„Dla niemieckiej gospodarki w czasie pandemii kraje Grupy Wyszehradzkiej są ważniejsze niż Chiny” – pisano w marcu 2021 roku w niemieckim dzienniku „Der Tagesspiegel”. „Wszyscy mówią o Chinach, mało kto wspomina o wschodnich sąsiadach Niemiec, podczas gdy kraje Grupy Wyszehradzkiej, czyli Polska, Czechy, Węgry i Słowacja, mają większy udział w niemieckim handlu zagranicznym niż Chiny” – przekonywał autor artykułu Christoph von Marschall, dodając, że „bliskość geograficzna i powiązanie łańcuchów dostaw na rynku wewnętrznym UE ma większe znaczenie niż rozmiar chińskiego rynku wewnętrznego”.

Trudne Państwo Środka

Jeszcze dobitniej wyraził tę prawdę cytowany w owym artykule dyrektor Polsko-Niemieckiej Izby Przemysłowo-Handlowej w Warszawie dr Lars Gutheil, mówiąc wprost: „Polska to stabilizator niemieckiej gospodarki podczas kryzysu wywołanego pandemią”.

Od 2021 roku relacje handlowe między naszym zachodnim sąsiadem a jednym z jego kluczowych partnerów gospodarczych, Państwem Środka, uległy pogorszeniu, dodatkowo wojna na Ukrainie i nacisk opinii międzynarodowej wymusiły na Berlinie zaprzestanie współpracy z Rosją w wielu obszarach gospodarki, w tym tak kluczowym jak dostawy tanich rosyjskich surowców.

– Trzy filary, o które opierał się do niedawna wzrost niemieckiej gospodarki, czyli tania energia z Rosji, tania siła robocza z Europy Środkowo-Wschodniej oraz chiński rynek zbytu, kruszeją i niedługo się zapadną lub już się zawaliły. Niemiecka gospodarka nie odbudowała się po pandemii i znajduje się w stagnacji. Do tego dochodzą długofalowe wyzwania – czyli spadek konkurencyjności. Można by mu zaradzić zwiększeniem inwestycji, ale obecny niemiecki rząd planuje prowadzić politykę „anoreksji fiskalnej” i zmniejsza inwestycje publiczne. Ponadto wielkie niemieckie firmy mają trudności z pozyskaniem środków z rynków finansowych, ponieważ nie można liczyć na dobre dywidendy. Co więcej, same niemieckie firmy nie chcą inwestować w Niemczech. Przykładowo Siemens czy BASF zamykają fabryki w Niemczech i otwierają je w Chinach. Dodatkowym problemem jest fakt, że wiele niemieckich gigantów, szczególnie z branży motoryzacyjnej, jest także pod presją konkurencji chińskiej na tamtejszym rynku. To dla nich węzeł gordyjski, na rynku chińskim trzeba być, ale jednocześnie jest on coraz trudniejszy. I teraz dochodzimy do pojęcia „friendshoring” lub „closeshoring”, czyli przenoszenie produkcji na bliższe tereny, czyli sąsiednie państwa i te, które są ideowo spójne ze światem Zachodu. Część niemieckiej produkcji przenosi się do naszego regionu – mówi ekspert Instytutu Zachodniego ds. niemieckich dr Piotr Andrzejewski.

Niemiecka gospodarka funkcjonuje w złej sytuacji geopolitycznej, a to oznacza, że musi sobie szukać nowych furtek i miejsc eksploatacji lub bardziej wykorzystywać te, w których już jest obecna. Naturalnym kierunkiem był zawsze nasz region Europy. Zresztą myślenie o „niemieckiej Europie” jest tak głęboko zakorzenione w niemieckim myśleniu o polityce, że próby dominacji nad pozostałymi krajami UE są dla Berlina czymś zupełnie naturalnym i nawet, gdy niewypowiedzianym wprost, to intencjonalnie zawsze do tego zmierzającym.

Unsere welt

Szykujące się zmiany traktatowe w Unii Europejskiej powodowane oficjalnie „pogłębianiem integracji europejskiej w związku z przyszłym rozszerzeniem” służą właśnie wzmacnianiu Niemiec w Europie.

