Na przełomie V i VI cesarz bizantyński Anastazy I Dicorus wybudował pierwszą świątynię poświęconą Janowi Chrzcicielowi na miejscu znanym obecnie jako Al-Maghtas. Ten kościół uległ zniszczeniu wskutek powodzi i trzęsień ziemi. Świątynia była odbudowywana kilkukrotnie, ale prawdopodobnie już w VII/VIII w. pozostały z niej tylko ruiny.
O tym kościele pisał jeden z pielgrzymów znany jako Teodozjusz (rok 530): "5 mil na północ od Morza Martwego, w miejscu, gdzie Pan został ochrzczony, stoi pojedyncza kolumna, a na kolumnie umocowany jest żelazny krzyż; tam też znajduje się kościół św. Jana Chrzciciela, który zbudował cesarz Anastazy. Kościół ten jest bardzo wysoki, wzniesiony nad dużymi komorami z powodu wylewów rzeki Jordan".
W tym miejscu została wzniesiona także Bazylika Świętej Trójcy. Tytuł kościoła nawiązuje do tego, że podczas Chrztu Jezusa objawiła się Trójca Święta: Bóg Ojciec, który mówił z nieba oraz Duch Święty w postaci gołębicy nad Jezusem. Wykopaliska archeologiczne wskazują, że był to duży kościół mający przynajmniej 27 m. długości i ponad 15 m. szerokości, jednak niewiele pozostało obecnie z tej bazyliki.
Oprócz tych kościołów archeologowie wskazują także na dolną bazylikę, groty pustelników, kaplicę, mozaiki, marmurowe posadzki oraz na ogromne baptysterium w formie krzyża. Wszystko wybudowano blisko siebie w miejscu znanym obecnie jako "Betania po drugiej stronie Jordanu" Al-Maghtas.
Obok Al-Maghtas wykopaliska archeologiczne wykazały również na wzgórze Tell al-Kharrar, znane jako Wzgórze Eliasza (Jabal Mar Elias), miejsce związane właśnie z prorokiem Eliaszem. W Okresie bizantyjskim, prawdopodobnie w V wieku, wzniesiono tu klasztor ku jego pamięci.
UNESCO: Wyjątkowa wartość dla ludzkości
W 2015 roku obszar "Betanii po drugiej stronie Jordanu" (Al-Maghtas), obejmujący również Tell al-Kharrar, został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Na oficjalnej stronie organizacji czytamy: "«Betania po drugiej stronie Jordanu» ma ogromne znaczenie religijne dla większości wyznań chrześcijańskich, które uznały to miejsce za lokalizację, w której Jezus z Nazaretu został ochrzczony przez Jana Chrzciciela. To odniesienie zachęcało pokolenia mnichów, pustelników, pielgrzymów i kapłanów do osiedlania się w tym miejscu i odwiedzania go, pozostawiając świadectwa swojej pobożności i religijności, datowane od IV do XV wieku".
Papieże w "Betanii za Jordanem"
Pierwszym Papieżem, który nawiedził Al-Maghtas był Jan Paweł II, który przybył tu podczas Jubileuszu Roku 2000. Papież Benedykt XVI odwiedził to miejsce w 2009 r. i zainaugurował budowę kościoła upamiętniającego Chrzest Jezusa w Jordanie. W 2014 roku papież Franciszek nawiedził to miejsce i spotkał się tu z uchodźcami z Syrii i Iraku, a także z chorymi dziećmi i osobami niepełnosprawnymi, którzy znaleźli schronienie w Jordanii.
Nowy kościół Chrztu Pańskiego został uroczyście poświęcony w styczniu 2025 roku. W imieniu papieża Franciszka uroczystości przewodniczył watykański sekretarz stanu, kard. Pietro Parolin. Obecnie jest to największy kościół katolicki na terenie Jordanii. W okolicy znajdują się kościoły także innych wyznań chrześcijańskich.
Ks. Paweł Rytel-Andrianik, Vatican News PL
