Kongres Nauki i Oświaty NSZZ „Solidarność” w Warszawie. Sygnały alarmowe

Przewodniczącym obrad był Jarosław Lange, Izabela Lorenz-Sikorska sekretarzem – zastępcą.

W sprawozdaniu śródkadencyjnym Komisji Rewizyjnej KSNiO w kadencji 2023–2028 podsumowano miniony dotychczasową działalność oraz wskazano kierunku prac na kolejne lata. W spotkaniu brał udział wiceprzewodniczący Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność” Bartłomiej Mickiewicz, który mówił, że problemy nauki i oświaty są konsekwencją szerszego kryzysu wynikającego ze złego zarządzania państwa przez obecną ekipę władzy.

Ten rząd nie słucha obywateli, czego symbolicznym przykładem jest Rada Dialogu Społecznego, gdzie nie pojawiają się członkowie rządu. Na ostatnim posiedzeniu Rady, gdzie omawiany był budżet państwa nie było ministra finansów Andrzeja Domańskiego, a finanse państwa jak wiemy są w bardzo trudnej sytuacji. Wcześniej na miejscu przeznaczonym dla członków rządu w Radzie były puste krzesła, teraz nawet tych krzeseł już nie ma, bo żaden przedstawiciel rządu nie przychodzi

- mówił.

Krajowy Sekretariat Nauki i Oświaty NSZZ „Solidarność” (KSNiO) to kluczowa struktura branżowego związku zawodowego. Zrzesza pracowników szeroko pojętego sektora edukacji od przedszkoli i szkół podstawowych, przez szkolnictwo ponadpodstawowe, aż po instytucje naukowe i szkoły wyższe.

Główne obszary działalności KSNiO to obrona praw pracowniczych i kształtowanie polityki oświatowej. KSNiO reprezentuje nauczycieli, pracowników administracji i obsługi oraz naukowców w dialogu z Ministerstwem Edukacji Narodowej oraz Ministerstwem Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Walczy o godne wynagrodzenia, stabilność zatrudnienia i bezpieczne warunki pracy. Związek aktywnie opiniuje projekty ustaw i rozporządzeń dotyczących reform szkolnictwa, Karty Nauczyciela oraz finansowania nauki i oświaty.

Podsumowanie działalności

Waldemar Jakubowski przedstawił w formie prezentacji pracę sekretariatu. W okresie od lipca 2023 do września 2026 odbyło się 11 spotkań KSNiO. Wszystkie protokoły zostały przyjęte. Rada Sekretariatu przyjęła 32 uchwały, jeden apel i jedno stanowisko. Przedstawiciele KSNiO uczestniczyli w spotkaniach z Przedstawicielami Prezydenta RP Andrzeja Dudy, przedstawicielami Prezydenta RP Karola Nawrockiego. Odbyło się spotkanie Ministrem Nauki i Oświaty Przemysławem Czarnkiem, przedstawicielami Ministerstwa Edukacji Narodowej udział KS NSZZ „S” PAN w spotkaniach Zespołu ds nowelizacji ustawy o PAN, spotkania w Ministerstwie Nauki i Oświaty u wiceministrów M. Gduli i K. Zioło Pużuk w sprawie finansowania PAN i sytuacji pracowników PAN.

Ponadto odbyły się spotkania z przedstawicielami Ministerstwa Edukacji Narodowej Udział w pracach Zespołów problemowych np. ds. oceny pracy i awansu zawodowego, edukacji włączającej i szkolnictwa specjalnego, PPP finansowania, współpracy z samorządem, doskonalenia zawodowego itp.

Prowadzono także rozmowy i konsultacje z Ministerstwem Nauki i Szkolnictwa Wyższego dotyczące m.in. finansowania nauki i szkolnictwa wyższego, wynagrodzeń, zmian legislacyjnych oraz sytuacji pracowników uczelni i instytutów. Podczas spotkania w MNiSW z wiceministrem Maciejem Gdulą przedstawiono problemy niskich wynagrodzeń, odpływu kadr, szczególnie młodych pracowników, oraz konieczność zapewnienia stabilnego finansowania badań; uczestniczono w pracach grupy ministra ds. finansowania szkolnictwa wyższego. Przedstawiciel KSN uczestniczył w zespołach eksperckich przy Ministrze Nauki i Szkolnictwa Wyższego dotyczących przeciwdziałania dyskryminacji i mobbingowi w miejscu pracy - mówił przewodniczący oświatowej „S”.

W 2024 r. odbyło się spotkanie z przedstawicielem Ministerstwa Zdrowia dotyczące finansowania uniwersytetów medycznych, środków na podwyżki oraz wysokości subwencji; prowadzono rozmowy z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego dotyczące finansowania uczelni artystycznych, wynagrodzeń, kosztów kształcenia oraz algorytmu podziału środków; problemy uczelni artystycznych przedstawiano również w Senacie RP oraz Radzie ds. Szkolnictwa Wyższego, Nauki i Innowacji przy Prezydencie RP.

Przedstawiciele KSNiO w ramach współpracy zagranicznej brali udział w szeregu międzynarodowych spotkań. Zorganizowano konferencje, „Kondycja psychofizyczna nauczyciela w XXI wieku” w Lublinie, „W obronie godności i zawodu nauczyciela” w Gdańsku, „Edukacja przyszłości Finansowanie przyszłości” we Wrocławiu. 