Europoseł i jeden z głównych negocjatorów przystąpienia Polski do UE prof. Jacek Saryusz-Wolski nie przebiera w słowach i mówi wprost: – Długoterminowa gra Niemiec polega na przekształceniu Unii Europejskiej w superpaństwo. Berlin chce mieć Europę od Lizbony do Władywostoku, gdzie Niemcy dominują w Europie, a mniejsze państwa członkowskie są milczące lub uciszane – uważa europoseł PiS. Propozycje zmian w traktatach unijnych uważa zaś za stworzenie Stanów Zjednoczonych Europy. Ewentualne zmiany przyjęte przez komisję konstytucyjną Parlamentu Europejskiego miałyby polegać m.in. na „scentralizowaniu procesów podejmowania decyzji, na powszechnym zlikwidowaniu w 65 obszarach prawa weta, na przekazaniu w dziesięciu kardynalnych obszarach kompetencji na poziom Unii Europejskiej”.

– Berlin, jeśli chce w jakiś sposób zakonserwować swoją pozycję w Europie, to musi to zrobić teraz, ponieważ za pięć czy dziesięć lat jego pozycja będzie słabsza. Mimo że Niemcy będą chciały rekompensować sobie straty ponoszone w Chinach m.in. poprzez inwestycje w Europie Środkowo-Wschodniej, będą w dłuższej perspektywie słabnąć. To nie jest potęga militarna, politycznie są potęgą średnią. Są potęgą gospodarczą, lecz to się zmienia na niekorzyść. Niemieckie firmy czeka deklasacja. Jedną z form konserwowania tej pozycji w Europie są próby zmian w funkcjonowaniu UE. Stąd też pomysły na wciągnięcie do UE Ukrainy i Mołdawii, to także sposób na poszerzanie swoich wpływów. Projekt federalizacji UE jest wpisany w umowę koalicyjną rządzących obecnie partii – mówi dr Andrzejewski.

Dominacja Niemiec w przestrzeni nazywanej „Mitteleuropa” to nie tylko Polska. Jeszcze większy problem z Berlinem mają chyba Czesi. Z jednej strony nasi południowi sąsiedzi traktowani są przez Berlin jako swoistą „własność” i faktycznie czeskie społeczeństwo nawet nie próbuje zaprzeczać, że w ogromnej części kształtowały je niemieckie mieszczaństwo i kapitalizm, ale właśnie dlatego, że tak jest, czeskie drogi do odrywania się od niemieckiej zależności bywały w historii nie mniej heroiczne od polskich i odznaczały się równie ogromną daniną krwi.

Czesi inaczej

Czesi nie próbują walczyć z niemiecką hegemonią tak otwarcie jak Polska. Widząc różnice potencjału między oboma krajami, starają się za to wykorzystywać praktycznie relacje z Niemcami. Liczące 10 mln mieszkańców Czechy to dziesiąty partner gospodarczy Niemiec i największy dostawca komponentów dla niemieckiego sektora motoryzacyjnego.

W marcu tego roku w Berlinie prezydent Czech Petr Pavel po spotkaniu z prezydentem Niemiec podkreślił, że Praga i Berlin powinny „zacząć pisać nowy rozdział relacji”, i zaapelował by „w nowej erze relacji międzynarodowych Republika Federalna przejęła inicjatywę w kwestiach geopolitycznych i niosła odpowiedzialność za Europę”. Pavel zauważył, że jest świadom, iż w niektórych krajach „niemieckie przywództwo” to kwestia drażliwa, więc dodał, że lepszym określeniem jest „niemiecka odpowiedzialność”. Zadeklarował także, że „Czechy są gotowe” wspierać RFN w tym dziele. Warto przy tym podkreślić, że Pavel jest byłym najwyższym dowódcą czeskiej armii oraz Sojuszu Północnoatlantyckiego odznaczonym m.in. przez amerykańską administrację. Biorąc pod uwagę napięte stosunki niemiecko-amerykańskie, pokazuje to wymiar praktyczny czeskiej polityki.

