Choroby, które długo nie dają objawów – dlaczego profilaktyczne badania są tak ważne?

Czym są tzw. ciche choroby i które z nich są najczęstsze?

Cichymi chorobami (lub cichymi epidemiami) nazywamy schorzenia, które mogą postępować bez charakterystycznych objawów albo spowodować symptomy tak łagodne, że można je łatwo pomylić z czymś innym. Dopiero pojawienie się wyraźnych objawów, często na bardziej zaawansowanym etapie choroby i w momencie rozwoju poważniejszych powikłań, skłania pacjenta do wizyty u lekarza.

Wśród najczęstszych cichych chorób (o podstępnym przebiegu) wymieniane są:

• nadciśnienie tętnicze - przewlekły stan, w którym ciśnienie krwi w tętnicach utrzymuje się na zbyt wysokim poziomie;

• podwyższony poziom cholesterolu - zaburzenie gospodarki lipidowej, polegające między innymi na zwiększeniu stężenia cholesterolu we krwi, które może sprzyjać rozwojowi miażdżycy;

• stłuszczenie wątroby - stan, w którym w komórkach wątroby gromadzi się nadmierna ilość tłuszczu, często związany między innymi z nadwagą, otyłością i zaburzeniami metabolicznymi,

• cukrzyca typu 2 - przewlekła choroba metaboliczna, w której organizm nie wykorzystuje prawidłowo insuliny, co prowadzi do podwyższonego poziomu glukozy we krwi.

Cukrzyca typu 2 – podstępny przebieg, poważne konsekwencje

Cukrzyca typu 2 może przez długi czas rozwijać się bez wyraźnych objawów. Początkowo organizm może częściowo kompensować zaburzenia związane z działaniem insuliny, przez co schorzenie nie zawsze daje zauważalne objawy. Stan przedcukrzycowy oraz wczesna faza cukrzycy mogą wiązać się z dolegliwościami takimi jak przewlekłe zmęczenie, senność po posiłkach, zwiększone pragnienie czy częstsze oddawanie moczu. Nie są to jednak objawy charakterystyczne wyłącznie dla zaburzeń gospodarki węglowodanowej, dlatego wiele osób ignoruje je lub przypisuje intensywnemu trybowi życia czy też nadmiernej ekspozycji na stres. Tymczasem utrzymujący się przewlekle podwyższony poziom glukozy może stopniowo uszkadzać organizm. Przewlekła hiperglikemia może prowadzić do uszkodzenia wielu narządów i układów.

Nieleczona lub niewłaściwie kontrolowana cukrzyca zwiększa ryzyko: chorób sercowo-naczyniowych, udaru mózgu, chorób nerek, zaburzeń widzenia oraz uszkodzeń nerwów. Wczesne wykrycie nieprawidłowości, np. dzięki badaniom profilaktycznym, stwarza możliwość szybszego podjęcia działań. Wczesne wykrycie nieprawidłowości umożliwia szybsze wdrożenie postępowania. Zmiana sposobu odżywiania, zwiększenie aktywności fizycznej oraz redukcja nadmiernej masy ciała mogą korzystnie wpływać na gospodarkę metaboliczną i zmniejszać ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2 oraz jej powikłań.

Podstawowe badania profilaktyczne – co warto kontrolować?

Zakres i częstotliwość badań profilaktycznych należy dopasować do wieku, stanu zdrowia, historii chorób oraz indywidualnych czynników ryzyka. W przypadku wielu dorosłych osób lekarz może zalecić m.in.:

• glukozę na czczo lub oznaczenie hemoglobiny glikowanej HbA1c - badania pomagają ocenić gospodarkę węglowodanową i wykryć nieprawidłowości związane z poziomem cukru we krwi;

• lipidogram - badanie pozwala ocenić stężenie cholesterolu całkowitego, HDL, LDL oraz trójglicerydów. Jego rezultat pomaga określić ryzyko zaburzeń związanych z gospodarką lipidową;

• badanie ogólne moczu - badanie może dostarczyć informacji między innymi o stanie nerek i dróg moczowych;

• pomiar ciśnienia tętniczego - badanie pozwala wykryć podwyższone wartości ciśnienia, nawet jeśli pacjent nie odczuwa żadnych dolegliwości.

W zależności od sytuacji lekarz może zalecić również: morfologię krwi, badania oceniające czynność nerek, poziom elektrolitów, hormony tarczycy czy też badania profilaktyczne w kierunku raka piersi, szyjki macicy lub jelita grubego.

Wczesna diagnoza wielu chorób pozwala na szybsze wdrożenie leczenia i dzięki temu ograniczenie ryzyka powikłań. Dotyczy to szczególnie tych cichych chorób, które przez długi czas mogą rozwijać się niezauważenie. Warto przy tym pamiętać, że profilaktyka nie polega wyłącznie na wykonywaniu badań. Równie ważne są codzienne nawyki - regularna aktywność fizyczna, odpowiednio zbilansowana dieta, utrzymywanie prawidłowej masy ciała, ograniczenie używek oraz zadbanie o dobrą jakość snu.

Bibliografia:

1. Centers for Disease Control and Prevention (2024). Heart Disease Risk Factors. [online]. Available at: https://www.cdc.gov/heart-disease/risk-factors/index.html [dostęp online: 18.09.2026 r.]

2. Mayo Clinic News Network (2019). Mayo Clinic Q and A: Why do I need an annual checkup if I’m healthy? [online]. Available at: https://newsnetwork.mayoclinic.org/discussion/mayo-clinic-q-and-a-why-do-i-need-an-annual-checkup-if-im-healthy [dostęp online: 18.09.2026 r.]

3. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (2023). Health risks of overweight & obesity [online]. Available at: https://www.niddk.nih.gov/health-information/weight-management/adult-overweight-obesity/health-risks [dostęp online: 18.09.2026 r.]

4. Patial, R., Batta, I., Thakur, M., Chander Sobti, R., Agrawal, D.K. (2024). Etiology, Pathophysiology, and Treatment Strategies in the Prevention and Management of Metabolic Syndrome. Archives of Internal Medicine Research, 7, 4, 273-283. https://doi.org/10.26502/aimr.0184.