Tadeusz Płużański: Patron przyjaźni polsko-węgierskiej

Patron przyjaźni polsko-węgierskiej

Wacław Felczak był najmłodszym, ósmym dzieckiem w patriotycznej rodzinie Antoniego i Michaliny z Pałczyńskich. Relacjami polsko-węgierskimi zainteresował się studiując historię na Uniwersytecie Poznańskim. Jego zamiłowanie znalazło wyraz w pracy magisterskiej o Władysławie Bentkowskim, uczestniku powstań polskich z 1831 i 1863 r., oraz powsatnia węgierskiego z 1849 r.

Felczak zmarł symbolicznie: 23 października 1993 r. - w 37 rocznicę wybuchu antykomunistycznego powstania w Budapeszcie. Został pochowany obok innych tatrzańskich kurierów na Pęksowym Brzyzku w Zakopanem. Bo Felczak po 1939 r. był też żołnierzem, organizatorem łączności między polskimi władzami na uchodźstwie a okupowanym krajem. A podczas pogrzebu Felczaka zmarł jego podkomendny – kurier i skoczek narciarski Stanisław Marusarz.

Wracając do chronologii. Od kwietnia 1940 r. Wacław Felczak tworzył w Budapeszcie Placówkę „W”, umożliwiającą łączność między rządem Sikorskiego a Polską. Sam – pod pseudonimem „Lech” - kilkadziesiąt razy przekraczał zieloną granicę, przenosząc pocztę, meldunki i prasę konspiracyjną, a także przeprowadzając na Węgry ważne postacie Państwa Podziemnego, czy Polaków, którzy chcieli wstąpić do Armii Polskiej na Zachodzie. Kilkukrotnie aresztowany, uciekał z niewoli. Za to wojenne bohaterstwo otrzymał Krzyż Virtuti Militari.

Gdy w marcu 1944 r. oddziały niemieckie wkroczyły na Węgry, Felczak skutecznie ukrywał się przed Gestapo. Szybko wrócił do niepodległościowej działalności kurierskiej, posługując się fałszywymi papierami na nazwisko Vaclav Kaztur lub Wacław Lechicki. Związany z paryską placówką Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, w sierpniu i grudniu 1946 r. udawał się nielegalnie do Polski. Jako jedyny kurier miał poparcie prezydenta Władysława Raczkiewicza i premiera Tomasza Arciszewskiego, a także przywódców stronnictw politycznych, z którymi prowadził rozmowy w kraju i na emigracji.

Od czerwca 1947 r. Wacław Felczak wrócił do pracy naukowej – na paryskiej Sorbonie, jednak w połowie 1948 r. znów był na kurierskim szlaku, przeprowadzając na Zachód zagrożonych niepodległościowców: przyjaciół, a na prośbę Stanisława Mikołajczyka przywódców Polskiego Stronnictwa Ludowego. Tym razem się nie udało. Aresztowany 22 grudnia 1948 r. przez czechosłowacką bezpiekę, przewieziony na Rakowiecką, po długotrwałych torturach i sfingowanym procesie został skazany na dożywocie. Zwolniony w październiku 1956 r.

Sześć lat później obronił rozprawę doktorską pt. „Węgierska polityka narodowościowa przed wybuchem powstania 1848 roku”. Jego późniejsza „Historia Węgier” zyskała nad Dunajem znakomite recenzje jako napisana „sercem węgierskim, a duszą słowiańską”. Ale Felczak, wyjeżdżając na Węgry, współtworzył też tamtejszą antykomunistyczną opozycję. W 1987 r. pytany na spotkaniu ze studentami, co robić, odpowiedział: „Załóżcie partię polityczną. Prawdopodobnie zamkną was za to, ale wszystko wskazuje na to, że nie będziecie musieli długo siedzieć”. Pytającym był młody prawnik Viktor Orbán.