We wrześniu tego roku minęło 25-lecie powołania Niemiecko-Czeskiego Funduszu Przyszłości, który wsparł realizację około 13 tysięcy projektów. Z tej okazji z Pragi do Berlina pojechał specjalny „pociąg kulturalny”. Dziennik „Süddeutsche Zeitung”, komentując obchody, pisał o „celebracji przyjaźni, która łączy dziś oba kraje”. Dla kontrastu pokazano pociąg, który jeździ do Berlina z Polski. „Z kolei z Polski do Berlina jeździ od kilku tygodni pociąg z lokomotywą, na którym przedstawiono rodzinę Ulmów”. Pociąg ten ma być „oskarżeniem wobec niemieckich sąsiadów”.

Warto ten komentarz i zestawienie pociągów zauważyć, ponieważ Niemcy stosują wobec krajów V4 strategię „dziel i rządź”. Na szczęście przez lata wspólnej współpracy Polska, Czechy, Słowacja i Węgry nauczyły się uważać na próby wzajemnego skłócania płynące z Berlina, choć oczywiście każda ze stron ma też swoje własne interesy. I np. „Węgry wyrastają na uprzywilejowanego partnera Niemiec w polityce zbrojeniowej” – zauważają dziennikarze „Die Welt”, ale Węgrzy są za Karpatami więc ich geografia polityczna jest o wiele lepsza niż nasza.

Niestety skutecznych prób skłócania nas z sąsiadami nie widzą elity ukraińskie mamione przez Berlin obietnicami szybkiego wejścia do UE, upokorzenia Polski i niemieckiej pomocy przy odbudowie kraju zniszczonego wojną. Ukraińska polityka broni się przed starą prawdą, że Kijów zawsze zostanie złożony na ołtarzu dobrych relacji Berlin – Moskwa.

„Niemcy od lat bez większych zahamowań wykorzystują w Europie swoją przewagę polityczną i ekonomiczną. O tym świadczy choćby wieloletni upór, z jakim środowiska decyzyjne w RFN dążyły do sfinalizowania projektu Nord Stream 2. Nic nie jest na zawsze, ale odrzucenie przez Francję konstytucji unijnej, kryzys strefy euro, fala Imigrantów, pandemia i wojna na Wschodzie wzmocniły hegemonię Niemiec, które tym samym odebrały unijnym instytucjom autorytet i stosowne narzędzia, jakimi mogłyby same zarządzać kryzysami. Zanim powstały takie inicjatywy jak Grupa Wyszehradzka, w Unii brakowało alternatywy dla hegemonii Berlina. Po francuskim buncie nikt się nie kwapił do podzielenia się z Niemcami dominacją, co stworzyło pewien klimat przyzwolenia na niemieckie przywództwo. Ale to Niemcy same stopniowo wykorzystały sytuację dla swoich potrzeb, zdawszy sobie sprawę z rosnącej przewagi” – mówił na portalu Tysol.pl w sierpniu br. prof. Simon Bulmer, brytyjski politolog i niemcoznawca, w rozmowie z Wojciechem Osińskim.

Trudno nie zauważyć, że w obliczu słabnącej pozycji Niemiec na arenie globalnej Polska jako największy i najważniejszy kraj Europy Środkowo-Wschodniej jest w tej chwili kluczowa dla utrwalania niemieckiej hegemonii w Europie. Zmiana rządu w Polsce z antyniemieckiego, proamerykańskiego PiS na proeuropejską opozycję i proniemiecką Platformę Obywatelską jest w obecnych kalkulacjach Berlina darem niebios lub po prostu częścią niemieckiej racji stanu. Porty są krwiobiegiem świata, a flagowym projektem do likwidacji konsekwentnie zapowiadanym przez PO jest Centralny Port Komunikacyjny. „Po co nam CPK? Przecież mamy lotnisko w Berlinie” – kto to powiedział? Ręka w górę!

Tekst pochodzi z 46 (1816) numeru „Tygodnika Solidarność”.