Przewrót majowy 1926: ratunek państwa czy polityczna zdrada? Nowa analiza prof. Wojciecha Polaka

13.05.2026 15:04

Mężczyzna trzymający książkę — Prof. Polak

Setna rocznica przewrotu majowego ponownie ożywia debatę o jednym z najbardziej dramatycznych wydarzeń w historii II Rzeczypospolitej. W maju 1926 roku na ulicach Warszawy doszło do krwawych starć wojska z wojskiem, które na zawsze zmieniły polski system polityczny. Czy działania Józefa Piłsudskiego były próbą ratowania państwa, czy początkiem erozji demokracji? Na to pytanie odpowiada prof. Wojciech Polak w swoim wykładzie poświęconym wydarzeniom znanym jako przewrót majowy, opierając się na analizie politycznych realiów II Rzeczypospolitej oraz własnej książce „Dyktator czy wybawca. Przyczyny i kulisy przewrotu majowego 1926”.

Co musisz wiedzieć:

Przewrót majowy w 1926 roku był konfliktem zbrojnym między siłami rządowymi a zwolennikami Józefa Piłsudskiego.
Prof. Wojciech Polak wskazuje na głęboki kryzys polityczny i niestabilność rządów II RP.
Spór o ocenę działań Piłsudskiego trwa do dziś – ratunek państwa czy zamach na demokrację.
Walki w Warszawie doprowadziły do ofiar i zmiany układu władzy w Polsce.

Polska w kryzysie lat 20. XX wieku

Prof. Wojciech Polak podkreśla, że połowa lat 20. XX wieku była okresem narastającego chaosu politycznego w Polsce. Rządy były niestabilne, a konflikty między ugrupowaniami parlamentarnymi paraliżowały państwo.

W tym czasie funkcję prezydenta sprawował Stanisław Wojciechowski, a premierem był m.in. Wincenty Witos, którego rządy budziły silne kontrowersje polityczne.

Kryzys systemu parlamentarnego prowadził do sytuacji, w której kolejne gabinety nie były w stanie utrzymać stabilnej większości.

Piłsudski: demonstracja siły czy plan przejęcia władzy?

Według prof. Polaka, Piłsudski początkowo nie planował pełnoskalowego konfliktu zbrojnego, a raczej demonstrację siły mającą wymusić rozmowy z rządem.

Jednak wydarzenia szybko wymknęły się spod kontroli. Starcia w Warszawie, m.in. przy Moście Poniatowskiego i Placu Zamkowym, przerodziły się w krwawy konflikt zbrojny.

Brak kompromisu i eskalacja konfliktu

Prof. Polak wskazuje, że jedną z głównych przyczyn eskalacji był brak realnej gotowości do kompromisu po obu stronach sporu.

Rozmowy między Piłsudskim a prezydentem Wojciechowskim zakończyły się fiaskiem, co doprowadziło do dalszej eskalacji przemocy.

Krwawe dni maja 1926 roku

Walki uliczne w Warszawie doprowadziły do starć wojska z wojskiem. Był to moment, w którym konflikt polityczny przerodził się w tragedię narodową.

Przewrót majowy w ocenie historyków

Przewrót majowy pozostaje jednym z najbardziej spornych tematów w polskiej historiografii. Interpretacje wahają się od „koniecznego ratunku państwa” po „zamach na demokrację”.

Prof. Wojciech Polak stara się przedstawić wydarzenia bez uproszczeń, pokazując ich złożoność i kontekst polityczny.

Zobacz wykład prof. Wojciecha Polaka o przewrocie majowym