Portugalia ograniczy bezpłatne leczenie cudzoziemców? Jest projekt ustawy

Propozycja zakłada zmianę portugalskiej ustawy o podstawach systemu ochrony zdrowia. Zasadniczo pełnymi beneficjentami publicznego Serviço Nacional de Saúde (SNS), obok obywateli Portugalii, mieliby pozostawać cudzoziemcy przebywający w kraju legalnie – w tym osoby posiadające prawo stałego lub czasowego pobytu, a także osoby objęte odpowiednimi regulacjami unijnymi i międzynarodowymi. Prawo do uzyskania pomocy w SNS nie oznacza automatycznie prawa do sfinansowania każdego świadczenia przez portugalski system publiczny.

Inaczej traktowani mieliby być cudzoziemcy przebywający w Portugalii nielegalnie oraz osoby, które nie są rezydentami tego kraju. W ich przypadku skorzystanie z publicznej służby zdrowia miałoby wiązać się z obowiązkiem zapłaty za udzielone świadczenia albo przedstawieniem dowodu, że koszty zostaną pokryte przez ubezpieczenie, odpowiednią instytucję lub inny podmiot zobowiązany do finansowania leczenia.

Leczenie w nagłych przypadkach pozostanie dostępne

Projekt nie przewiduje odmowy udzielenia pomocy osobie znajdującej się w stanie zagrożenia zdrowia lub życia.
PSD i CDS-PP chcą zachować dostęp do świadczeń określanych jako pilne i niezbędne dla ratowania życia. Pacjent nieposiadający odpowiednich dokumentów mógłby więc otrzymać pomoc, ale później musiałby przedstawić informacje pozwalające ustalić jego tożsamość oraz podmiot odpowiedzialny za pokrycie kosztów.

Przepisy mają również stworzyć skuteczniejszy system egzekwowania należności. Projekt przewiduje możliwość wprowadzenia gwarancji zapłaty, pobierania należności z góry lub innych mechanizmów zabezpieczających pokrycie kosztów leczenia.

Nie chodzi więc o całkowite pozbawienie cudzoziemców dostępu do portugalskich szpitali, lecz przede wszystkim o zmianę zasad finansowania świadczeń dla osób nieuprawnionych do bezpłatnego korzystania z systemu.

330 tys. cudzoziemców-nierezydentów na SOR-ach w latach 2021–2024

Autorzy projektu powołują się na dane portugalskiej Generalnej Inspekcji Działalności w Ochronie Zdrowia (IGAS).

Według danych przytoczonych przez PSD i CDS-PP od 2021 roku do września 2024 roku na szpitalnych oddziałach ratunkowych portugalskiego SNS obsłużono około 330 tys. cudzoziemców niebędących rezydentami Portugalii.

Ponad 140 tys. z nich miało nie posiadać ubezpieczenia ani ochrony wynikającej z umów międzynarodowych, które pozwalałyby pokryć koszty udzielonej pomocy.

Problemem ma być również skuteczne odzyskiwanie należności. Portugalska inspekcja zdrowia rekomendowała m.in. usprawnienie systemu pobierania opłat oraz wprowadzenie obowiązkowych procedur rozliczenia pacjenta przy opuszczaniu placówki.

PSD i CDS-PP mówią o „turystyce zdrowotnej”

PSD i CDS-PP argumentują, że przepisy mają przeciwdziałać przypadkom przyjazdu do Portugalii przede wszystkim w celu uzyskania bezpłatnego leczenia finansowanego przez portugalskich podatników.

Miguel Guimarães, były przewodniczący portugalskiej Izby Lekarskiej, a obecnie deputowany i wiceprzewodniczący klubu parlamentarnego PSD, przekonywał, że zjawisko określane jako „turystyka zdrowotna” powinno zostać ograniczone. Według niego osoby niebędące rezydentami powinny pokrywać koszty leczenia, jeżeli nie posiadają innego tytułu uprawniającego do jego finansowania.

Argumentacja ta jest jednak stanowiskiem autorów projektu. Dane dotyczące wszystkich zagranicznych pacjentów nie oznaczają automatycznie, że przyjechali oni do Portugalii specjalnie w celu skorzystania z bezpłatnego leczenia.

Czytaj również

Niebywałe, co nowy trener Portugalii powiedział o Cristiano Ronaldo

Gdzie w Polsce jest najwięcej cudzoziemców? Nowe dane GUS zaskakują

Chwile grozy w domu polskiego piłkarza. Włamywacz zagroził nożem jemu i rodzinie

Portugalia wprowadza zakaz. Koniec flag LGBT i obcych państw na urzędach

W Portugalii trwa ogólnokrajowy strajk pracowników sektora publicznego

Jest petycja do prezydenta Stargardu ws. referendum dot. Centrum Integracji Cudzoziemców

Jakie zasady obowiązują obecnie w Portugalii?

Obowiązujące obecnie zasady są szersze, niż wynikałoby z proponowanej reformy. Portugalski regulator ochrony zdrowia ERS wskazuje, że z SNS mogą korzystać m.in. cudzoziemcy z prawem pobytu, obywatele państw UE, osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową oraz migranci – również ci, których sytuacja prawna nie została uregulowana – przy czym prawo dostępu do świadczeń nie zawsze oznacza, że są one dla danej osoby bezpłatne.

Już obecnie cudzoziemiec bez zezwolenia na pobyt może być zobowiązany do pokrycia kosztów leczenia. Istnieją jednak wyjątki. Według aktualnego ERS cudzoziemiec bez zezwolenia na pobyt może przedstawić zaświadczenie wydane przez Junta de Freguesia potwierdzające zamieszkiwanie w Portugalii od ponad 90 dni; wtedy może uzyskać pilną i niezbędną dla życia pomoc z odpowiedzialnością finansową SNS.

Portugalia już wcześniej zaostrzyła zasady rejestracji cudzoziemców w systemie SNS i przypisywania odpowiedzialności za koszty leczenia.

Portugalski budżet na 2026 rok zobowiązał ponadto rząd do zapewnienia placówkom narzędzi umożliwiających skuteczne pobieranie należności za leczenie cudzoziemców niebędących rezydentami, jeżeli nie mają oni odpowiedniego ubezpieczenia ani ochrony wynikającej z umowy międzynarodowej.

Czy Polak na wakacjach w Portugalii będzie musiał płacić za leczenie?

Projekt zachowuje zasady wynikające z prawa UE i umów międzynarodowych; zmiana nie oznacza automatycznie, że każdy obywatel innego państwa UE będzie musiał sam pokrywać koszty leczenia w Portugalii.

Projekt wraca do parlamentu

Nie jest to pierwsza próba wprowadzenia takich regulacji. Podobne rozwiązania zostały wcześniej zaakceptowane w portugalskim parlamencie przy poparciu PSD, CDS-PP i Chega, ale proces legislacyjny nie został zakończony przed przedterminowym zakończeniem kadencji parlamentu.
PSD i CDS-PP zdecydowały się więc ponownie przedstawić projekt.

Jeżeli nowe przepisy zostaną uchwalone, najważniejszą zmianą będzie wyraźniejsze powiązanie bezpłatnego korzystania z portugalskiej publicznej służby zdrowia ze statusem pobytowym oraz istnieniem podmiotu odpowiedzialnego za finansowanie świadczeń.
Pomoc w stanach nagłych nadal będzie udzielana, ale w przypadku cudzoziemców niebędących rezydentami lub przebywających w kraju nielegalnie państwo ma mieć znacznie większe możliwości dochodzenia kosztów leczenia.