Ważnymi wydarzeniami dla nauki polskiej były organizacje Forum Uczelni i Instytutów Polskich. III Forum Uczelni i Instytutów Polskich odbyło się w Łodzi 12–14 kwietnia 2024 r., pod hasłem „Solidarnie o przyszłości – związki zawodowe w obliczu nowych wyzwań”; udział ponad 120 osób z 18 ośrodków akademickich i naukowych. W czasie Forum odbyło się posiedzenie Rady KSN oraz dyskusje dotyczące zmian w systemie nauki i szkolnictwa wyższego.

IV Forum Uczelni i Instytutów Polskich, Białystok, 5–7 września 2025 r.; gospodarzem była Politechnika Białostocka. W programie znalazły się m.in. otwarte posiedzenie Rady KSN oraz debata nad problemami środowiska naukowego, której rezultatem było sformułowanie postulatów kierowanych do MNiSW. 

V Forum Uczelni i Instytutów Polskich, Gdańsk, 4–6 września 2026 r.; gospodarzem była Politechnika Gdańska. W programie znalazły się m.in. otwarte posiedzenie Rady KSN oraz debata nad problemami środowiska naukowego.

Z punktu widzenia tożsamości dla oświatowej Solidarności istotne było sympozjum poświęcone bł. Natalii Tułasiewicz 10 maja 2025 w 80 rocznicę jej świer4ci w niemieckim obozie Ravensbrück. 

Przedstawiciele  KSNiO brali udział w licznych komisjach sejmowych dotyczących edukacji i szkolnictwa wyższego, a w okresie od czerwca 2023 do września 2026 zostało zaopiniowanych ponad 100 aktów prawnych przesłanych przez kancelarie Ministerstw, Sejmu, Senatu.

Prawo o szkolnictwie wyższym do poprawy

Kongres przyjął apel w sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce skierowany do Prezesa Rady Ministrów, Marszałka Sejmu RP, Marszałka Senatu RP oraz Posłów i Senatorów Rzeczypospolitej Polskiej.

Kongres zdecydowanie sprzeciwia się ustawie w obecnym kształcie i proponuje, by w dialogu ze stroną społeczną znaleźć rozwiązanie, które nie będzie przerzucało skutków niedofinansowania nauki na pracowników, zagwarantuje stopniowy wzrost środków na ZFŚS oraz zapewni uczelniom dodatkowe środki na pokrycie wzrostu ZFŚS oraz ochroni poziom odpisu już osiągnięty w poszczególnych uczelniach. 

Obecnie projekt przewiduje przedłużenie aż do 2036 roku szczególnych zasad naliczania Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych w uczelniach publicznych. Oznacza to, że rozwiązanie wprowadzone jako czasowe na lata 2019–2026 miałoby obowiązywać łącznie przez osiemnaście lat. W ocenie Kongresu jest to zmiana działająca na niekorzyść pracowników uczelni, ich rodzin oraz emerytów i rencistów.

Dominik Szczukocki, przewodniczący naukowej "S" podkreślił jeszcze, że nie ma zgody związku na zamrożenie funduszy w ramach  ZFŚS, ponieważ nie można kosztem pracowników i ich rodzin finansować podstawowych zadań realizowanych przez uczelnie.

Szef Solidarności w Polskiej Akademii Nauk Piotr Lampart mówił, że w PAN jest obecnie bardzo gorący czas wynikający z problemów finansowych,

Poziom finansowania jest proporcjonalnie najniższy od roku 90. Stąd są problemy kadrowe w instytutach. Nie ma ludzi młodych, jest przerwa pokoleniowa. Praktycznie nie ma osób w wieku 25-40 lat. Zmagamy się cały czas z przestarzała ustawa o PAN

- mówił Piotr Lampart. Dodał, że obecnie trwają konsultacje nad nowelizacja ustawy. Na Kongresie podjęto także uchwałę w sprawie zaproszenia przedstawicieli Wolnego Związku Zawodowego „Forum- Oświata” i Związku Nauczycielstwa Polskiego na demonstrację w dniu 17 października 2026 r.

Kongres Krajowego Sekretariatu Nauki i Oświaty NSZZ „Solidarność” wyraził ponadto zgodę na ustanowienie przez Krajowy Sekretariat Nauki i Oświaty NSZZ „Solidarność”, jako fundatora, fundacji działającej na rzecz realizacji celów zgodnych z celami i zadaniami statutowymi NSZZ „Solidarność”, w szczególności w obszarze nauki, szkolnictwa wyższego, edukacji, oświaty i wychowania, rozwoju zawodowego, działalności szkoleniowej, udzielania pomocy prawnej, psychologicznej i eksperckiej oraz ochrony praw i interesów pracowników i ich rodzin, działalności na rzecz dialogu społecznego, rozwoju społeczeństwa obywatelskiego, aktywności obywatelskiej, rozwoju kompetencji, kształcenia ustawicznego, rynku pracy, współpracy międzynarodowej oraz realizacji projektów finansowanych ze środków krajowych i zagranicznych.